Skip to main content

Full text of "ANDHRA SAHITYA CHARITRA"

See other formats


ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర 


(గీంథ్‌క్‌ ర 


స్వర్షియ డా॥ పింగళి లష్మీకాంతం 





(చుర ణ 
ఆంధపదిళ్‌ నాహిత్య అకాడమి 


కళాభవన్‌, నె ఫాబాద్‌ , మైదరాబాదు-500004. 


తోలీపలుకు 


స్వర్గీయ పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారిని తెలుగు సారస్వత (ప్రపం 
చానికి పరిచయము చేయవలసిన పనిలేదు. ఉత్తమ శేణి కవులుగా, 
పండితులుగా, ఉపాధ్యాయులుగా వారిది విద్వత్‌ పపంచంలో సము 
న్నత స్థానము. ఆంధ విశ్వవిద్యాలయములో 'తెలుగు విభాగానికి 
అధ్యతులుగా వారు అనేక సంవత్సరాలు పనిచేసినారు. వారి శిష్యులు 
ఈ నాడు తెలుగు దేశములోని అనేక కళాశాలలలో ఉపాధ్యాయులుగా 
ఉన్నారు. ఇంతటి శిష్యగణముగల ఆచార్యులు తక్కువ మంది అని 
చెప్పవలెను. 


స్వర్గీయ లక్ష్మీకాంతంగారి రచనలలో యీ సాహిత్య చరిత 
విశిష్టమైనది. వారు ఎం.ఏ. తరగతి విద్యార్థులకు అనేక సంత్సరాలు 
బోధించిన అనుభవముతో యీ సాహిత్యచరిిత వాసినారు.. కాని 
దురదృష్టవశాత్తు యీ సాహిత్యచరి[ తను తమ జీవితకాలములో పూర్తి 
చేయలేకపోయినారు. అంతేకాదు; ఈ చరిత వారి జీవితకాలములో 
ము దణ కాలేక పోయినది. 

వారు పరమపదించిన తర్వాత వారి కుమారులు అకాడమి 
పజాన ఈ (గంథము (పచురిం చిన బాగుండునని సూచించగా ఇందుకు 
అకాడమీ కార్యవర్గము అంగీకరించినది. వారు గతించి సంవ 
తరము వగా గడచిపోయినది. కాగితము కరువువలన యీ (గంథ 
ము[దణలో కొంత ఆలస్యము జరిగినది. ఈనాడు యీ సాహిత్య 
చరితను ఆంధ పాఠకలోకానికి అర్పించగలుగు చున్నందుకు అకాడమీ 
సంతసించుచున్నది. ఈ అవకాశము కలిగించిన వారి కుమారులకు 
అకాడమీ పతాన అనేక ధన్యవాదాలు. 


పౌదరాబాదు. దేవులపల్లి రామానుజరావు. 
1-8-1974. కొ ర్య ద ర్శి. 


న్‌ 


(w 
సవిమర్శ 


ఆంధనాహిత్య చరిత 
కృతి సమర్పణము. 


క్రోం (శ్రీధరునకు, నలమే లం 
గాధవునకు, శేషశైల నాధథునకు, సురా 
రాధిత పదాబ్దునకు, తే 
జోధవళిత దిబ్ముఖునకు, నూర్యాత్ఫునకున్‌ . 


ఉ॥ బాలికుడై ననాకు, నొకపాటి వివేక మొసంగి, గాలికిన్‌ 
తూ లెడు నాకు కాలు నిల|దొొక్కు_కొొనందగు దార్హ మిచ్చి, వౌ 
, బాలుడ నై పొనర్చు నపచార సహస శతాపరాధ సం 
తాళనచేసి యేలుకొను స్వామికి నియ్యది యంకితమ్మగున్‌. 


కం॥ గురుడె వేంకటకవి, సాం 
దరనందము స్వీకరి ది ధన్యత యొసగెన్‌ 
పరమెశ, కుమార వ్యా 
కరణము నీకొనగి విబు గణ్యత గంటిన్‌. 


కం॥ ఇది యింకొక కానుక నీ 
మృదు పదముల నిడితి స్వీకరింపుము దీనిన్‌ 
సదమల కోమల కరుణా 
స్పద శుభదాలోకనముల బరికింపు ననున్‌. 


ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర 


(గీంథ్‌క్‌ ర 


స్వర్షియ డా॥ పింగళి లష్మీకాంతం 





(చుర ణ 
ఆంధపదిళ్‌ నాహిత్య అకాడమి 


కళాభవన్‌, నె ఫాబాద్‌ , మైదరాబాదు-500004. 


Il 


ఉ॥ సారతరాం|ధవాజ్య్ఞయ విశాల జగత్సరిణామ కారణో 
దార కోవీం![ద కావ్య పురుషార్థ నిరూపిత త_త్తదాత్శ సం 
స్మార విలోక దర్పణ ముఖమ్మిది, యీ చరితమ్ము సాహితీ 
మేరువులౌ బుధో త్రముల మెప్పుగడించెను మున్నె నీకృపన్‌. 


గి॥ ఇది జనించిన నలుబది యెంశ్లనుండి 
సరస సాహిత్య విజాన స్మత్రమనుచు 
పజ 
ఆ|శయింవని తెలుగు విద్యార్థి లేడు 


చొచ్చి చూడని శెల్లు వ్యానుండు లేడు, 
ఏ 


రుం. లక్ష్మీ కొంతం 


(పకరకాను[కమణిక 


పుటలు 

. (పస్తావన 1 
కావ్య పరిశీలనము 6 
|పొజ్నన్నయ యుగము 10 
క విత్వావిర్భావము 12 

మార్గ కవిత__దేశికవిత 25 

దేశి కవితను పుట్టించిన చాళుక్య రాజెవరు? 84 

. ఆం ధ భారత క_ర్హృత్వము 48 
భారతాం|దీక రణ పద్ధతి 46 

. శివకవి యుగము 69 
భాష_పాతదనము 84 

[గ్రంథ నమీక్ష 87 
పండితారాధ్యుడు 110 
పాల్కురికి సోమనాధుడు 119 
సోమనాధుని |గంథములు 126 

శ వశాఖలు 147 

. తిక్కన యుగము 158 
మత పరిస్థితి 155 

భాషా వరిస్థితి 157 

గోన బుద్ధారెడ్డి 158 

చక్రపాణి రంగ నాధుడు 159 

కవి [బహ్మ తిక్కన సోమయాజి 156 

నిర్యచనో త్తర రామాయణము 195 
భారతము=రచనా కాలము 206 


హరిహరనాథ తత్వము 210 


భారతాం్యధీకరణము 
వర్ణనలు-చ్మితణము 
భాషాన్ఫష్టి 
తిక్కనగారి నందేశము 

6, కేతన 

T. కాచవిభుడు-విర్థలుడు 

ర. మంచన 

ల. యధావాక్కుల అన్నమయ్య 

10. మారన-మార్కం జేయ పురాణము 


11. ఎగా |పెగడ యుగము 
రామాయణము 
హరివంశము 
లశ్షీ శనృగింహ పురాణము 
భాన్క_ర రామాయణము 

12. నాచన సోముడు 
హరివంశ గాథలు 
గంథ పరామర్శ 
కవిత్య పరామర్శ 
ఎబ్జన సోమనలు 
సోముని నవీనగుణ ననాధత్వము 
ఇతర కవులు. 

18, (శ్రీనాథుడు 
నై షధీయచరిత-విమర్శ 
ఆనువాద పద్దతి 
హర విలానము 
భీమేశ్యర వురాణము 
కీడాభిరామము 
కాశీఖండము 


14, 


పోతన 


. జనన 
. అనంతామాత్యుడు 
గౌరన మంతి 


Ill 


శివర్మాతి మాహాత్మ్యము 
పలనాటి వీర చరిత 
శ్రీనాథుని శైలి 
శ్రీనాథుని ఆక్మీ యత 


అనువాద సరణి 
కవిత్వ వరామర్శ 
తిక్క న_పోతన 
భోగినీ దండకము 
వీరభ[ద విజయము 


దగుపలి దుగన 
NN ౧ శే 

కిల లమ |రీ కిన వీరన 
౧7 


జై మినీ భారతము 
దూబగుంట నారాయణ కవి 
బై చరాజు వెంకటనాథుడు 
విడువ రి సోమన 

నంది మల్రయ-ఘంట సింగన 
కొరవి గోపరాజు 
వెన్నెఅకంటి అన్నయ్య 


20. (శ్రీనాథయుగ సింవోవలోకనము 


దే, 


రీక్ళ 


ష్య "దేవరాయల యుగము 


404 
408 
481 
487 
442 
449 
452 
455 
శీర్‌" 
460 
468 
467 
474 


485 


491 
497 
499 
501 
502 
508 
512 
517 
19 


524 


(C8 


సావన 


వాజ్మయ మనగానేమి? “వాక్‌” శబ్దమునకు, వికారార్థమున “మయట్‌ ” 
పత్యయము చేరిన యీ పదమునకు గల అవయవార్థమును బట్టి విచారించినచో 
శ బకృతములైన రచనలన్ని యు లక్ష్యభూతములగును “రచన” అన్నప్పుడు, 
[వాయకపోయినను, నోటితో, నుచ్చరించు వాక్యములు(గూడ రచనలే అని 
[గహింపవలెను. రచన యనగా కూర్చు అని యర్థ మేగాని. [వాతయనే యర్థము 
లేదు. కూర్పు అనగా శబ్దములతో, గూర్చిన వాక్యరచన, ఊఉ త్రపొడి శబ్దములు 
కూర్చు అనివించుకొనవు నోటితో ఉచ్చరించిన వాక్యములు రచన లగునా 
యన్నచో అగును అని యీ [కింది తిక్కన సోమయాజి కృతవద్యము నిరపవాద 
మైన నిదర్శనము కాగలదు. భీమ్మ(డు అంవశళయ్యమీద పరుండి వృషాకవి స్తవ 
మనుపేర శ్రీ మహావిషువును స్తుతించినప్పుడు తాను భగవంతుని వాజ్మయాధ్య 
డ నైతినని ఆత్మ తృ పీ కలించుకొ నెను. (వాజ్మయాధ్య 
రార్చి) కొన్‌ వ్యావహారికముగా రచనయనగా వాసిన భాషకే వీ ర్లించుచున్నది. 
లే! తపమునకు విద్యకుకు జనుస్థ్రానమైన( 
జనన రహితుని యజ్ఞాత్ము శౌరి వాజ్య 
యాధ్యరార్శితు( జేసితి నా జనార్జ 
నుండు మద్భజనమున( [బీతుండుగాత. (శాంతిపర్వం) 
కావున మానవుడు నోటితో మాటలాడెడి భాషను చేతితో |వాసినప్పుడు ఆ 
వాక్యములు తాల్చెడి స్టిరరూపము వాజ్మయ శబ్దవాచ్యముగా వరిగణింపబడినది. 
అయితే మానవుడు [వానిన (వాతలన్నియు వాజ్మయమనివించుకొనునా యంటే 
“అవును” అని, వాటిలో వెలిపెట్టతగినది ఏదియు నుండదని హాలం (౫21126) 
అనే యొక విమర్శకుడు సమాధానము చెప్పెను. ఈ నిద్ధాంతమును నిర్ణయ 
ముగా ఖండించి (Charles L2mర్ర)పద్యరచనలే వాజ్మ యమగునుగాని తకి న 
వేవియు ఆ విరుదుకు తగవని వేరొక సిద్ధాంతముచే నెను, వీరిర్యురును అతి 


2 


దులని నమబుద్దుల తీర్చు. [వా తబన్నియు వాజ్మ యమే యగుచో మనము నిత్య 
కృత్యముగా [వాసికొను ను పద్దులు, ఉ తరాలు ముద వైనవి కూడ వాజ్మయ మేయె 
మన మందరము వాజ్యయక రల అగుట మనకు నంతోష 
దాయకమేగాని, వరులకు వ (తము హాస్యాస్సదుల మగుదుము. మరి పద్య 
రచనలే వాజ్మయమనుకొని, తక్కిన ఛందోరహిత మహారచనలను వెలివెట్టి 
నచో, ఆ రచయితలకును సారస్యతమునకును అవచారముబేసిన పాపమున 
పోదుము. కావున వైనీద్ధాంతములు రెండును ఉపాదెయములుగావు. ఇక సమ 
బుద్దులెన విమర్శకులు, వాజ్మయ శద్దార్లములైన రచనలకు కొన్ని లక్షణము 
లను నిర్దేశించి, వాటిలో ఏ యొక్క ట్‌యుశ్న ను ఆ రచనను వాజ్మయముగానే 
స్వీకరింపవలెనని సద్దాంతీకరించిరి.. వారు నిరశించిన క్షణములలో ముఖ్య 
మైనవి రండు:- అందులో మొదటిది ఆ రచన మనకువి జ్ఞానము మును పసాదించు 
నదిగా ఉండవలెననుట. రెండవది విజ్ఞానముత్‌ొ పాటు భావశాత్మక నిర్వ తిని 
కల్లింపవలెననుట (Imaginative pleasure). కొన్ని రచనబలో కేవలము 

జానబోధయే యుండవచు ఎను. కొన్ని ఆనందమునుమా[తమే క ల్లింపవచ్చును. 
వాన్ని రెండు గుణ ములును కలవియై యుండవచ్చును. ఈ వివర 
ణమును మననున పెట్టుకొనియే రాజశేఖరుడనెడి ఆలంకారికుడు సారస్వ 
తమును, శాస్త్ర సారన్వతముః కావ్య _ సారన్వతము ఆని రెండు 
భాగములు చేసెను. ఆ విభజన ప్రకారము మానవుఏ విజ్ఞాన సంపా 
దనకును బుద్ధీఒికాసమునకును అక్కరకు వచ్చెడి తర్క వ్యాకరణ మీ 
మాంసాది సమస్త శాస్త్రములు మొదటి విభాగమునకును, రామాయణాది కావ్య 
ములు, శాకుంతలాది నాటకములు విజ్ఞానముత్‌ పాటు ఆనందమును గూడ 
[పసాదించెడి రెండవ విభాగమునకును లత్ష్యభూతములగును. మరి యేవిధ 
మైన విజ్ఞానలేశమును కల్గింవలేనీ వడములు కీర్రనలు మొదలైన చిల్చర రచన 
లును ఊండవచ్చునుగదా ! విజ్ఞాన (వబోధము లేకున్నను చిత్తసుఖమును 
కల్గించునేని ఆవికూడ కావ్యశాతిగానే పరిగజింవబడును. ఈ రెండవ విభాగ 


మునే స్ముపసిద్ధ వాజ్మయ చరి తకారులు, తమ చరి; (తకు లక్ష్యముగా ౧ కొనుట 
పవ వంచమున ఆచారమైనడి. కావ్య వాబ్మ యమును “పాళ్చాత్యులు “సాధారణ 


వాజు శ్రియము” ‘(General Licerature) వుని పేర్కొందురు. మరియే భాషలో 
నైనను కావ్యెతరములైన [గంథములు అసంఖ్యాక ములుగా ఉండునుగదా |; 
వాటికి జాతివాచకమేమి ? అని అడుగుదుమెని వారు చెప్పెడి సమాధానమిది:- 


ox 
ర 
(| 
లగి 

G 

రవి 
ల 

గ 

న 

గ్ర 


3 


శాస్త్రములు ఆనేకములుగదా! |వతి భాషలోను, వీ శాస్త్రమున కా శాస్త్రమే అనేక 
[గంథములుగా రచింపబడి యుండును. ఆ (గంథములనన్నింటిని కలివి 
“తచ్చా స్త్ర వాజ్మయము” అని పేరు వెట్టవ లెను, వ్యాకరణ (గంథములన్నియు 
కలిసి వ్యాకరణ వాజ్మ యముగా, తర. (గంథములస్ని యు కలనీ తర్క. 
వాజ్మ యముగా, ధర్మశా స్ర్రములన్ని యు కలివి ధర్మశాస్త్ర వాజ్ముయముగా 
పెర్కొనబడవచ్చును. ఆ యా శాస్ర్రశాఖలకు. ఆయా వాజ్బయముల పేరుమీద 
చర్మితలను (వాయవచ్చును; నిజమే; కావ్య వాజ్బయములో మ్మాతము అనేక 
శాఖలుండునుగదా ! ఆయా శాఖల చేరుమీడ పురాణ వాజ్మయమని, (ప్రబంధ 
వాజ్మయమని నాటక వాజయమని వేరు వేరుగా అవాంతర వాజ్మయ చరి (తలు 
(వాయవచ్చును. 


అయితే ఏది కావ్యము ? వీది కాదు? ఆనే [ప్రశ్నకు నిష్క_ర్షమైన నిర్వ 
చనము నొనగుట కష్టమైన పని. అందుచే కావ్య శబ్దార్లత కలిగి యుండవల 
సిన |గంథమునకు ముఖ్యముగా మూడు లక్షణము లుండవలెనని పాశ్చాత్య 
విమర్శకులు సిద్ధా-ఠీకరించిరి. అందు మొదటిది దాని నర్వజనానురంజకత్వము, 
అనగా [గంథము నందలి విషయము (Subject Matter) నర్వుజనులకును 
ఆమోదజనకముగా నుండవలెననుట రెండవది రచన  ఆలంకారికముగా 
(సుందరముగ) నుండుట. మూడవది ఆ [(గంథముయొక్క పఠనము వలన 
గాసి, శవణమువలనగాని భావనాహ్లాదము కలుగుట. ద్రానిపేరే రసానంద 
జనక త్యము= ఈ మూడు లక్ష్షణములును సమ్మగముగా నున్న (గంథము, 
చిన్నదైనను వెద్దదైనను కావ్య మనివించుకొనును. ఎందేని ఈ మూడ్తు గుణము 
లలో ర0డవదియైన సుందర శాబ్దిక రచన లోవించినను తక్కిన రండు లక్షణ 
ములు మాత్రము. విధిగా ఉండి తీరవలయును. ఆ రెండును లేని యెంత 
సుందర రచనయెనను కావ్య మనివీంచుకొనదు. ఈ లక్షణములు శాస్త్రమునకు 
పట్టవు. శాస్త్రములోని విషయము తత్పరి శమ చేయువారికి, చేసిన వారికి, 
అందు నిష్టాతులై నవారికి మా|తమేగాని యెల్టీరకును అక్కరకు వచ్చునది కాదు, 
మరి ఆది భావనాహ్లాద జనకమును గాదు. పతంజలి మహాభాష్యము, ఆది 
శంకరుల ఉపసిష ద్భాష్యము, సంన్కృృత భాషలో నుత్తమోత్రమమైన సుందర 
రచనలుగా చెప్పుదురు. కాని ఆ [ంథములు వ్యాకరణళాస్త్ర పర్మిశమ చేయ 
వారికి, వేదాంత కాస్తాభ్యాసము చేయువారికి మాత్రమే [పయోజనళకరము గాన్ని 


న 


4 


మానవమా[తుల కెల్ణ్లరకును ఆక్క రకు రావు. మరి తత్పఠనమువేళ కల్లెడి 
అనుభూతి భావనాహాద మనివించి కొనదు. అదేకాక ళాస్త్రకర్త తనకంటె 
వూరమే- జగతున ఆవిర్భవించి, నిగూఢ మెయున్న సత్యములను దర్శించు 
వా(డే కాని కొత్త వాటిని సృష్టించువా(డు కాడు. కావున ఆతడు ద్రష్ట. కావ్య 
కర నష్ట, కావ్యకర్త, సృష్టికి అపర సృష్టి చేయగల (బ్రహ్మ. కావ్యము 
నందలి విషయము శాస్త్ర విషయమువలె లోకమున తత్పూర్యమే ఆవిర్భవించి 
నిగూఢమైయున్న వస్తువు కాదు. దాని జన్మస్థలమే కవి హృదయ క్నేతము. 
ఇది నాది ఆని అతడు చెప్పుకోదగిన స్వంత ధనము. ఒకే ఇతిపృత్రమును 
గైకొని యెవరెన్ని కావ్యములు రచించినను ఆ యన్నింటను ఆయా రచయితల 
యొక్క (ప్రత్యేకత వేరువేరుగా గోచరించుచునే యుండును. తన నృష్టి తనదిగా 
గోచరింపజేయలేని యే రచయితయు కావ్య నిర్మాత కాజాలడు. _ఆతనిదిగా 
ఇతరులకు గోచరించెక ఆ పదార్థమునే ఆత్మీయత (Personality) అని 
విమర్శకు అందురు. ఈ ఆత్మీయతము[ద గలవన్నియు కావ్యములు. అవి 
పౌరుషేయములు (Subjective writings). ఆ ముద లేనివన్నియు కాస్త 
ములు, అవి అపొరుషే శుములు (Objective writings), 


వి.డితార్థ మేమనగా, సుందరమైన రచనయు సార్వజనీనమైన (పయో 
జనమును కలిగి, భావనాత్మకమైన సిర్భృతిని ఇచ్చుచు కర్తయొక్క ఆత్మీయ 
తను న్ఫురింప(జేయు [గంథము కావ్యము. అట్టి కావ్యములయొక )_ చరి తయే 
సాధారణ వాజ్మయ చర్విత అని అంగీకరింపవలసి యుండును, ఇది పరిమి 
తార్థమే అయ్యును అపరిహార్యము. వాజ్మయ స్వరూపమిది. 

ఇక వాజ్మయ చర్మిత యనగా నేమి, ఏ చర్మితయైనను, తద్విషయ 
భూతమగు, వదార్థముయొక్కగాని, జాతియొక్కగాని, దేశముయొక్క_గాని, 
జీవియొక్క_గాని పుట్టుక మొదలు వర్తమానము వరకు జరిగిన ఉత్పత్తి వికాన 
క్షయాది దశలయొక్క_ నహేతుక మైన వ్యాఖ్యానము. వాజ్మయ చర్మితకు 
విషయభూతమైనవి గంథములు. కనుక ఆ గంథ సమూహముయొక్క_ ఉత్పతి, 
వికాస క్షయాది దశలను వె నూూతానుసారము వ్యాఖ్యానించుటయే వాజ్మయ 

రిిత [వాయుట. 

[గంథకర లె౨ [గంథముండుట ఆసంభవము గనుకను, (గ్రంథకర్త 

జీవితమునకు [గంథమునకును పోరానిపొత్తు ఉండును గనుకను ఆ కర్తల 


5 
యొక్క జీవిత గాథలును ఇచ్చట ఆవళ్యకమే యగును. కాని ఆ జీవితగాథలే 
(పధానముగాగల చరితలు కవి జీవిత చరిత్ర లనివించుకొనునుగాని వాజ్మయ 
చరిత లనిపించుకొనవు. కవి జీవిత చరిితలో కొంత భాగమే వాజ్మయ చరి 
[తకు అక్కరకు వచ్చును. ఆతని జీవితమునకును, తత్కృత [గంథమున 
కును కార ణబద్ధ మైన సంబంధమును నిరూవించెడి అంశములు మాతమె యిందు 
[(గహింపబడును. మరియు అతని కాలమునందలి సాంఘీక, రాజకియాది దేశ 
పరిస్థితులు ఆతని జీవితము మీదను, ఆతని (గంథముమీదను ఏమేని (ప్రభావము 
నెరవినట్టు పొడకట్టినచో వాటి వరిశీలనము, వివరణము జరుగును. అంతేకాదు, 
మహా [పతిభాశాలియైన ఒక కవి తన [పభావమునే తత్కాల సంఘముమీద 
నెరవినవాడుండును. కష్టమున్నను లేకున్నను కాల [పవాహమునబడి కొట్టుకొని 
పోవువాంరు ఆనేకులుండగా, దాని శేదురీది తాము చేరదలచిన ఒడ్డు ఎక్కిన 
వారు కొందరుందురు. ఇట్టివారి పురుషకారము చరిత గతినే మార్చగల సామ 
ర్ధ్యము గలది. కావున వాజ్యయ చర్మితలో కేవల (గ్రంథ నామముల నుదాహరించి 


వ్యాఖ్యానించుటే గాక తత్కరలయొక్క_ (పతిభా విశేషములను, దానికిని దేశ 
కొల పరిస్థితులకునుగ ల ఆన్యోన్య సంబంధమును, ఆ సంబంధము కావ్యమున (వతి 
ఫలించిన విధమును, ఆ _పతిఫలమువలన ఆ రచనకు కల్గిన గుణదోషములను 
వివరించి వ్యాఖ్యానించుట చర్మితాశయమై యుండును. పతిభాహీనులైన చిల్లర 
కవుల విషయములో ఇంత పర్మిశమ అవసరము కాదు. కాని, (ప్రతిభా నంపన్ను 
లైన మహాకవుల విషయములో వడెశు [శమ సభలమె వారి యాత్మీయతా 
దర్శనమునకు వలసిన కనువెలుగు నొనగును, ఇట్టి లక్ష్యములతో చరిత 
రచనకు ఉపుక్రమించెడి చర్మితకారుడు విధిగా విమర్శకుడై యుండును, కావ్య 
విమర్శకుశలుడే యధార్థ మైన వాజ్మయ చరితకు పూనుకొనును. అట్టివాడు 
రాగద్వేష రహితమైన సమబుద్దియె యుండును. కావున వాజ్మయ చర్మిత 
కారుడు పాండిత్యము, పరిశీలనము, సమబుద్ధి, నిశితదృష్షి వ్యాఖ్యాన నై పుణి 
గలవాడగుచో. ఆ చర్చిత విమర్శనాత్మక మైన చక్కని వచన రచనగా కూడ 
వెలుగొందును. [పపంచభాషలలో ఉత్తమమైన వాజ్మయ చరి త్రలన్ని యు ఇట్టి 
గుణములు కలవియేయై యున్నవి. ఆయితే కావ్య చర్మితయే వాజ్యయ చరిత్ర 
కాదగి యున్నను, కావ్యేతరము లైన (గంథములను ఆవశ్యక మైనపుడు తడవక 
తప్పదు. ఎట్టనగా ఇష్టములేని లిక సాక్షిని న్యాయ నిర్ణయార్థము న్యాయస్థాన 


6 
మునకు రవ్పించినట్లు, ఇందు |పవేశార్లతలేని యే కావ్యేతరమునైనను, ఒక 
నిద్ధాంతముమ నమర్థించుటకో, వేరొక దానిని నిరాకరించుటకో సాక్ష్యముగా 
స్వీకరించవలసి వచ్చును. మరి స్వదేశ చరితయందు ఆ జాగణిలో నెల్ఫరకు 
ఆన యుండునుగదా : అట్టి సార్వ జనీనాదరముగల దేశ చరిత చక్కని చలిలో 
రచింపబడినచో, అది వాజ్మయ చరితలో (గాహ్యమగునా ? ఆను (పళ్నకు 
సమాధానమిది:- ఆ చారిత్రక [గంథములో చక్కని శెలియేగాక రనవత్తగూడ 
ఉన్నచో అది కావ్యమే ఆనివించుకొని వాజ్మయకోటి కెక్కు.ను. సంస్కృతమున 
హర్ష చరితము, వికమాంక దేవ చరితము అట్టివె, తెను(గున కృష్ణరాయ 
విజయము, రంగరాయ విజయము మొదలగు |[పబంధములును, వలనాటి వీర 
చరిత, కాటమరాజుకథ మొదలగు పదములును అట్టివె, అయితే చరిత 
యథార్థ కథనము. చారిత్ర కేతి వృత్తమును కొన్న రచయిత రన నంపాద 


నార్థమే కావ్య మర్యాదానుసారముగా కొన్ని కల్పనలను చేయవలసి వచ్చును. 
అవి ఒక్కాక్కుయెడ సత్య కథనమునకు భంగము క ల్లింపవచ్చును. ఆ [గంథ 
మును అసత్య కల్పనా భూయిష్టమని ఐతిహానికులు [తోసి పుత్తురు. సారస్వ 
తులు దానిని తమదిగా చేరదీని వాజ్మయ కులములో చేర్చుకొందురు. కావున 
మంచిశైలి యున్నంత మాతమున దెశచరి[త (గంథములు వాజ్మయము 
కాజాలవు. అదీగాక చర్మితలో తనకు నచ్చిన ఏదో ఒక ఘట్టమును ఇతివృత్త 
ముగా గైకొని రసవంతముగా రచించిన |గంథకర్త లుందురుగాని దేశచర్మిత 
నంతను ఆర్లే వానిన వారుందరు, 


కావ్య పరిశీలనము 


వాజ్మయ దరి|త్రకు విషయభూతమైన కావ్యజాలము నఐతను నవిమర్శ 
నుగా వ్యాఖ్యానింపవలెనన్నచో కావ్య వళనమునకు స్మక్రమమైన ఒక పద్దతి 
నేర్పరచుకొనవ లెను. రసాస్వాద నార్థము కావ్య పఠనము చేయట వేరు. 
చరిత్రార్థము కావ్యపఠనము చేయుబవేరు. రన పిపానువు తన ఇచ్చవచ్చిన 
కావ్యమును, ఇచ్చవచ్చిన కావ్యభాగములను, ఏకాలమునాటి వెనను చేకొని చదివి 
ఆనందింపవచ్చును. చార్మితకుడో తన కిష్టమున్నను లేకున్నను కాలానునరణ 
పద్ధతిని, తులనాత్మక పద్ధతిని కావ్యముల నన్నిటిని పఠించి తీరవలయును. 


7 


1. కొలానునరణ పద్దతి యనగా కావ్యములను కవుల జీవిత కాలాను 
సారముగా జ్యేష్టానుపూర్విగా చదువుట. అనగా వాఖ్కయములో ఆదికవి యొక్క 
[గ్రంథమును తొలుదొల చదువుట. తరువాతి కవులవి ఆ వరుసలో ఒకదాని 
వంట ఒకటి స్వీకరించుట. రిక కవి పెక్కు [గంథములు ర చించియున్న పుడు 
వాటి రచనాకాలమునుబట్టి పూర్వావరములను నిర్ణయించుకొని ఆ వరునలోనే 
చదువుట. దీనివలన వాజ్మయము ఏయే కవుల వశమున ఏయే కాలముల 
వెంపు చెందినదో వ యే కాలమున ఏయే కవుల వశమున క్షీణించినదో అర్రే 
ఏ యే కాలమున ఏయే మార్పుల నొందినదో (గహించుటకు తగిన యువవ త్తి 
లభించును. మజీయు అనేక [గంథములు రచించిన కవుల (పతిభా విశేషములు 
నానాటికి తరిగినవో వెరిగినచో [గహించుట నుకర మగును. 


2. తులనాత్మక పద్ధతి: నమానేతి వృత ములుగల కావ్యములను, సమాన 
ధర్మముగల కవులను, సమకాలికులైన కవులను పరస్పరము పోల్చి చూచుచు 
తారతమ్య నిరూపణము. చేయవలెను. మజియు నే కావ్యమేని అనువాద మైనపుడు 
దానిని మూలముతో పోల్చి అనువాదకుడు మూల కర్తతో ఎంతవరకు సాటి 
రాగలడో, ఆ యనువాద మెంతవరకు మూల విధయమో, ఎంతవరకు న్వతం 
తమో, స్వతం్యతమైనవుడు అమవాదమునకు గుణాధిక్యము గలిగినదో లేదో, 
పరిశీలనచేసి ని ర్రళంవవలెను,. 


ఈ పరిశ్రమలో పవర్వత(శణిలో శిఖరములవలె గుశాన్నత్యముచే వెలు 
గొందు మహాకవులు కొందరు కానవత్తురు. వారినే యుగకర లని, శక కర్రలని 
పేర్కొని, వారి పేరుమచ ఈ చరితను, విభాగములు చేయవలసి యుండును. 
చరిత్రను విభజించుట పఠన సౌకర్యార్థము _ అని సాధారణమైన సమాధానము 
చెప్పవచ్చును. కాని, అందులో అంతకంటె విశషమున్నది. 


వాజ్మయమొక జీననది వంటిది. ఆ నది యెంత తరుకుకొనిపోయి 
చూచినను కానరానీ, యొక అజ్ఞాత వదేశములో సన్నని ధారగ ఉత్పన్నమై 
యుండును. ఆ పెని కొంత చూరము అది ఇరుకైన కొండ సందులలో పారి 
పిమ్మట బయళ్ళలో |వవేశించి విశాలమైన |పవాహముగా వారుచు నము ద్రాఖి 
ముఖముగా నడచును. 


రి 

మధ్యేమార్గమున దానికి కొన్ని ఉపనదులు చేరవచ్చును. _ దానినుండీ 
కొన్ని శాఖా నదులు వెలువడవచ్చును. తీర భూములలో కొన్ని 
ఘట్టములు తీర్థభూతము లగును. ఆప్టే వాజ్మయముయొక్క. _పుట్టుకయు, పరి 
శోధనలకు అందని అత్యంత దూర కాలముననే జరుగును. నదీ [పవాహము, 
కొండలను అడవులను దాటి జనపదముల (వ వేశించినప్పుడే నం సేవ్యమైనట్టు, 
వాజ్మయముకూడ సాహిత్య భక్తులకు ఉపలభ్యమైన నాటినుండియే నం సేవ్య 
మగును. వాజ్మయమునను తీర్గభూతు లైన కొందరు మహాత్ములుందురు. వారే 
యుగకరలనియు శక కరలనియు వ్యవహరింపబడు మహా కవులు వారు 
కవి వంశములో కులదీపకుల వంటివారు. ఆ కులదీవకులు ఆ వంశమున ఆది 
పురుషులే కానక్కరలేదు ఆది మధ్యాంతములలో ఎచ్చట నైనను అవిర్భవించి 
ఆ వంశమును ఉన్నతికి కొనిపోయిన చాలును. నూర్యవంశమునకు కులదీప 
కులుగా వెలుగొందిన ఇక్వాకువు, రఘువు మొదలైనవారు అ వంశమునకు 
కూటస్థులు కారు. ఆ వంళ చరితలో ఎప్పుడో ఆవిర్భవించి తదాదిగా తమ 
పేరుమీద ఆ వంశమునకు (ప్రతిష్టను సంపాదించి ఉన్నతికి గొనిపోయిన మహా 
వురుషులు. ఆకే వాజ్మయ యుగకర్తల విషయమునను, ఎవనిపేరమీద ఒక 
కాలమున కవి వంశము (పతిష్ట సంపాదించునో, ఎవని నడచిన మార్గమును 
అర్వాచీనులు శిష్య|పాయులుగా ననునరించెదరో, ఎవని అవతారమునకై ఆ 
కొలమునందలి పూర్వక వుల సాధన తపః పాయమగునో, ఎవడు సూ తధారుడై 
కావ్య నరన్వతిని నూత్న వేషముతో అలంకరించి రంగమున పవేశ వెట్టునో, 
ఎవడు క్షీణదశళథ యందున్న వాజ్బయమును నూత్న మార్గముదొక్కి శకి మంతము 
చేయునో అతడు యుగకర అనిపించుకొనును. ఆతని కాలములో ఆతడే 
సాహితీ సింహాసనమున పట్టభ (దుడై యుండును. ఆయా కాలములయందు 
వాజ్మయమున శైలిలో, (ష్మకియలో, వస్తు స్వీకారములో కలిగెడి రూప పరిణామ 
మునకు ఆతడే కరయు కారకుడును ఆయి యుండును. 


ఆ యుగ కర్రల చేరుమీద వాజ్యయ చరితను విభాగముచేయుట 
సమంజనమైన పద్ధతి. రాజవంశముల చేరులమీదను, దేశ విభాగముల వేరు 
మీదను, మరికొన్ని (పమాణములమీదను ఈ విభాగములు చేయవచ్చును గాని, 
మహాకవుల పేరుమీదనే ఆ యుగములను విభజించి విలచుట న్యాయము, 


౮్ర 
అవనరమైనచో ఓక కాలమున నర్వోన్నతుడు అని చెప్పదగిన కవి 


కానరాక సమస్కంధులు వెక్కురున్నప్పుడు ఆ కాలమునకు ఇంకొక పేరు వాడ 
వచ్చును. 


దేశ చరితయందువలె ఈ చరితయందును రాజవంశముల వేర్ణమీదనే 
కాల విభాగములు చేయనేల? ఆ రాజులు పోయిరి, ఆ వంశములును ఏనాడో ఆ స్త 
మించిపోయినవి. ఇక కవిరాజులు వారి [గంథరూపములలో సజీవులైయున్నారు. 
వీరిని (తోసివుచ్చి గతించిన వారికై అన్వేషణలు జరుపుట భావ్యము కాదు. వారి 
రాజ్యములకంచె వీది రాజ్యములు స్థిరములు, ఆజరామరములు. మణి ఆంధ 
వాజ్మయ చరితను అనువాదయుగము, స్వతంత యుగము, అను పేర్లతో 
గాని, వపరాణయుగము, [పబంధయుగము అను పేర్హతోగాని, ఆదికాలము, మధ్య 
కాలము, ఆధునిక కాలము అనే వేర్ణతోగాని విలుచుట యు సార్ధక మైన విభజన 
కాదు. ఏమన, అనువాదయుగ మనుకొన్న దానిలో న్వతంత్రములు పుట్టుటయు, 
పురాణ యుగమనుకొన్న దానిలో [పబంధముళలు వుట్టుటయు కలదు. మరి 
యీ విభాగములు ఒక్కొక్కటి కొన్ని వందల యేండ్లు సాగవలని వచ్చును, 
అంత దీర్భకాలము ఒకే యుగముగా ఆంగీకరించినచో ఆ కాలములో వచ్చిన 
ఎన్నో మార్పులు విన్మరింవబడును. అదియు న్యాయము కాదు. మరియు 
నమ(గమైన సాధన సామగిగల భాషలలో వాజ్మయ చరిత్రల విభాగములు 
అనతికాల పరిమితములె అల్ప పరిణామములను కూడ నిర్ణరించుచుండును, 
మనకు అట్టి సాధన సామగి లేదు- మన భాషలో వుట్టిన (గంథములలో 
సగము నశించి పోయినవి. ఉన్నవాటిలో సగము అచ్చువడి చేతి కందుటలేదు. 
కవుల జీవిత చరితలు లేవు. అసలు కొన్ని (గంథములకు కవుల పేర్చి తెలి 
యవు. కొన్ని పేర్లు వివాద్యగన్తములు- దేశచర్మిత సమ్మగమైనది లేదు, 
సాంఘిక మత చర్మితలు [వాయుట మనవారు అసలే ఎరుగరు. ఈ పరిస్థితు 
లలో ఆదర్శపాయమైన వాజ్మయ చరిత |వాయుట సాధ్యము కాదు. 

ఆం[ధకావ్య పథము తీర్చిన మహాకవి నన్నయభట్టు అని ఆయన భార 
తము పుట్టినది మొదలు నేటి వరకును అంధధులెల్టరును అంగీకరించిన చార్మిత 
కాంశము. ఆయనకు పూర్వము ఆంధఖాష లేదా ? ఆంధ కవులు లేరా? 
ఆంధ కావ్యములు లేవా? అనే (వశ్నలను పరిశీలనచేసీ ఆ కాలమునకు 


10 
పాజ్నన్నయ యుగము అని వేర్కొనుట ఆచారమైనవి. కాబట్టి యీ చరిత్ర 
[ప్రాజ్వన్నయ యుగముతో (పారంభమగుచున్నది. అది కీ.శ, 1000 వణకు. 
1. పాజ్బన్నయ యుగము డీ. శ, 1000 వజకు, 
. నన్నయ యుగము |క్రీ, శ. 100౧._1:00 వణకు. 
. శివకవి యుగము క్రీ. శ. 1100-1825 వజకు* 
తిక్కన యుగము (క్రీ. శ. 1225-1820 వణకు, 
ఎజా,వగడ యుగము కి. శ. 1820-1400 వణకు, 
3A Lb 
శ్రీనాథుని యుగము కీ. శ. 1400-1500 వణకు. 
రాయల యుగము |కీ, శ. 1500-1660 వణకు. 


౧౨-౫౩ రా రక [కూ ఈ nD 


. దక్షిణాం యుగము 
లేక || డీ. శ. 1600-1775 వజకు. 
నాయకరాజ యుగము . 
0. కీణయుగము డీ. శ, 1775-13715 వణకు. 


10. ఆధునిక యుగము డక. శ, 15375 మొదలు, 
(పాబ్బనయ యుగము 


మన భాషకు తెనుంగు, తెలుప, ఆంధ్రము అనీ మూడు "పేర్లు కలవ. 
ఈ మూడిటిలో తెనుగు, తెలుగు అనునవి రూపాంతరములే గనుక, ఆంధధము 
తెలుగు అనునవి మాతమే పర్యాయ పదములుగా మిగులునని నా యూహ, 
మజియు - ఈ రెంటీలో ఆం|ధము అనునది మొదట రాజవంశ వరముగ, 
పిమ్మట ఆ రాజవంశముచే వరిపాలింవబడిన దేశ పరముగ, ఆపె ఆ దేశ 
(పజల భాషాపరముగ [వపయోగింపబడి యుండెను. మజీతెలు(గు అనునది 
మొదట ఈ భూభఖండమున జీ ఏంచిన పజల వరముగ, ఆ పిమ్మట ఆ భూఖండ 
వరముగ, ఆపై వారి భాషాపరముగ వాడబడి యుండెను, ఒక జాతి పజలను 
బటియే వారు నివసించు భూభాగమునకు పేరు వచ్చును, గాని భూభాగమును 
బట్టి ప్రజలకు చేరు వచ్చుట చాలా ఆరుదు. ఈ భారతదేశములో తొలినాడు 
ఇది తెలుగు దేశమని ఇది ఆరవదేశమని నిర్జన [ప్రదేశములకు పేద్ద లేన. 


11 


తెలుగువారు అరవవారు మొదలైనవారు సంఘజీవనయు మొదలిడి పల్లెలు, [గామ 
ములు నిర్మించికొని వ్యవసాయము కొజకు కొంత భూభాగము నా[కమించుకొని 
దానిని తమ సొత్తుగా ఆనుభవించుటకు మొదలిడినప్పుడు వారి యధీనములో 
నున్న ఆ భూభాగమును దెలుంగు దేశమని, ఆరవదేళమని, కన్నడ దేశమని 
పేర్కొ నుటఆచారమైనది. బారు దక్కించుకొన్న భూఖండములు. కాలక్రమమున 
విస్తరించినంతవరకు అవి వారి చేరుమీదనే చెల్టుచుండును, అద్ది కాలవశముసన 
వారి భూమిని ఇతరులు ఆ|కమించుకొని తమ దేశములో కలువుకోగా ఆ భాగము 
ఆ విజేతలజాతి పేరుమీదను, మిగిలినదే వరాజితులజాతి వరముగాను వేర్దాన 
బడును. అంటే ఒక [వజ తాము అనుభవించు భూమికి తమ పేరొనంగుట నహ 
జము. ఆ భాషకు ఆ పేరు వచ్చుట ఆ (పజలను బట్టియే ః ఇది సర్వసాధారణ 
మైన చారిత్రక ధర్మము. దీని ననునరించియే తెలుంగు అనునది మొదట |పజా 
పరముగ, ఆ వై దేశపరముగ, ఆవై భాషావరముగ వాడబడి యుండునని 
నేనూహించితిని. కాగా మేము తెలుంగువారము అనుకొన్న యొక నంఘ |వేజలు 


మాట్టాడుకొన్న భాషకు వారినిబిట్టి తెలుగు అనే పేరు వచ్చినదిగాని తెలు(6గు 
భాషను మాట్లాడు టబట్టి వారు తె.లుగువారు కాలేదు వ్యక్తి, భాష అను 


రెండింటిలో వ్య | క్రి తరువాతనే భాష పుట్టుటయు, ఆ వ్యక్తి యే నంఘమునకు. 
జెందినవాడో ఆ సంఘము పేరే ఆ భాషకు సం[కమించుటయు లోక ధర్మము, 
ఈ సిద్ధాంతము ఆదికాలమునకు సంబంధించినది. యుగములు గడచిన కొలది 
ఈ న్యాయము తారుమారై రాజులనుబట్టి దేశమునకు, దెశనులనుబట్టి [ప్రజలకు 
(కొత్త పేర్పు సంకమించుచుండును. కనుక చరిత నిర్జేశింపలేని ఓక కాలమున 
ఒక తెలుగు నంఘము తమలో తాము మాట్టాడుకొన్న భాష _ తెలుగుభాష 
యైనది. ఆనాడు వారు నివసించిన ఆ కొద్దిపాటి (ప్రదేశమే ఆనాటి తెలుగు 
దేశము, కాల్యకమమున ఆపజల సంఖ్యయు ఆ భూభాగముయొక క) వైశాల్యమును 
ఆ భాషయొక్క._ విస్తృతియు వెరిగి నే ఆంధ్ర పదేశము, ఆంధజాతి, ఆంధ 
భాషగా పరిణమించి నవి. కాబట్టి తెలుగు భాషను మాట్లాడిన మన జాతి కూట 
స్టులు అని చెప్పదగిన ఆ చిన్న సంఘము మాట్లాడుకొన్న భాషలో ఏ నహృసాం 
శమో, నేడు మనము వ్యవహరించు భాషలో మిగిలియున్న దిగాని ఆనాటి భాషయే 
ఈనాటి భాషగాదు, అక్టే మన కూటన్థులు నివసించిన భూభాగము నేటి ఆంధ 


| పదేశములో యే మూలనో యెక్కడనో ఉండునుగాని నేటి ఆం[ధదేశమంతయు 
ఆదికాదు, 


12 


భాషయు, నాగరకతయు సంఖ్యాజీవితమునకు ఫలములు. జాతీ 
సంస్కృతి ఈ రెంటికిని ఫలము. ఇవి అన్యోన్యాశయములు. మలీ వాటి 
వెంవుకూడ [క్రమ పరిణతమెగాని ఆకస్మికము గాదు. ఈ స్నూతమునుబట్టి 
తెలుగు భాష యే యే దశలు గడచి వాజ్మయ మనివించుకొనదగిన [గంథ 
రచనకు అనువైన భాషగా పరిణమించినదో విచారింతము. 


ఖాషయొక్క పుట్టుక కును వాజ్యయముయొక ,_ పుట్టుక కును సంబంధము 
లేదు. ఆ రెంటికిని కొన్ని శతాబ్దుల వ్యవధాన ము9డును. “తెలుగులు” 
అనిపించుకొన్న |వజలు ఏనాడు పుట్టిరో ఆనాడే తెలుగుభాషయును వుపైను. 
భాషయే లేనిచో వారి జీపితమే సాగదు. ఒకరినొకరు వరుసలతో విలుచు 
కొనుట, తమ పల్లెలకు పేర్చు పెట్టకొనుట, తాము చేసెడి వనులకు (క్రియలు 
కల్పించుట, తాము తినెడి పదార్థముల రుచులు చెప్పుట, తమ కంటి యెదుట 
కానవచ్చెడి మూర్త పదార్థములకు పేర్ల కల్పించుట, మొదలగు వాటితో ఆనాటి 
సంఘ జీవితమున కాధారభూతమైన కొంత శ బ్దజాలము కర్తృ, కర్మ, క్రియ, 
విశేషణాది పదములతో రూపము తాల్చి యుండును. ఇదియే [వజాభాష కాల 
వశమున ఆ _పజలు తమకంటె బలసంపన్నులును, నాగరికులును ఐన రాజులచే 
పరిపాలింపబడవలనిన పరిస్థితి తటస్థించినవుడు ఆ రాజులభాష వేరుగను, ఈ 
(ప్రజలభాష (Popular language) వేరుగను ఉండును, ఆప్పుడు |వజా 
భాషకు భిన్నముగ ఒక ఆస్థానభాష (Court language) వెలయును. ఈ 
రెండునుకాక విద్వద్భాష అనే వేరుతో విద్యా పర్మిశమోచితమైన వేరొక |ప్రాబీన 
భాష (Classical language) వ రెండింటినిమించి రాజాస్థానముల మీదను 
విద్యత్పరిషత్తుల మీదను విద్యా సముపార్ణనాభిలాషకల [పజలమీదను తన (ప్రభా 
వము నెజవుచుండును. ఇది సాధారణముగ అన్ని దేశములలోను పూర్వకాలమున 
(పవ రిల్రిన సాంఘిక సంప్రదాయము, 

క విత్వావిర్భావము 

నంఘములో రసార్దర9 హృదయు డైన వ్యక్తి నుఖాత్మకమో దుఃథాత్మ ' 

కమోయైన తన వేదనను ఆవజుడై తనకు వచ్చిన కొలదిపాటి శబ్దములతోనే 


ఒక పాటగ నోట వ్యకము చేయుటయే ఆ పాకనభాషణో కవిత్వము అవత 


రించుట. భాషయొక్క పుr్దుక వలెనే అట్టి కవిత్వము యొక్క పుట్టకయు ఏ 


13 


పరిశోధనకును ఆందని అతి దూర కాలమున జరుగును, కవిత్వము రాజ్యముల 
యొక్కయు సభ్యతలయొక్క్యయు పుట్టుకకుముందే పుట్టును. ఆయితే ఆనాటి 
పాట గాలిలో పుట్టి గాలిలోనే అడగిపోవు ఆకు కవిత్వమేకాని భావి కాలమువారు 
చదువుకొనుటకు అక్కరకు రాదగిన స్థిరూవము కలది కాదు. లివి అనెడి సాధ 
నము లేనిదే కవిత్వమునకుగాని భాషకుగాని అట్టి స్థిరత్వము కలుగదు కావున 
భాషకును దానితోపాటు ఆ భాషా క విత్యమునకును అక్షరరపితమైన దశ యొక 
టియు, అక్షరబద్ధ మైనదళ యొకటియు రెండు, విధిగా ఏర్పడును. లిపి ఏర్ప 
డిన విమ్మట గూడ వెంటనే అది కావ్య రచనకు అక్కరకు వచ్చునని చెప్పుట 
సాహసమే యగును. ఏమనగా [పజాభాష అనునది ఆస్థానభాషగ సక రింబడి 
అడియే విద్యా వర్మిశమకు గూడ తగినభాషగ వరిణమించినవుడుగాని ఆ లివిని 
కవిత్వ రచనకు ఉపయోగింపరు. [వజలకును, [వభువులకును, పండితులకును, 
ఒకేభాష సం సేవ్యమగుట ఈ 20౦0 వ శతాబ్దిలో గూడ [పపంచమందలి అన్ని 
దేశములలోను సాధ్యము కాలేదు. లివి అనునది మొదట పరిపాలనా వ్యవప 
రములకు వినియోగవడును. రాజులు తమ లెక్కలను, తమ శాసనములను 
[వాయించుకొనుటకు ఆ లివిని ఉవయోగింతురు,. విమ్ముట కొంత కాలమునకు 
వజాభాష, తక్కిన రండు భాషల నహాయమున పెంపొంది కావ్యరచనకు అను 
వెన శబ్ద సంపన్నతను సేకరించుకొన్నవుడు ఆ లిపి [వజాసారన్వత సాధన 
ముగ నపయోగపడును. ఈ ధర్మము ఇంచుమించు లోకములోని అన్ని భాష 
లకును సాధారణమే. 


ఆం(ధుల నాగరక సంఘ జీవితము ఏనాడు సుపతిన్షితమైనదో కను 
గొనుటకు ఇంకను చార్మితక వరికోధనలు జరుగుచునే యున్నవి. నంఘ టీవి 
తము నుపతిష్టితమగుటయే రాజ్యము నప్రాంగములతో పరిపాలింపవబడుట 
ఇప్పటికి తెలియ వచ్చినంతవరకు శాతవాహన వంశవు రాజులు (వారు ఆంధులే) 
ఈ ఆంధ్రభూమిలో పౌరాణిక కాలమునాటి మహారాజులవలె కీ. వూ. 2 శతాబ్ది 
మొదలుకొని డీ. శ, 9,8 శతాబ్దుల వరకు ఇంచుమించు నాలుగదువందల 
యేండ్డు (పజాహితముగ నుపరిపాలన చేసిరని తెలియ వచ్చినదిగదా ! వారి 
కాలములో విద్వద్భాష నంస్తృతము, రాజభాష [పాకృతము; [వజాభాష ఆనాటి 
తెలుంగు. వారి శాననములన్నియు సంస్కృత |పాకృతములలోనే యున్నవి. 
ఆ లివికూడ ఆనాటి నంన్క్బృత |ప్రాకృతిభాషల లివియే. శెలుంగున్లు వార్ల 


14 


రాజభాషగ సీంకరింపలేడు. కాని తెలుగు [వజలు తమకు వచ్చిన భాషలో 
పదములు, పాటలు కట్టుకొని పాడుకొసుచు, ఆడుకొనుచు నుఖముగ, నుందర 
ముగ నంఘజీవితమును గడపుకొనుచుండిరి, వారి పాటలు మా|తము సంస్కృత 
పాకృతములకలె లిఖితరూపనును తాల్చలేదు. శాసనములలోని లివితోనే ఆ 
పొటలనుగూడ [(వాయగ అపి నళించిపోయినవో లేదా అవి [వాయదగినంత 
(పౌఢములు కావని ఉపేక్షింపబడినవో తెలియదు. కాని అప్పటికి ప్రచార 
ములోనున్న [పాకృత పద్యములను గాధలు అను వాటిని గాధా సప్తశతి ఆను 
పేర హాలుడు అనే శాతవాహనరాజు సంకలనము చేసెను. ఆ గాథలలో కొన్నిట 
ఆనాటి (పజలు పాడుకొను పాటల పేశంన కలదు. అవి పొలము పాటలు, 
పెండ్రి పాటలు, శృంగార గీతికలు మొద లైన సరన జీవితమునకు నంబంధించినవి. 
ఆ ప్రాకృత గాథలు [వాసినవారిలో కొందరైనను ఆంధ్ర కవులే అయి యుండ 
వలెను. అనగా ఆంధ్ర భాషలో కవిత్యము చెప్పిఠని కాదు. తమ భాష కావ్య 
రచనా గమర్ధము కాక పోబట్టి విద్వద్భాషయైన సంస్కృృతమును, రాజభాషయైన 
పాకృ్చతమును అభ్యసించి ఆ భాషలలో క వితము చెప్పిన ఆంధకవులు. మరి 
శాతవాహనుల కాలము లోనే గుణాఢ్యుడు ఆనే ఒక ఆం|ధుదు బృహత్కథ 
ఆను పేర ఓక ఉద్గరింథమును వెశాచి భాషలో వానెశు. వచి భాషకూడ 
ఒక |[పాక్చత విశేషమే. కాని శౌర సేనాదులైన ఇతర (పాకృత భాషలకంటె 
తక్కువ పౌఢత్యము గలది. నేటి తెలుంగు భాషలో గాంధికము, శిష్ట వ్యవ 


హారము, (గామ్యము అనే భాషా వేవములతో శిష్ట వ్యవహారమువంటిది పాక్ళ 


సంస్కృత భవములును, వాకృత భవములును ఆయిన కొన్ని శబ్దములను 
తనలో కలువుకొని కొంత విస్పృతిని చెంది యుండును. ఆతద్భవములు కాసాను 
చేసెకివి కావు. ఆ మూల పదములు వాడు 
కొనుటలో [ప్రజలు ఉచ్చరించిన వర్ణలోవ వర్ణాగమాదులైన మార్పులకు లోనై 
(కొత్త రూపములో తద్భవములనే చేర అంగీకరింపబడినవి. ఆ మార్పులను, 
వాటివల్ల శబ్దము లకు వచ్చిన [కొత్త రూపములను వ్యాక రించి సూ(తబద్ధముచేసి, 
వెయాకరణులు తద్భవ శబ్ద నిష్పత్తికి ఒక కాస్త్ర [ష్మకియ వాని యుందురు. 
మరియు శాతవాహనుల కాలమున బౌదమతము ఆంధ భూమిలో బహుళ 


15 


వచారమన ఉండెను. ఆ రాజులు |జబాహ్మణులయ్యు వారిలో కొందరు ఆ మత 
మును ఆదరిందిరి; కొందరు అవలంబించిరి; కొందరు తాము వెదికి మతావలం 
బులై యుండియు తమ శుద్దాంత జనము బౌద్ధమునే ఆశ్రయించుటకు ఆంగీ 
కరించిరి అమరావతి, విజయపురి ఆ రాజుల రాజధానీ నగరము లగుటయే 
గాక బౌద్దమత పళస్థానము లయ్యెను. ఆమత [ప్రబోధ (వచారములు పాళీ 
భాషలో జరిగను, హిశీభాష అర్థమాగధి యనబడెడు ఒక [పాకృత విశేషము, 
ఆ మతాచార్యులయొక్క_ బోధలను వినియ ఆ మత |గంథములను పఠించియు 
చాలమంది |పజలు పాళీభాషా పరిచయము గలవారైరి. వారు ఆ నూతన పద 
జాలమును వాడుకలో (వేళ పెట్టి ఆఎ(ధశబ్ద జూలమును మరికొంత విస్తృత 
పరచిరి. అరవభాషకులేని, తత్సమ, తద్భవాత్మకమైన నంస్కృత [పాకృత 
ఖాషా [ప్రభావము ఆంధమున |వసరించుటకు చారి[తక మైన కారణ మిదియే ! 
నంస్కృృత పాండిత్యము కలిగి [ప్రాకృత భాషను ఆస్థానభాషగా స్వీకరించిన 
ఆంధ శాత వాహనులు చిరకాలము [పజాపరిపాలకులగసుట యు, వారి రాజధానీ 
నగరమును కేందముగా జేసికొని బౌద్ధులు పాళీ భాషలో మత (ప్రచారము 
చేయుటయు (వజలు మతము ద్యారా సంక మించిన పాళీ పదములను, (పభు 
తము ద్వారా నర్యకమించిన [పాకృత పదములను తమ తాతలనాటి తెలు, 
గుతోపాటు కలివి వాడుకొనుటయు అ కార్యకారణ పరంపర. శాతవాహనుల 
రాజ్యము తూర్పుసము[ చమునుండి వశ్చిమసమ్ముదము వరకును దక్కను పేక 
భూమిని ఆక్రమించి యుండెను. ఒకప్పుడు ఉత్తరమున మాళవా మొదలగు 
దేశములను గూడ ఆక మించినను, దక్షిణమున వ్యాపి చెందినట్లు లేదు. ఆ 
రాజ్యపుగడి దేశపు [పజలు (frontier area) సమీప దేశములకు నరిహద్దు 
భూములలో ఉండుటచేత ఆ నమీవ దేశ [ప్రజల భాషా పదములను తమ తెలుగు 
తోపాటు వాడుకొనుట కూడ సంభావ్యమే. కావుననే ఆం[ధులెయుండి, ఆంధ 
రాజులచే పరిపాలింవబడు గడి దేశ [ప్రజలు తమకు సరిహద్దు భూముల భాషలైన 
అరవము, కన్నడము, మరాటీ భాషా పదములను తమవిగా వాడుకొనుటయు 
న్యాయ్యమే కనుకనే నేటికిని చిత్తూరు పాంతమువారు తెలుగుతోపాటు అరవ 
మును, అనంతపురము వారు తెనుగుతోపాటు కన్నడమును, రాయచూరు 
పాంతమువారు తెనుగుతోపాటు మహారాష్ట్ర మును, బరంపురము వారు తెనుగు 
తోపాటు ఓ|ఢమును మాటలాడ నేర్చియుండుటయు, వారి సంభాషణలో ఆయా 


16 


భాషా వదములు [వయోగించుకొనుటయు జరుగుచున్నది. కేంద్రములో జరుగు 
చుండిన భాషా పరివర్తనము గడే[పదేశములకు త్వరగా వ్యావించి యుండదు. 
ఆ కాలమున |[పొక్ళత పదములు తెలు(గులోనికి చొచ్చినట్రే వెక్కు తెలుగు 
పదములు [పాకృతములోను చొచ్చియుండును. రెండు భిన్న బాషలు పొత్తునకో 
పోరాటమునకో తార సిల్లి చిరకాలము ఏకత మెలగుట తటస్థించినపుడు పరస్పర 
శబ్ద వినిమయము తప్పదు. ఇట్టె కార్య పతికార్యములు(Action and Reac- 
tion) భాషలలోనే కాక ఆచార వ్యవహారములలో కూడ కలుగుచుండును. 


శాతవాహనులు తెనుగును రాజభాషగా స్వీకరింపలేదనుటకు నిదర్శనము 
వారి కాననములన్సి యు పాకృతములో నుండుటయే. రొజ్య పరిపాలనా వ్యవ 
హారములందైనను తెనుగు వాడబడీయున్న చో అది యేమ్మాత మేని శాననముల 
కెక్కి యుండెకిదే, ఒకటి రెండు శతాబ్దుల పిమ్మట నేడు రాయలసీమ అని 
విలువబడెడి భూబాగమును రేనాటిచోడులు అను వేర ఒరగెడి ఒకచోడవంశ 
శాఖ వరిపాలించుచుండెను. వారు వేయించిన శాసనములలో తెనుంగుబాష వాడ 
బడినది. వారి అస్థాన కబాష గూడ తెలుగే ఆయియుండవలెను. తెలుగు ఆస్థాన 
కూష ల్రైనను కాకు: న్నను వారికిని విద్పుద్భాష సంస్కృత మే యెయుండును. 
వమనగా మొన్న మొన్న టివరకు.నేటీకికూడ._. సంస్క రత మే భారత దేశమున 
విద్షద్భాషగా నడుచుచున్నది. మత [గంథముల నంగతి అటుండగా ఇతర 
శాస్త్ర (గంధములు పురాణేతిహాన కావ్యనాటకాదులైన ఉదాత సాహిత్య 
మంతయు ఆ భాషలోనే “క్షి _ఫమె యుండుటచేత విద్వాంసులు కాదలిచినవారు 
ఆ భాషనే సేవింకక త ప్పదు. దేశభాష, రాజభాషగ, సాహిత్యభాషగ పెంపు 
చెందినను విద్వద్భాషగ సంస్కృుతమును (తోనివుచ్చజాలదు. ఆ కార్యము 
ఇప్పటికిని జరగలేదు మనదేశ ములోవలెనే ఇంగ్లాండులో కూడ “భానర్‌”నకు 
పూర్యము “లాటిన్‌” భాష విద్వద్భాషగా నార్మన్‌] ఫెం చిభాష రాజభాషగా, 
ఆంగ్లో శాద్దన్‌ ” పజాభాషగా కొంతకాలము వ్యవహారము సాగెను, రెండు 
శతాబ్దుల కాలము |పజశాణాషయైన + “ఆంగ్లో శాగ్దన్‌” తక్కిన రెండింటి పొత్తున 
నతువ చేకూర్చుకొని, రాజభాషతో చెననులాడి ఓడించి ఆ-గద్ద తానెక్కెను, 
కాని ““లాటిన్‌” భాషను విద్వద్భాషగానే శిరసావహించి నేవించెను. ఆంగ్లము 
(పవంచ విఖ్యాతి గడిచిన తరువాత ఈ శతాబ్దిలో తానే విద్వద్భాషయు 
నయ్యెను. నార్మన్‌ -ఫెంచి రాజభాషగా ఉన్నప్పటి ఆంగ్లో కాగ్గన్‌ రచనలు మన 


17 


శాసనాలలోని తెలుగువలె ఉండును. ఆది [పాత ఆంగ్లము, భారతీయ భాషల 
చర్మితయు అట్టికే ! శాతవాహనుల పిమ్మట మూడు నాల్గు శతాబ్దులకు చాళుక్య 
రాజులు మధ్యాం[ధదేశమును వరిపాలింప దొడగినది మొదలు (7 వ శతాద్ది 
[ప్రారంభము శాసనము లలో నంస్కృతముతోపాటు తెలుగు విరివిగ ఉపయో 
గింవబడినట్టు పొడకట్టును. భాషా చారితక పొధాన్యముగల వాటిలో జయసింహ 
వల్టభుని కొలమునాటి విప్పర్సి శాసనము మొదటిది (క. గ్‌ 688.) మటికొన్ని 
నాళ్ళకు మంగి దొగరాజు కాలమున వేయబడిన లక్ష్మీపవుర శాసనము రెండవది. 
అపై మతి 50 ఏండ్లకు వేయబడిన (కీ9. శ 727) అహదనకర  శాననము 
మూడవది. వెని పేర్కొన్న శాననములను పరిశీలించి చూచినవారు ఇవి పూర్తిగ 
తెలుగు శాసనములు కావనియు [పొకృత భాషా (పభావమునకు వశ మైన 
తెను(గు వాక్యములు కలివీ |[వాయబడిన కాసనములనియు నిర్ణయించిరి. అవి 
తెలు(గు శాననములే యైనను ఆ తెలుంగు ఇపుడు మనకు అర్థము కాదగిన 
తెలుంగు కాదు. ఆ శాసనములు పుట్టిననాటికిని నేటికి ఎంతకాల వ్యవధాన 
మున్నదో ఆ భాషగును నేటి మన భాషకును అంత వ్యవధాన మున్నది, అహదన 
కర శాసనము విమ్మట నుమారు 125 సంవత్సరములకు నేటి తెలుగువారికి 
ఎక్కువ భాగము బోధపడదగిన భాషతో అద్దంకి శాసనము వెలువడినది, ఇది 
చాళుక్య రాజైన గుణగవిజయాదిత్యుని కాలమునాటిది (క్రీ. శ. 850 (పాంత 
మున). ఈ శాసనము వూర శాననములవలె వచనరూపమునగాక పద్యరూవ 
మున నున్నది. అది తరువోజ. ఆ వద్యము శుద్ధ దెశిచ్చందన్సు. పూర్వకాలపు 
తాళ|పధానములైన తెనుగు పాటలన్నియుభందళ్శాస్తా౦ంనుసారముగ గణబద్ధము 
చేసికచో తరువోజ, రగడ, దికిపద మొదలైన జాత్యుపజాతి పద్యములుగ 
రూపొందుకు. పాట తాళానుగుణముగ నుండుటకై కొన్ని అక్షరములకు శబ్ద 
స్వరూప విరుద్ధముగ కలుగు దీర్ణాదులు పాటను ఛందోగణానుసార ముగ మార్చు 
నపుడు లోవించిపోవుటతప్ప పాటలకును తరువోజాది వద్యములకును వేరు భేద 
ముండదు. శాసనములలో కానవచ్చిన మొదటి తెలుగు వద్యము ఈ అద్దంకి 
శాసన తరుచోజయే : అప్పటికి 2 శతాబ్దుల పూర్వుము తవృటడుగులు వేయ 
[వారంభించిన తెలుగు భాష 9 వ శతాబ్ది మధ్యకాలమునాటికి నిలదొక్కుకొని 
సంస్కృత [పాక్సుతము లను బీర్జించుకొని పుష్టిచెంది స్తుతం్యత స్థితికి వచ్చిన 
దసీ చెప్పవచ్చును. ఆ గుణగఎజయాదితు;ని కాలముననే వెలసిన ఇంకొక పద్య 


2, 


18 


శాసనము ధర్యవర ళాననము. ఆందు గుణగ విజయాదిత్యుని సేనాధిపతిలైన 
పండరంగని |వశంస కలదు. ఈ వరుసలో మూడవది గుణగవిజయాదిత్యుని 
తమ్ముడైన యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనము. ఈ శాసనము మధ్యాక్కరలో 
నున్నది. మొదటి అద్దంకి శాసనమువలెనే తరువాతి రెండు శాననములలోనుగల 
పద్యములు దేశియచ్చందన్నున ఉన్న వె. ఈ మూడు ళాననములును కొంతకు 
కొంతమనది అని చెప్పుకోదగిన తెనుంగు భాషకలవి. దైనందిన వ్యవహారములో 
మా[తమే యువయోగవడుచు , ఆశువుగ పుట్టిన పాటలు, పదాలు, గాలిలో కలిసి 
పోవుచుండ, నిలువుకొనదగిన శ కిలెక నిర్విజ్హమె వెచ్చనూర్చుచు కాలము పుచ్చు 
చుండిన తెనుగు, చాళుక్య రాజుల ఆదరముచే-అందును గుణగవిజయాదిత్యుని 
చేయూతచే_-పద్యరూపము దాల్చి ఆ నాటి తెబుగువారికి కనువిందొనర్చినది. 


వెని ఉదాహరించిన ఆరుశాసనములలో మొదటి మూడును ఒక వర్ష 
ముగా, రెండవ మూడును ఇంకొక వర్గముగా [గ్రహించుట లెస్స. ఏమన రెండిం 
టికిని నడుమ సుమారు 125 సంవత్సరముల వ్యవధానముండెను, ఆ వ్యవధిలో 
తెలుంగునకును, సంస్కృత ప్రాకృత ములకును జరిగిన నంఘర్షణలో కార్య (పతి 
కార్యవశ మున చేకూరిన బలముతో తెలుస రాజభాషగా నెలకొని, స్వతంత 
సితికి వచ్చెను. 
C2 


రేనాటి చోడుల శాసనములలో కానవచ్చెడి భాష తెలుగేయెనను ఆది మన 
తెలుగుగాదు. మనభాషా ప్రాచీనతను కొనియాడుకొనుటలో నిదర్శనముగా చూవు 
కొనుటకు ఆక్క_రకువచ్చు మాటలు మ్యాతమే ఆందుకలవు. ఇక చాపక్య కాస 
నములలోని భావష-_వర్ణ క్ర మాది వ్యత్యాసములు, లివి భేదములు ఉన్నను-నేటి 
తెలు(గునకు కూటన్థ భాషగా చెప్పుకొనదగిన సుపరిష్టృత భాష, 


వెని పర్కొాన్న రెండవవర్గపు శాసనములు మ్మాతాగణబద్ధము లైన దేశీ 
యచ్చందోరీతులై యుండగ మణి ఆ పె ఒక నూరేండ్డలో నంన్క్భతమునందు 
వలె అక్షర గణబద్ధము లైన వృత్తములుకూడ శాసనములణో [వాయబడిన వి. 
నంన్మ్భృతమునుండి తెలుగు కవులు అవలంబించిన వృత్తములలో మత్తేభ 
శార్దూల చంపకోత్పలమాలలు ముఖ్యమైనవి. వీటిలో మ తేభ శార్దూలములు 
యథాతథముగానే తెనుగున | వాయబకినవి, చంపకోత్సలముల పద్దతి సాంస్క ఎ 


| 
తిక మె యైనను గణవరి సంఖథా్యానములో కొంత భేదమున్నది. ఈ మార్చు 


19 


కన్న డములోనే తటస్థించెనట. తెలుగువారును దానినే అనుకరించి యుందురు. 
నన్నయకు పూర్వమే ఈ సంస్కృత వృత్తములు తెనుగు శాసనములకు ఎక్సైను. 
క్రీ. శ. 10 వందల (ప్రాంతమున పుట్టిన విరియాలకామసాని శాననము అను 
దానిలో ఈ చంపకోత్సల మాలలు కలవు. 


నన్నయకు పూర్వమే ఆం|ధమున మా(త్రాగణబద్ధములును అతరగణ 
బద్ధములును అయిన పద్యములు తెనుగున విరివిగా వాయబడుచుండెననుటకు 
(వత్యక్ష పమాణముగ ఈ శాసనములు ఉదాహరింపబడినవి విడి విడి వద్యములే 
కాక ఆనాడు శాసన పద్య కవిత్వమువంటి కవిత్వములో_గంథ రచనకూడ 
సాగుచుండెనని తలంచుటకు తగిన అనుమాన [పమాణములుకూడ ఉన్నవి. ఆర 
వమున “యావ్పిరంగన్‌ అను ఒక ఛందశ్శాస్త్రములో (ఇది నన్నయకు 
పూర్వకాలమునాటిటి) ఆ [గంథకర్త తాను వాంఛయ్య అను ఒక తెలుగు లక్షణ 
వేత్త రచించిన [గంథమును చూచినట్టు ఈ కింది వాక్యములో చెప్పుకొనెనట. 
“వాంఛియార్‌ నేయిదవడగు భందవుం” అనగా వాంఛయ్య చేసిన వడగు భాష 
యొక్క ఛందము అని అర్థము. వడగు అనగా తెనుగు ఆ [గంథకర్త నాటికి 
తెనుగులో వాంఛయ్య [(వానిన ఒక ఛందో గంథమున్నట్టు ఊహించుటకు నిర్భా 
ధకమైన అవకాశమున్నది. వాంఛయ్య (వానిన ఛందోోగంథము నంస్కృృత 
(పాక్సత పద్యములకు మ్మాత మేకాక తెలుగు పద్యములకుకూడ లక్షణముగలది 
యగుచో ఆనాటికి తెలుగు (గంథ ములు దేశిచ్చందములో చాల వెలనీయుండ 
వలెను, బహుసంఖ్యోక ము లైన లక్ష్యములు పుట్టిన విమ్మటనే లక్షణము పుట్టుట 
సారన్యత ధర్మము. లక్షణము తరువాత లక్ష్యములప్పుడును పుట్టవు. మణియు 
ఒకటి రెండు లక్ష్యములు మాత్రమే యున్నపుడు వాటిని ఆధారముచేసికొని 
లక్షణ కర్త శాస్త్రమును వాయడు. కనుక వాంఛయ్యనాటికి వెక్కు తెలుగు 
[గంథములు ఉండి యుండవలెను. అదిగాక పాల్కురికి సోమనాథుడు పండితా 
రాధ్య చర్మితావతారికలో '“అనియతగతైః యతిర్వా |పాసోవా” అని మాతా) 
గణబద్ధములైన పద్యముల గుణించి ఒక లక్షణ వాక్యమును ఉదాహరించెను. 


(ఈ శాసనములన్నియు నేను పరిశీలనము చేసినవికావు. చరిత్ర పరిశోధకులు 
సంపాదించి, చదివి, అర్గనిర్ణయముచేనీ (ప్రకటించి ఆం(ధులకు అర్చింవేగా అందరివ లె 
నేను ఆ ఉమ్మడి సొత్తును కొంత ఉపయోగించుకొంటిని, శాననములకు చూడుడు; అను 
బంధము 1.) 


20 


జాతు మ్మాతాను సంధాన గణపి 
నీతులుగాగ 'అనీయతగపవై' ర 

నియను, 'పాసోవా యనియు 'యతిర్యా' య 
నియ జెప్పు ఛందోవినిహితో క్రి గాన, 
పాసమైనను యతివై వడియైన 

దేసిగా నిలిపిన యది |పాననియతి 
తప్పకుండగ ద్విపదలు రచింతు. 


ఆ వద్యములకు యతిగాని పానయతిగాని చెల్చుచుండుననియు అదిశా స్రసమ్మ త 
మనియు అర్థము. అట్టి యతి చెల్దుచుండునవియె నేటి మన ఉపజాతి పద్యములు. 
సోమన ఉదప “రించిన ఈ లక్షణ వాకు. తెలుయ కనిత్వమునకు సంబంధిం 
చిన యొక రందక్మాస్ర్రయులోనిదై యుండును, ఆ కాస్త్రముకూడ తెనుగున శాస్త్ర 
బద్ధము కేయదగినంత క విత ము వి సరించియున్న కాలముననే పుట్టియుండ 
వలెను. కాగా కాస్త్రములకు లక్ష్యుములు కాదగిన [గంథములు పెక్కు వెలని 
యున్నవన్న మాట. కాబట్టి పాజ్నన్నయ యుగములో తెనుగున పామర భాషలో 
(వజలు పాడుకొనే ను వదములు, పాటలు మాత మేకా వే ఛందోబద్ధములైన దేశీయ 


% 


పదకములును సాంసన్మ_ తిక పదుంములును విరివిగ నుం జెనని యు పద్యమయము 
లైన [(గంథములును కొసి చింషబడి యుండుననియు ఆ [గంథముల ననున 


Al 

రించి లక్షణ [1గంథములు వుట్టియుండుననియు నిర్ధారణ చేయుట సహేతుకమే 
కాని సిరాధారము కాదు. భాషకు మహోపకారమంతయు చాళుక్య రాజుల 
'సేవవలన కలిగినది. ఆంతకువూర్ణము మార్షకవిత్వ మనిపించుకొనెడి 
సంస్కృత (పొక్కత [గంథములను చదువుకొనుచుండిన ఆంధ్రులు, చాళుక్య 


రాజులు పుట్టించిన దేశీయ కవితలకు చదువుకొని అనందింప దొడగిరి. 


శాతవాహనులకును చాళుక్యులకును మర్యకాంసుల్‌ మనదేశమును 
చాలమంది ఆంధ్రేతర రాజులు పరిపాలించిరి. వారిలో పశ్చిమ చాళుక్యులు 
మ ఖ్యులు- తూర్పు చాపక్కులును జాడిదాయూదుకే. నిజమునకు వీరును ఆం|ధేత 
రులే అయినను ఆం[ధభూమిని తమ సంకేశముగ నభిమానంచి ఆం|ధభాషను 
రాజభాషగ మాతృభాషగ క కూడ మన్నించి ఆం ధమునకుు, ఆంధ ప౦జలకు 
మహోపకారముచేనిరి. పశ్చిమ చాళుక్కుల కాలములో కన్నడము రాజభాష 


21 

అయ్యెను. దేశ భాషాభిమానముగల సంస్కృత విద్యాంగులుకూడ రాజాదరము 
కొబకో, | గంథ రచన కుతూహలముచేతనో, ఆ కన్నడమునే అభ్యసించి 
కన్నడ పండితులైరి. ఆనాడు ఆంధ కన్నడ ములకు చెప్పుకోదగినంత ఎడము 
లేదు. ఆ రెంటిలో ఒక భాషలో [పవేశమున్నవారు రండవదాసని నులువుగా 
అభ్యానము చేయగలిగి యుండిరి. అయినను ఆంధముకంటె కన్నడమే ఓరటి, 
రెండు శతాబ్దులకు పూర్ణము సాహిత్య భాషగా పరిణతి చెండియుండుటచేత 
సోదరభాషయెన దానిని ఆం ధులు పఠింపసాగిరి. 


ఆంగ్లేయులుకూడ తమ న్వభాషయైన “ఆంగ్లో శాగ్గన్‌” _ఆంగ్ర్లభాషగ 
స్థిరరూపము, తాల్బక ముందు సాహిత్యభాషగ _ఫంచి భాషను అభ్య సించుచుం 
డెడివారు. ఆదకాలమునాటి ఆఃగ్ర [గ్రంథములు కొన్నీ _ఫెంచి [గంథములకు 
అనువాదములును, అనుకరణములును అగుట తటస్థించెను. అన్యభాషా పరిచ 
యమువలన న్వభాషకు శబ్దజాలములోనేగాక కవుల మనోభావ సంపదలోకూడ 
ఉన్నతి కలుగుచున్నప్పుడు దాసి నరికట్టుటకు భాషాభ్యుదంపము కో రెడి విద్యాంను 
లెవ్యరును తల పెట్టరు; కావున వివేకవంతులైన | పొదీనాంధులు సంస్కృత 
[పాక్సతములనే కొక కన్నడమును కూడ అలనరచుకొని బహుభాషా పాండి. 
త్యము సంపాదించుకొని యుందురు. వంపడు, రన్నడు మొద లైనవేగి 
నాటి కవులు కన్నడ భాషలో గంథములు |వాయుఓకు ఆది ఒక కారణము. 
ఆకాలమున తెను(గు భాషకు మిక్కిలి పుష్టి చేకూర్చిన భాషలలో నంస్కృతము 
మొదటిది, తత్సమతద్భవ రూపమున సంస్కృత పదజాలము తెలు(గున వవే 
కించి దేశ్యపదములతో పాటు తెనుగు దనమునుతాల్సి ఆం|ధభా షయు సంస్కృత 
భాషవలె ఉద్గ9ంథ రచనకు ఉచితమైన దవ్యముగా ఫలింపజే సెను, ఒక్కశ బ్బజా 
లములోనేకాదు, (ప్రజల మనోభావ సరంవరలో కూడ సంస్కృత భాష కలిగించిన 
పెంపు ఎంతో యున్నది. చిరకాల గముపార్షితమైన భారతీయ విజ్ఞానమునకు 
నిధాగమెన సంస్క్యుత భాష నభ్యసించుటచేత నే ఓక్క. తెలుగుణారేకాక ఇతర 
[ప్రాంతీయ (పజలును ఆధిభొతిక , బజున్యాత్మిన శాస్త్ర భర్మ్శములను, మర్మ్శ్మమఘములను 
(గహించి త తద్భావానుగుణమైన ఆలోచనలతో మనోమయ,  విజానమయ, 
ఆనందమయకోశములను వికనేంవజేసికొనిరి. అన్నమయ |పాణమయ కోళము 
లను అతిక్రమించి మానవుని ఆలోచన మనోమయకోళశ మును (పవేశించినప్పుడే 
పశుత్వము నశించి బుద్ధిజీవి యగుట తటస్థించును. ఆపె పిజ్ఞానమయ, ఆనంద 


22 
మయకోశములు వికసించుటయే సంన్కృృతిగల మానవుడగుట, అట్టి సంసా 
రమును భారతీయులెల్టరకు (ప్రసాదించిన భాష గనుకనే నంన్మృతము భరత 
ఖండమునందలి ఎల్ట భాషలకు తలి భాషఆయ్యెను. నంన్కృతము. నుండియే 
ఎల్లభాషలు పుట్టినవి అనెడి పూర్ణ భాషావేత్తల అభ్మిపాయము తప్పైనను ఆ 
భాషలకన్నిటికి అత్యుత్తమ నంస్కతిమయమైన భావ పరంపరను (ప్రసాదించిన 
తల్దిభాష యనుట ఒప్పేయగును. ఒక ఉదాహరణము చూడుడు. మానవ శరీర 
ములో బహిరంతరావయవములగు ముక్కు, చెవి, కాలు, చేయి, పొట్ట,వీవు, కంద 
నగాయ మొదలైన అచ్చ తెనుంగు పదములు సంన్కృత వదముల ఆవశ్యకము 
లేకయ్మేగంథములయందును వ్యవహారము నందును వాడుకొనవచ్చును. సంస్కృత 
మెరుగని |పాచీవాంధులు వాటినే వాడుకొనిరి అట్రే తోలు, నల్ట, ఎరచి,ఎముక 
మూలగ అనే దేశ్యవదములు వరునగ రక్తము, మాంసము, అస్థి, మజ్జ అనెడి 
తత్సమ పదముల ఆవశ్యకము లేకుండగనే తెలుగు వారి వ్యవహారమున చెల్లు 
చుండదగును. కాని వాటికి పర్యాయ వదములైన తత్సమములను గూడ స్వీక 
రించుఓచేత తెలుంగు శబ్దజాలము ఒకటికి రెండు రెట్టయ్యెను. దానిని స్వీకరించి 
భాషను వెంపొందించుకొనుటకు మన పూర్వులు వెనుదీయలేదు అదిగాక మైన 
చెప్పిన పదములన్నియు మూర్త పదార్ధములకు సంబంధించినవి. ఏ జాతిలో నైనను 
ఏ విధమైన నాగరికతయు లేని ప్రాకృన మానవులు సైతము [పకృతిలో దృశ్యమా 
నమగు మూర్త పదార్భములకు తమ తను బుద్ధికి తగినట్టు శబ్దములు కల్పించు 
కొనుటకు సమర్థులయ్య ఉందురు. అట్టుకానిచో వారి నిత్యజీవితమేసాగదు. అమూర్త 
వదార్థములకు శబ్దములు కల్పించుట వారికి దుర్హటమైన కార్యము, తెలుగులో 
బుద్ధి, చిత్తము అహంకారము, ఆత్మ మొదలైన అమూర్త పదార్థములకు ఆనాడు 
గాని, నేడుగాని దేశీయవదములున్నట్లు నేనెరుగను. అట్టి వదములును వాటికి 
ఆనుషంగికము లైన ఆలోచనలును నంస్కృతమునుండియే మనకు సం|క్రమించి 
ఆం| ధభాషను సుసంపన్న మైన భాషలలో ఒకటిగా తీర్చిదిద్దగలిగెను. కావున 
సంస్కృతము తెలుగును అణచివేసి తానే రాజ్యమేలుకొనజొచ్చెనని వాపోవుట 
తగనిపని, అయితే తత్సమ తద్భవ, దెశ్యములలో ఏది ఎక్కడ [పయోగించి 
వాక్యమునకు, శెలికి వన్నె చేకూర్చవలెనో తెలియక తెలుగు మాటలతో పొత్తు 
కలియని ఆపసిద్ధ, నైఘంటిక, నంస్కృత పద,పయోగముతో తెలుగు రచ 
నలు చేయువారు తెలుగు భాషకేగాక తెలుగు [వజలకును అపచారముచేసినవారే 


23 


అగుదురు. మన పూర్వకవులలో ఏ ఒకరిద్దరో తప్ప అట్టి దుష్కార్యము కు 
చేసిన కవులులేరు. 

తెలుగు దావిడభాషా వర్గములోనిదే యని చరమ సిద్దాంతము చేయబడి 
నది. ఇది సంస్కృత భవమనెడివాదము శాస్త్రీయముగ నిలువదు. ఆర్యభాషా 
న్వభావమునకు భిన్న ములును, [దావిడభాషా కుటుంబమునకు సాధారణములును 
ఆయిన లక్షణములు మనభాషలో చాలా కలవు. పుట్టుకను గూర్చి ఇది (దావిడ 
భాషయే అని అంగీకరింవక తప్పదు. పోషణలో మాతము తెలుగునకు 
సంస్కృృుతోవకారమే ఎక్కువ కలిగినది. మనభాష నర్వనంపన్నమగట 
సంస్కృత శిక్షలో పెరుగుటవలననే ! నహజముగ దావిడ లక్షణములను బట్టి 
సరళమును, సుకుమారమును అయిన తెలుగువాణి కాలక్రమమున సంస్కృత 
నేవవలన గాంభీర్య పటుత్యముల నలవరచుకొని, తల్లికిని అక్క నెల్లెం|డకును 
లేని క్రొత్త సొగనుదనమును కెసేసికొన్నది. పరన్సర భిన్నములైన ఆర్య 
దావిడభాషలైన రెంటిని ఒక్కచో సమ్మేళన మొనర్చి సమరనభావము సాధించి 
నది గనుకనే ఆం[ధము ఆ రెంటిని లేని గుణాతిశయమున విలసిల్దచున్నది. 
కాకున్న “దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స” అగుట ఎట్టు ? 


భాష అనునది శ బమయము గనుకను ఆ శబ్దమును ముందు [గ్రహించు 
నది [శవణేందియముగనుకను చెవికి ఇంపుగానుండు భాషను మానవుడు ఆరా 
ధించుట సహజము. సంస్కృత భాషలో గాంఖీర్యమాధుర్యములతో పాటు పారు 
ష్యము కూడ కొంత ఉన్నది. [దావెడ కుటుంబములోనుండి బయలునేరిన 
తెలుగు, నంన్కృతముతో అధికముగ చెలిమిచేనినను, అందలి పారుష్యము తన 
కంటకుండ, గాంభీర్యమాధుర్యములను మ్మాతమే జీర్ణముచేనికొని తన సహజ 
సౌకుమార్యమునకు వన్నె పెట్టుకొన్నది. మేలివువ్వులను ఏర్చి కూర్చెడి నేర్పు 
గల మాలకరి గూర్చిన దండవంటిది తెలుగు. సంన్కృతములో ఇట్లు శ్నీరనీర 
న్యాయముగ కలిసిపోవు నేర్పు, మరి ఏ ఇతర భారతీయ భాషలకును కుదిరి 
యుండదు. ఇతర కీటకములకు సారూవ్యమునిచ్చు [భమరము వంటిది తెలుంగు, 
సంన్కృత (ప్రాకృత శబ్దములలో ఏవి తమ మెత్తని మాటలతో పోహళించుటకు 
పనికివచ్చునో వాటినే ఎర్చుకొని, అవసరమైన నంస్కారములుచేని తనలో 
కభిపివేనికొన్నది. కనుకనే తెలుగు కవీశ్వరుడు శుద్ధ సంస్కృత సమాస కల్ప 
నము చేసినను, అది తెలుగు నమానమంత మెత్తగ చెవికి వినివించును, 


24 
“మేలిపసిండి గాజుల సమేళపు పచ్చల కీల్మ_ డెంపు డా కేలు” 


ఆన్న తెలు(గు సమానము ఎంత మృదువుగానున్న దో- 
“జలధివిలోలవీచి విలసత్కృలకాంచి సమంచితావనీతల వహనక్షమంబు”" 


అన్న సంన్క్భృత సమాసముగూడ ఆంత మృదువుగానే యున్నది. మరి 
సంస్కృత పదములను తెలుగు పదములను జోడించుటలో ఆంధ్రకవి చూవెడి 
నేర్పు ఇంతకందెను ఎక్కువగ నుండును. 


“' ఈసునబుట్టి డెందమున హెచ్చిన కోకదవానలంబుచే 
గాసిలియడ్చె [పాణవిథు క దైదుటన లలితాంగి పంకజ 
శ్రీసఖమైన మోమువయి చేలచెజగిడి;....004022. » 


ఈ పద్యములో తెలు(గుపదములు సంస్కృతవపదములు భేదము తెలియ 
రాకుండ ఒండొంటిని బెరసిగాన కళలోని రాగము వలె [శవణసుభగ మైన ఓక 
ఆం|ధ శై లినిఆలవించినవి. తెలుగు కవల నంన్కృత నమాసములు సంస్కృత 
భాషలో సంస్కృత కవులు గూరొన సమానములకంటె ఎక్కువ సరళముగ 
మధురముగ ఉండుననుట నిస్సందేహము, తెలుగులో చేరిన సంస్కృత మునకు 
పుట్టినింటలేని ఆ సౌలభ్యము తెలుగు పలుకుబడి యొక్క. సాహచర్యముతో 
లఖించెనని చెవుటయు నిన్సందేహమే: ఈ సంస్కృతాం[ధ సమన్వయము 
కాల క మమున మూడునాలుగు శతాబ్దుల పరి క మవల్ల జరిగినది గాని హఠాత్తుగా 
రెండు భాషలయొక్క_ మొదటి సమావేశముననే జరుగలేదు. ఈ భాషా సామ 
రస్యము ఆర్య |దావిడసామరస్యములో ఒక భాగము. ఆది మన నడవడిలో 
ఆచార వ్యవహారములలో నభ్యతలో విశదమగుచుండును. ఇంత చక్కని 
పొత్తు ఏ ఇతర రాష్ట్రములందును కుదరలేదని చెప్పుట అతిశయోక్తికాదు. 
ఆర్యులైన జొ త్తరాహులకును, డావిడు లైన దాక్షిణాత్యులకును, మధ్యగానున్న 
భూభాగము ఆది కాలమునుండియు మనకు ఉనికిపట్టగుటచే. ఆ రెండు జాతుల 
సం పదాయములను చేపట్టి పదను చెడకుంద  పాకముచేసి ఆంధ్రత్యమనెడి 
ఆమృతమును చేసితిమేమో ఆనిపించును, అందుచే. గంగాయమునల మధ్య 
(పదేశమైన ఆర్యావర్తము వైదిక విజ్ఞానమునకు వీఠమైన పవ్నిత షేతముగ పరిగ 
ణింపబడినట్టు ఆర్య దావిడ విజ్ఞాన నుంయ్యవదాయ సమన్వయమునకు ఆం[ధ 
భూమికూడలియెనది. బాహుళ్యముమీద చూచినచో 


25 


ముల మాట ఎట్టున్నను చార్మితక యుగమునుండి మతములో భక్తి పరాయణు 
లనియు, దాక్షిణాత్యులు కర్మ వపరాయణులనియు న్థూలముగ నిర్దేశించవచ్చును. 
కొన్ని కులములలోగాని, కొన్ని వ వంశములలోగాని కొందరు న్యక్తులలోగాని 
ఈ సిద్ధాంతమునకు అపవాదనులుండినను ఇది సాధారణనత్యమ గ అంగీకరింప 
వలెను. ఇక ఆం|ధులసంగ€. మనము ఏకాంతభక్తులము కాము. వాలాయముగ 
కర్మనినులముకాము. శుద్ధ జ్ఞానమార్గ మవలంవిందినవారము గాము. యథోచిత 
మైనభ క్రియ యథావకాళ కర్మయు యథాళ క్రి జ్ఞానమును కలిగి ఒక విధమైన 
తాత్వికదృష్టితో జీవితమును గడుపుచు త్యాగ భోగములనునమముగా కొనియాడే 
ఒక చితధర్మము మనమవలంబించితిమి. ఆ తాత్వికదృష్టితోపాటు మనకు 
ఆత్మీయ యోగ కేమములవట్టను ఉదాసీనత వహించుట అలవా'వైనది. చరితము 
(Conduct) మంచిదైనచో బహికాముష్మిక ప్రావ్తీ సుకరమగుననెడి భావము 
మనలో నిరూఢ మైనది. (ప్రజలలో ఇట్టి తాత్వికదృష్టి ఏర్పడుటకు గల ముఖ్య 
కారణము మన దేశము చిరకాలము బౌద్ధమత ప్రచార [వ బోధ క్నేత్రముగ వర్ధిల్లు 
టయే అని నా యూహ., కావున భాషలోగాని మతములోగాని ఆచారములలోగాని 
మనము సమన్వయ దృష్టి కలవారమగుట ఒక విశేషము. దీనివలన కొంత 
మేలును కొంత కీడును అనుభవించితిమి, ఆది వేరు విషయము. ఇట్టి పవిత్ర 
శేతమన వూర్వోదాహృతములైన ఆ భాషా సభ్యతలు రూవముదాల్చిన మొదటి 
ఆంధ [గంథము నన్నయభట్టు రచించిన భారతము. నన్నయభట్టు ఆది కవి 
కాకపోయినను ఆయన భారతము మా(తము ఆది కావ్యముగ అంగీకరింవబడి 
నది. నన్నయకు పూర్వమే తెనుగున కొన్ని ఉగ్గ్భంథములు వెలసెనని కొందరు 
చెప్పుదురుగాని అవి లభింపనపుడు. లభ్యమైన భారతమునే వధమ [గంథముగ 
అంగీకరించుటతోపాప మెమియులేదు. నన్నెద్‌ కనిక హర సంభవము నన్నయకు 
వూర్యకాలముననే పుట్టినది అనెడి (శ్రి మానవల్లి చొమకృష్ణ కవిగారి [వతిపాదన 
పెక్కురుచేసిన చారో సక పరిశోధనల భవతముగ నిలుసలేరు. హరి సర్వ 
దేవుడను ఒక కవి |క్రీ. శ, 10వ శతాబ్ద" ములో. అడి వృశాణమనెడి ఒక జైన 
[గంథమును (వానినట్టును రగ గంధము నష్టమైసో యినట్టును అందలి పద్యము 
లలో మూడు మాతము లభిం? కట్టు ను మరికొందరు చెప్పుదురు. అనగా భారత 
మునకు వూర్వమ ఉద్గంం ౨థ రచన తెలుగుతో జరిగినదని భావన, మరి ఆ 
నాటికి మన దేశమున జైనమతము క కన్నడ పశ మందువలెనే జనాదర పాత్రమై 


26 

వ్యావ్రి చెందియుండెననియు ఆ నర్వదెవుడను ఆ కన్నడకవి తెనుగున కూడ 
ఆది పురాణము పేర ఒక మహా[గంథమును రచించెననియు అందుచే భారతము 
మొదటి [గంథము కాదనియు కొందరు చెప్పుదురు. 10వ శతాబ్దిలో నర్వ 
దేవుడను ఒక కన్నడ కవి నన్నయకు పూర్వకాలమున ఉన్నమాట నిజమే. 
తెనుగున నించిపోయినదని చెప్పెడి ఆ ఆది వురొణమును రచించినవాడు ఆ 
నర్వదేవుడే అని చెప్పుటకు తగిన ఆధారములు లేవు. సర్వదేవనామధే యులు 
వివిధ కాలములలో పెక్కురుండవచ్చును. పురాణకరయైన సర్వదేవుడు కాక 
నన్న యకు తరువాతి కాలములో ఇంకొకడు ఉండకూడదా? అను (పళ్నకు 
నిరుత్తరమైన సమాధానము చెప్పుట కష్టము. అదియునుగాక జైనమతము 
వ్యాప్తిలోనున్న కాలముననే ఆది రచింపబడినదనుటయు, యు క్తి నహముకాదు. 
అలై యగునేని తిరుపతి వేంకట కవులు నిన్న మొన్న రచించిన బుద్ధ చరిత 
బౌద్ధమతము _పచురముగనున్న కాలమున పుట్టలేదుగదా! మరి తిరుపతి వేంకట 
కవులు బౌద్ధులును కారుగదాః కావున జె నమతాభిమానముగల ఒర నర్వదేవుడు 
నన్నయకు తరువాత ఏ శతాబ్దిలోనైనను ఆ పురాణము వాని యుండవచ్చును, 
ఆదియునుగాక ఆ [గంథము 10వ శతాబ్దిలో పుట్టి యున్నచో అందలి భాషా 
ఆలి ఆ శతాబ్దిలో పుట్టిన శాసనముఆభాషను పోలియుండవలెను. కాని లక్షణ 
దీవికలో ఉదాహరింపబడినవి అని చెప్పెడి ఆ పద్యముల శైలి ఆంధ |(పబంధ 
ముల శ్రెలిని పోలియున్నది. ఓక పద్యము చూడుడు : 


మ॥ నరసీజాత వియోగకారి పురయోషా వక్ష9హృద్యాతి సుం 
దర కాంతిన్‌ దరిగించుబో యని మదిం దర్శించి దోషాకరున్‌ 
పురముద్దండ కరంబులెత్తి చరవన్‌ పొ త్రైనయట్టొవ్చ ను 
ద్ధుర సౌధ్యాగ నిబద్ధ కేతువు మహాందోలాభి రామంబుగన్‌. 
ఈ పద్యము యొక్క. తాత్పర్యమిది:. 


పద్మములకు విరోధియెన చందుడు నుందరముఖులైన ఆ పుర న్ర్రీల 
ముఖకాంతిని వారించునేమో? అని యూహించి ఆ పురము, దీర్షములైన తన 
భుజదండములె త్తి చందుని కొట్టబోయినట్టుగా ఆ పుర సౌధ్మాగములయందు కట్ట 
బడిన కేతువు (గాలిలో) ఆడుచున్నది. 


27 
ఇటువంటి అఆర్థముగల శ్లోకము శ్రీహర్గనైషధమున కలదు. దానిని 


ర 


శ్రీనాథుడు ఈ [కింది విధముగ తెనిగించెను. 


శా॥ వేదాభ్యాన పవ్మిత పూతరసనావిర్భూత భూరి స్తవా 
సాది [బహ్మముఖౌఘవిఘ్నిత నవస్వర్గ [కియా కేళిచే 
ఆదిన్‌ గాధితనూజుచే సగము చేయంబడ్డ మిన్నేరు [పా 
సాద స్వచ్చదుకూల కైతవమునన్‌ చాలంగ నొప్పున్‌ వురిన్‌, 


ఈ వద్యమున కూడ ఆది పురాణ పద్యమునందు వలెనే (పాసాద్మాగ 
కేతువు గాలి వళమున చలించుట ఉత్పేక్షేింపబడినది. ఇట్టి ఉల్పేక్షలు [వబంధ 
శైలికి సహజములు. ఆ [గంథములు ఊతేశాతిశ యోక్తులతోనే నిండి యుం 
డును. పురాణములు సాధ్యమైనంతవరకు ఆ వర్ణనలు చేయవు, వాటిశ్రెలి 
కూడ నిర్మల శరత్కాల నదీజలములవలె పసన్నముగ (ప్రవహిఎచుచుండును. 
కావున లక్షణ దీవికలో నుదాహరింపబడిన పై పద్యము |పబంధకాల కవిత్వ 
చ్చాయలు గలదని నా యుద్దెళము. [వబంధయుగమున పుట్టిన పురాణములు 
కూడ |పబంధ శైలిలోనే యుండును. దానికి యుగశైలి అని పేరు. కావచ్చు; 
కాకపోవచ్చు. అదియునుగాక నేను వైని చెప్పినట్టు మనభాషా సభ్యతల నమ 
న్వయ దృష్టి భారతమున ప్రతిఫలించినట్లు ఆ నర్వదేవుని ఆదివురాణమున 
(పతిఫలింవదు. ఒకవేళ భాష నంస్కృతాంధ నమన్వయరూవము కలదియే 
యైనను ఆ వురాణేతివృత్తము మృాతము ఆంధ సంస్కృతిని వ్యక్రము చేయ 
నదిగాదు. ఇంతకు ఈ ఆది పురాణము మాట ఎట్టున్నను నన్న యకుపూర్వమె 
తెనుంగున నుపరిష్కృతమైన భాషలో వద్యరచన విరివిగ సాగినదనియు, అట్టి 
పద్యములు రచించిన కవులు వెక్క_ం డు కలరనియు, వారితో కొందరు 
భారతము వంటివి కాకపోయినను ఏవో కొన్ని [గంథములు రచించియుందు 
రనియు ఎల్లరు అంగీకరింవదగిన విషయము. కావున నన్నయ ఆదికవి 
కాకపోయినను భారతము మాత్రము ఆది [గ్రంథమని ఇప్పటికి అంగీకరింపక 
తప్పదు. నన్నయకు పూర్వము ఆంధ వాజ్మయ నాటక [పదర్శనము నకు 
అనువైన సన్నా హమంతయు జరిగినది. రంగము అలంకృతము చేయబడెను, 
(పస్తావసము జరిగెను. [పస్తావనాంతమున పాత పవేశనూచనయు చేయబడెను, 
భారతరూసమున నన్నయ నూత్రధారునిచే ఆ పాత్ర ప్రవేశ వెట్టబడెను. భారత 


28 
రచనా | వేరణయశన్సు రాజ రాజ నరేం|దునకు దక్కినను, మాగ్గకవితను 
సేవించుచుండిన ఆంధ్రులకు తెనుగు కవితను పుట్టించి రుచి చూవిన యశము 
ఆతడు పుట్టిన చాళుక్య రాజవంశమునకు దక్కను. చార్మితక నిర్ణయము 
చేయుటకు నన్నెచోడుడు తన కుమార నంభవములో వానిన ఈ [కింది పద్యము 
[వబల సాక్ష్యము. 


కం॥ ను మార్గకవిత లోకంబున వెలయగ దేశికవిత పుట్టించి తెనుం 
గున నిలిపి రం|ధ విషయంబున జన చాళుక్యరాజు మొదలుగ 


వలువుర్‌. 
మార్శకవిత - దెశికవిత 


మార్గ _ దేశి _ అనుపదములు రెండును సాహిత్యపరముగ ఏ అలంకార 
(గంథమందును వాడ బడినట్టు కానరాదు. ఒకవేళ ఎందేని వాడబడెనేమో నేనెరు 
గను. కాని ఇవి, గాన కళాపరముగ నంగీత దర్పణమునందును, నాట్యవరముగ 
దశరూవకమునందును కలవు, నంగీత దర్భణమున మార్షదెశి విభాగమునకు 
నందింధించిన ఈ (కంది లక్షణ వాకగములుకల శ్ఞాకములము వీరేశలింగ ము గారు 


ఎత్తి చూవిరి. 


29 


అనగా నియమబద్దమ ను లక్షణ యుక్తమును శాస్త్ర సమ్మత మును ఐన సంగీ 
తము మార్గము. ఈ లక్షణమే సంగీత రత్నాకరమున వను గలదు, 


“దేశే దేశే జనానాం యద్‌ 

రుబ్యా హృదయరంజకం 

గీతం, చ, వాదనం, నృతం 

తద్దేశీత్య భిధీయతే'' 
అట్టి నియమముగాని, లక్షణముగాని లేక శాస్త్రముల కెక్క_క సామాన్య |పజా 
రంజనార్థమై పాడెడి చిలరపాటలు, పదములు, కీర్తనలు మొవలైనవి దేశి సంగీ 
తము. ఈ రెండు శాతులకును నమా నధర్మము గానము, లక్షణ బద్ధ మె శాస్తారిను 
సారముగ పాడెకి నంగీతములో ఆనందదాయకమైన ఏ కళాంశము కలదో 
శాస్ర్రబద్ధము కానట్టి సంగీతములోను ఆనందదాయకమైన అట్టి కళాంశమే 
కలదు అదియే గానమనగ. ఐనను మార్గ సంగీతములో గానగర్భితమైన ఆ 
గేయము లక్షణ యుకమైన ఒక రాగమునకు ఓక తాళమునకు అనుబంధింప 
బడియుండును. ఆ గేయమును ఆ రాగలక్షణము చెడకుండ స్యర|పధానముగ 
పాడుదురు. అట్టి సంగీతమునకు శాస్త్ర నిబద్ధత వలన “మార్గ” అను పేరు 
ఏర్పడెను. ఆ గేయమును పాడు గాయకుడు ఆ రాగ లక్షణమును ఆ నర 
గ్రామమును ఆ తాళగతులను శాస్త్రము చదివి తెలిసికొని శాస్త్ర విరోధము 
లేకుండ పాడను మరి దేశి సంగీతమున కూడ ఏదో ఓక రాగము ఏదో ఓక 
తాళము ఉండితీరును, రాగతాళములులేనిది సంగీతమే కాదుగదా । కాని ఆ 
రాగముయొక్క_యు ఆ తాళముయొక్క.యు లత్షణమును దేశి పాట పాడువాడు 
ఎరుగడు, కాక పోయినను (ప్రజలు పాడుకొనెడి కొన్ని పాటలలో ఏది యే రాగమో 
వివరించి చెప్పుట నంగీత శాస్త్రజ్ఞునకును సాధ్యముకాదు కొన్ని పాటలలో రాగ 
సాంకర్యము కలుగుచుండును. కొన్నంటిదిశాస్త్రమునకెక్క.ని ఏదోయొక రాగమై 
ఉండును, త్యాగరాజ క్రీరన, సంగీత శాస్త్రము తెలిసినవాడు లక్షణ విరోధము 
లేకుండ ఉద్దిష 'రాగతాళ పూర్వుకముగ పాడి, గాన క శాభిజ్ఞులను మెప్పించ 
గలడు. అతని గానములో లక్షణ విరోధమే యున్నచో గాన కళాభిజ్జులు నిర 
సింతురు. మరి శాస్త్ర పరిజ్ఞానము లేని సామాన్యుడొకడు ఏదేని జాన పద గేయ 
మునో శృంగార పదమునో భజనకీరననో పాడునవుడు తాళము తప్పినను 
రాగ సాంకర్యము కలిగినను (పజా సామాన్యము దానిని గుర్తింవలెరు గనుక 


30 


గురింవక పాటయందలి ఆర్థమునకును పొటగాని గాత మాధుర్యమునకును 
క్‌ జ . ఈ పాటలు ఒక జాతిలోనే ఒక భాషలోనే ఒక్కొక్క 
కముగ అసంఖ్యాక ములు- _పాడబడుచుండును, వీటినన్ని 

టీన్‌ కోడీకరించి లక్షణములు కల్పించి కా స్త్రబద్ధము చేయుట పొనగదు. కామ 
బార పవర్తనమె వాటి లక్షణము. లక్షణబద్ధముచేనితిమా | అవి మార్గ కళ్ష్యకే 


కో కామచార (పవర్తిత్యం 
డక రాగ స్మ లక్షణం 
సియమే సతి చేత్త[త 
మార్గత్వ మనులక్షీతం 
(సంగీత రత్నాకరం) 


పెకిళలో క్రీలు అప్పుశెంతల పాట పాడునవుడు శ్యామ శంకరాభరణ రాగ 
మల సాంకర్యము కలుగుచుండును. ఇది లక్షణ విరుద్దము. ఐనను ఆ పాట 
ఆలకించునవ్వటి వెండ్తిచారికి ఆదాల వ ్రెద్దము హృదయము దవీక రించి ఈష 
డ్వషాడకఒలితమైన ఆనందమును పొందదుద. అ పాట కలిగించిన అనురం 
జక ఫలమే ఈ అనుందము. ఆ పాట పాడిన ముత్తైదువులు ఆ రాగ మెరుగరు 
రామదాను క రనలు పాడుచు రామభజన చేసిన భక్తులు 


నము లేకయే పొడుచు భజన చేయుచు [పజలను భఖ క్రి 


పాపే; _ పేతమ్మకు చే చేయి స్తే చింతాకూ పతకము రామచందా ! 
ఆ వతకామువనక్రు బట్టే పదివేలా వరాహాలు రామచం|దా ! 


ఈ వాట యడుకుల కాంభోజి రాగమున పాడుచున్నా మనిగాని, దాని లక్షణ 
-డియని గాని ఆ భజన వరులెరుగరు, ఎరుగనక్కరను లేదు. ఆ పాట వినుట 
ey పజానురంజనము కలుగుటయే వారి భజనకు ఫలము, 


మరి కంగీత్ర రత్నాకరమునందలి ఈ [కింది శ్లోకములు ఈ ఆర్థమునే 


నానాంయ దుచ్మా హృదయ రంజకమ్‌ 
ఇజ్‌ 


31 


యేషాంకతి న్యర|గామ 
జాత్యా డినియమోన హి 
నానాదేశ గతిచ్చాయా 
దేశరాగానుతే మతాః 
కామచార (పవ ర్హిత్వం 
దేశిరాగన్య లక్షణం 
నియమేనతి చేత్మత 
మార్గత్వ మనులక్షితం. 


వివిధ దేశ | పజల అభిరుచియు హృదయ రంజనమును మ్మాతమే లక్షణముగా 
కలిగిన పాట, నృత్యము మొదలగునవియే దేశి నామవ్యపదిష్టములని తెలియు 
చున్నది. కావున తెలుగులో త్యాగరాజ కృతులకును జానపద గేయములకును 
ఉన్న భేదమే మార్గ, దేశి సంగీత విభాగములకు గల భేదము. మరి ఈ భేదమే 
దశ రూపకమున నృత్య, నృతవరముగ చెప్పబడినది. 
కో ఆద్యం భావాశయం నృత్యం; నృత్తం తాలలయా శితం, 
ఆద్యం పదార్థాభినయోమార్లో; దేశితథావరం. 


నృత్య, నృ తములలో నృత్యము భావము నాశ్రయించి యుండును. ఆది 
గేయములోని వదములయొక్క_ అర్జాభినయ వూర్వకము. ఆది మార్గమనివించు 
కొనును. రెండవది తాళమును, లయను మా(తమే ఆ|శయించి యుండును. 
ఆది నృతము అది దేిశియనివీంచుకొనును. నృత, నృత్య, నాట్యములకుగ ల 
భేదమును, గాత విష్షేప విద్యా వరిణతిలో ఈ మూడింటికిగల స్థానమును, 
నౌ [గంథములలో ఒకటి రెండుచోట్ట విశదీకరించితిని. ఆ వివరణమే ఇయ్యెడ 
పునరుద్ధాటించుచున్నాను. నృతము, నృత్యము, నాట్యము అనెడి మూడు పదము 
లను లోకము సాధారణముగ సమానార్థక ములుగా నే వాడుచుండును. అది పొర 
బాటు. ఈ మూడును పర్యాయ పదములుగావు. అవి నిరూవించెడి ఆర్థముల 
యందు, సామ్యముకందె భేదభావమే ఎక్కువకలదు. వీటిలో నృతము 
తక్కిన రెండింటికంది ముందు పుట్టినది. తరువాత నృత్య నాట్యములు 
వెలనినవి. 


శోరీరావ మవ విషేవమును లయాన్వితము చేయ నెంచిన [పాక్తన మాన 
వుడు మొట్టమొదట సృష్టించుకొన్న కళ నృతము. ఏ పటహ వాద్యము నో 


32 


కమునకు అనుగుణముగ లయశుడ్ధి యొవ్వునట్టు ఆతడుచూపిన 
పాదన్యానమె నృత మునకు [వారంథభదశ, క్రమముగ దానిని ఆన్ని తాశముల 
కును, అన్నీకాల లకును (1, బి, ల్ల కాలములు) అనురూపముగ  |పవంచించి 
వెంవుచేయవలెనని అతడు యత్నించెను. ఎంత యత్నించినను పాదన్యాసము 
తాళమును తుదముట్ట అనుగ మింవజాల దు. హస్తనాడులకుగల లాఘవము పాద 
నాడులకు ఉండడు "గనుక హస్తము చే వేయ తాళ గతులనన్ని టిని పాదముచే 
చేయు నృత్తగతుంస్పి యు కేనుసరింవలేవు. కనుక నృత విద్య తాళముతో 
కొంత దూరమే నడచినఏ. నృత్తముచేయునపుడు పూర్వావరకాయములకు 
నమత కుదురుపకై వేరొకదళలో పాద పిక్నేపమునకు హస్త విక్నేపముతోడై 
నది, (పారంభనః లోగాని ఈ దశలోగాని గడ్‌ మునకు శబ్దముతో డి సంబధథము 
ఇంచుకయులేదు. అనగా నృతము చె చేయనవుడు తాళము మాత్రమే అ పేశ్షింప 
బడునుగాని, గీత మసి బడదు. ఈ గాత విష్నేప విద్య తాళలయాన్విత 
ముగ నుండుటయేగాక, శద్దార్థ నూచకముగను ఉండవలెననెడి యాశతో మాన 
వుడు కల్పించిన |ప|కియాంతరము నృత్యము. నోటితో గీతము పాడుచు ఆ 
గీతముకండలి భావమునకు అనముగుజ ముని శబ్దముల అర్థమును హస్తన్యాస, 
న్మేతన్యానమలతో (వదర్శించాటి దాని ప్రధా ధానాకయము. ఆ పాడెడి గీతము 


చుండుటు దానికొక అంగము. కావుననే నృత్యమునందు ఆర్థనూచకమైన హస్త 
నా 


తాగా 


న్‌ ఫస మెకాక ఒకక యెడ తాళ్ళాశయమైన నృత్తముకూడ (పకటితమగు 
సము. దీనికి తార్కాణము. కావున భావా 
[శ యమును శబ్దార్థన సూచకమును ఆమిన నృత్యము పద్ధతాళశా శయమైన 
నృత్తముకం ద గుణా ధికమై శాస్త్ర నిబద్ధమైనది. అందుచేతనే దానిని “మార్గ 
యనియు, నృత్తముకు దెశియనియు ఆ౭ంకారికులు పేర్కొ_నిరి. దశరూపకమును 
ఆంగ్లము లో అనువదించిన : పొ ఫెసర్‌ హాస్‌ స్‌ (Prof: Hass) అను విద్వాంనుడు 
నృత్యమును ‘High style’ +, న్నతముకు ‘Popularstyle” అనియు అనువ 
దించెను. ఈ అనువాదము పెపివగణమునందలి ఆర్థమునకు అనుగుణముగ 
నున్నదనుట స్పష్టము. నృత్త నృత్యపదములకుగల ఈ ఆర్థభేదమును సాహిత్య 
గై 2. చో తేతెశి సారాంశ్లమిది 3. నియమబద్ధమై శిష్ట సమ్మ 
తమును శాస్త్ర సమ్మతమును అఎు ఉత్తమ ఫణేతిని రచింవబడినది మార్గ 


H 


వరము అన్వయిం చుకొ 


on) 


33 


కవిత; నియమరహితమై శాస్ర్రమునకెక్కక శకేవల (పజానురంజన మునకై 
రచింపబడినడ దేశి కవిత. 


అయినచో పూర్వకాలమున మార్గ కవిత యుండగా చాళుక్యరాజు దేశీ 
కవితను పుట్టించెనను మాట కర్ధమెమి ? అనివరకు శాస్త్ర నమ్మతమైన ఉత్తమ 
కవిత్వ ముండగా దానిని తోసిపుచ్చి, పామర కవిత్వమును పుట్టించెననియా 
నన్నెచోడుని యభి|పాయము? ఆరే యగుచో తెనుగువేశమున తెశుగును పతి 
ష్టించుట ఎట్టగును? మంచి కవిత్వమును రూవుమావుట భాషా (పతిష్టాపనము 
కాజాలదు. కావున భారతీయ సాహిత్యమున అన్ని దేశముల వారికి నంనృత 
కవీత్యము మార్లి (classical): మరి ఆ యా దేశభాగలలో తతత్సంవదా 
యానసారముగ (పవ ర్తిల్లు కవిత్వము దేశి (vernacular). చాపక్యరాజు 
నాటికి ఈ దేశమున మార్గకవిత్వ మనివించుకొన్న నంస్కృతమే యున్నది. 
అతడు దేశి కవితను అనగా దేశభాషా కవితను పుట్టిచెనన్న అర్థమే చక్కగా 
పొనగును. దేశభాషా కవిత్వమే దేశ. ఈ |ప్రమాణమునుబట్టి నన్నయ భార 
తము దేశి కవిత్వము. వ్యాస భారతము మార్గ కవిత్యము. నన్నయకు పూర్వమే 
పాటలుగ, వదములుగ దేశీయ చృందన్సులో రచింపబడిన కవిత్యము దేశి కవి 
తము కాదా? అది చాళుక్య రాజులకు పూర్వమే దేశ మెల్లెడను కలదుకదా ? 
మరి చాళుక్యరాజే దేశ క వితము వుట్టించెశను మాట కర్ణ మేమి? అని ఒక [పశ్న 
పుట్టును. నికి సమాధానమిది; ఆ పాటలు పదములు ఒక రాజుగాని ఒక కవి 
గాని వుట్టించినవి గావు. వాటికి కారకత్వము ఉండదు. కర ఎత్వముండును 
గాని ఆ కర్తల నామము[ద వాటిపై నుండదు. వారు కవియశమును ఆర్ధించి 
ఆ పాటలు [వాసినవారు గారు. మరి విద్యావంతులును గారు. వాటి న్వత్వము 
రచయితలతోపాటు [ప్రజల కెల్లరకును దక్కును. ఆ విధమైన దేశి కవిత్వము 
నేటికిని తెలుగు పల్లె అన్నింటిలోను కలదు. చాళుక్యరాజు [పయత్న పూర్వుముగ 
పుట్టించిన దేశి కవిత్వము కావ్యరూపము తాల్చగల ఒక (గంథ రచన, ఆ 
గంథమే భారతము అని నేననుకొందును. ఆ భారతము నంన్కతము నెదుట 
ఆనాటికి దేశి కవిత్యమనివించుకొనెను. దేశభాషలో వాయబకుట చేతనే అది 


దేశి కవిత్వ మయ్యెను. ఆ తెలుగు భారతముతో నేడు మనము జానవద రచన 
లనుపోల్చి చూచితిమేని భారగము మార్గ కవిత్వమును జానవద రచనలు కద్ధ 
దేశి కవిత్వమును అగును. అనగా భారతము దేశభాషలో వాయబడినను రచనా 


3 


34 


వద్దతీయంతయు మార్గక వి త్వానుక రణముగ [పౌఢముగ ఉండునుగాన దానిని 
మార్గియనియే మనము భావింతుము. ఆ భారతము ఒక్క_టియేకాదు. తరువాత 
తెలుగున వెలసిన వురాణేతిహాసములు, [పబంధములు, నాటకములు మొదలగు 
(పౌఢ వాజ్మయమంతయు మార్గకవిత్యమే యనివించుకొనును. ఆ [గంథకర్త 
లను మార్గానుయాయు (Neo-classicists) లని వేరొ_నదగును, 


దేశి కవితను పుట్టించిన చాళుక్యరాజు ఎవరు ? 


ఆ రాజెవరై నను అతనితోపాటు మరికొందరుకూడ ఆ ఉద్యమమున 
పొల్గొనిరి అని నన్నెచోడుని పద్యములో చెప్పబడియున్నది. ఆ పలువురు అట్టి 
ఊద్యమమున పాల్గొనదగిన అర్హతగలిగి, రోజు మన్ననపొందిన వారై యుండ 
వలెను. అనగా పండితు లె, నూతన క విత్వావర్భావామోద కులై యుండదగుదురు 
గాని సామాన్యులై యుండరు. అట్టివారి నహాయమున రాజు ఆ ఉద్యమమును 
[ప్రారంభించి వారిలో మేటియెన ఒక కవిని ఆహ్వానించి గంథమును వాయించే 
ననుకొన్నచో ఆ రాజు రాజ రాజనరేం|దుడనియు ఆయన నంకల్పమునకు 
తోడ్పడినవారు నారాయణభట్టు మొదలైన విద్వాంనులనియు, అట్టి విద్వాంసులు 
నభ్యులుగా గలవి ఆనాటి పరిషత్తులనియు, రాజుచే ఆహూతుడైన మేటికవి 
నన్నయభట్టనియు ఒక పక్షమున ఊహింపవచ్చును. ఆల్లుగాక తెలుగుభాషను 
రాజఖాషగ ఆదరించి శాసనముల కెక్కించిన చాకుక్య రాజు గుణగ విజయా 
దిత్యుడుగ కానవచ్చుచున్నాడుగాన తెనుగు కవితను పుట్టించిన చాళుక్య 
రాజు అతడే అనుకొనుట ఇంకొళత పక్షము. కాని నన్నెచోడుడు 
కొనియాడదగిన తెలఇగు కవితగల [గంథమేదియు, గుణగ విజయా 
దిత్యుని కొాలమునగాని. తరువాత రాజనరేం|దుని కాలమువరకుగల 200 
నంవత్సర ములలో ఏకాలమునగాని లభింవలేదు గనుక నన్నెచోడుడు న్మరిం 
చిన చాళుక్యరాజు రాజ రాజనరేందుడి యనియు ఆతడు పుట్టించిన తెలుగు 
కవిత్వము ఆంధ భారతమే యనియు ఇప్పటికి అనుకొనుటలో వివతివత్తి 
ఏమియు ఉండదు. అదియుగాక, భారతము పుట్టినదాచిగా భారతమే ఆది [గ్రంథ 
మగునాయని అనుమానము పొడమిన నిన్న మొన్న టిదాక, నన్నయ భారతమునే 
మొదటి కావ్యముగ పూర్వ కవృలందరును _పస్తుతించిరి. ఆంతకంటె (పాచీన 
మైన [గ్రంథము లభించువరకు భారతముతోనే ఆంధ వాజ్యయము [పారంభమ 


35 


య్యెనని ఒప్పుకొని ముందడుగు వేయుట మంచిది. మరియు తత్పూర్వము 
లోకమున ఎంత విరివిగ పద్యరచన సాగినను ఆ వద్యములన్నియు వాజ్మయా 
రంభమునకు మూలభూతములు కాజాలవు. కావున నన్నయ ఆదికవి కాకపోయి 
నను ఆది కాప్యకరృ, భారతమే ఆంధ వాజ్మయ సృష్టికి మూలనంభము. 


నన్నయకు పూర్వమే పెక్కు దేశికావ్యములును, వాటిని పురస్కరించు 
కొని లక్షణ [గంథములును పుట్టియుండెనని నిర్ధారణమైన విమ్మట నన్నయ 
భారతమే [ప్రథమ కావ్యమెట్టగును ? అనే (వళ్నకు నిష్కర్షమైన సమాధానము 
కుదురదు కాకి పోతే అవన్నియు పజాదరము లేకనో, రాజు మన్ననలేకనో 
వస్తుతః వాటిలో జీవము లేకనో నశించిపోయి ఉండునని ఇష్టములేని తృప్తి 
పొందవలసి ఉండును. జీవమున్న (గంథము ఎవరు చంపదలచినను చావదు. 
భాసుని నాటకములవలె ఏ మూలనో ఒదిగియుండి కొలానుకూలత తటస్థించిన 
ప్పుడు వెలువడి అర్హ పూజలను ఆందుకొనును. [(గంథ విషయములో ఉదా 
త్తతయు, భాషా శెలిలో నిర్దష్టతయు [గ్రంథకర్త భావములలో గంఖీరతయు లేని 
రచనలు ఇతరములైన సొగనులేవియున్నను చిరకాలము నిలిచియుండవు. 
పూర్వకాలపు [గంథములు నశించిపోవుటకు వాటిలో ఆలోచనల 
లేమియే కారణమై యుండవచ్చును. మరియు గయరూపమున 
ఉన్న రచనలు, వాటిని లోకములో పాడుకొనుచున్నలతవరకే (బతికి 
యుండునుగాని పాటగాడు లేనినాడు విన్నృతములగును. దేశీయచ్చందములో 
వాయబడిన వూర్యవు రచన లన్నియు న్వభావముసుబట్టి చదువుకొనుటకుగాక 
పాడుకొనుటకే ఆనువై యుండినచో వాటిని పాడగలవారి ఆభావము వలన 
అవియు లోపించి యుండ వచ్చును. మరియు నంస్కృత భాషను నంన్క్భత 
వాజ్మయమును లక్ష్యముగా పెట్టుకొన్న ఆనాటి ఆంధులు సంస్కృత భార 
తముతో దీటురాగల ఆంధ్ర భారతము వుట్టిన వీమ్మట వూర్వవు దేశిరచనలపె 
వెడమోము పెట్టి యుండవచ్చును. ఇవన్నియు ఊహలు. ఇదమిత్సమని ఏ నిద్ధాం 
తము చేయుటకును చరితకారులకు ఆధారములు ఇంతవరకు దొరకలేదు. 
నన్నయను ఆదికవిగ స్తుతించిన కవులందరు ఇట్టి చార్మితక చర్చచేని యుండరు, 
“గతానుగతికో లోకః” అను న్యాయముచొప్పున ఒకరినిబట్టి ఇంకొకరు ఆయ 
నకు ఆ బిరుదమిచ్చి యుందురు. కాని ఆంధ భారత రచనారూవమున నన్నయ 
ఉత్తమ కావ్యవథ ము తీర్చినవాడు అసి వారు నమ్ముట సమంజసమే | కావ్య 


36 


వేథము తీర్చుట ఆనగా కథా నిర్వహ; దులో, భాషలో. శెలిలో ఆర్యా వీనులకు 
మేలుబంతి కాదగిన ఆదర్శ [గ్రంథరచన వేసి చూపించుట. అది ఇతరులకు ఆసు 
కరణీయమైనపుడు ఆ కవినే ఆదికవి యని వారు కొనియాడుకొనుటను కాదన 
లేము. కొలని గణవతిదేవుడు తన శివయోగసారమున పూర్వకవి స్తుతిజేయుచు 
నన్నయభట్టు ఆంధ కావ్యపధము తీర్చిన క పియనీ అభినుతిఐచెను. 


“కర్పిద్రిసై వెల్లను సంస్కృత విమలవాణు 

అస్తి [వళంసించి మ శేయును నం [ధకావ్య 

వధము దిర్చిన నన్నయభట్టుగారి 

నుభయ కబిమిత్రు, నెజ్లన నభినుతించి”. 
ఈ పద్యమునకు కును నన్నయకును కంచుమించు మూడు శతాబ్దుల ఆంతరము 
న్నది, ఈ గణపతిదేవుడు ఆ కాలమున లోకమున వ్యాపించియున్న జనళుతిని 
బట్టి ఈ వాక్యము [వాసియుండును గాని చార్మితక పమాణమునుబట్టి వాని 
యుండడు. భారతము పుట్టినది మొదలు ఈ గణపతిదేవునివరకు లోకమున 
పరంవరగా చెప్పుకొనుచుండి నవ ఎతాంతమునే ఆతడును నమ్మి యుండెననియు = 
అది లోక సిరూఢమగటచే ఆతని నమ్మకము నిరాధారము కాదనియు ఆనుకొన 
వచ్చును, అంతకుపూర్వ మే 100 ఐండ్డనాడు తిక్కన శిష్యుడైన మారన తన 
మార్కండేయ ప్తురాణమున నన్నయ ఆంధ కవితా గురువని స్తుతించెను. 


ఉ॥ సాఠకథాసుధారన మజ!సము నాగళ పూరితంబుగా 
నార గోలుచున్‌ జనులు హర్షరసాంబుధి6 దేలునట్టుగా 
భారత నంహితన్‌ మును [దిపర్వము లవ్వ( డొనర్చె నట్టి వి 
ద్యార మః ణ్‌యు నం|ధక బతాగురు నన్న యభట్టు( గొల్బెదన్‌. 
పూర్వము తమిళదేశమున సంగములు ఆకుపేర కొన్ని విద్వత్పరిషత్తులు 
ఊఉండెడివకు, వారు (గంథములయొక ,. మంచిచెడ్డలను వివేచించి శుద్ధమైన వాటిని 
ఆమోదడిందెడివారట. బారి ఆమోదము పొందిన గంథముల కాషకు '“శందమిక్‌” 
ఆని పేరువచ్చెడిదట. అనగా కద్ధమైన తమిళమని అర్థమట. వారు ఆమోదింపని 
(*ంథములకు వాళ్థ వి వచ్చెడిదికాదట. వారు ఆమోదించినవాటి నన్నిటిని సంక 
లనముచేసి కాలగర్భమున కఠిసిపోకుండ భదపరచి యుంచిరట. రాజనరేం 
(దుని కాలముననో అతని తండికాలముననో మనదేశములోగూడ తమిళ సంప 


37] 
దాయానుక రణనుగ కొన్ని విద్వత్పరిషత్తులు స్టాపింపబకి యుండ వచ్చును ఆ 
పరిషత్తుల |[పశంన నన్నయ కారతావతారిక లో ఎక్కువచోట్ట కలదు. కృత్యా 
దినే ఆయన ఇష్టదేవతా నమస్కాారములతోపాటు పండిత నభలకుకూడ నమ 
స్కారములు చేసెను, 


చ॥ పరమ వివేక సౌరభ విభాసీత సద్గుణ పుంజవారిజో 
తర రుచిరంబులై సకల గమ్యసుతీర్థము లై మహామనో 
హర నుచరితపావన పయఃపరివూర్ణములైన సత్సభాం 
తర సరసీవనంబుల నుదంబొనరం గొనియాడి వేడుకన్‌. 
అని [|గంథారంభమునచెప్పి పర్వాను[కమణికలో “సభలనుతింపగ జెల్టును” 
ఇత్యాది వాక్యములచే గూడ విద్వత్సభలను నుతించెను" రాజసరేందుని యాస్థాన 
మందలి విద్వత్సభకు నన్నయ ఆధ్యక్షుదై యుండునోపును. ఆ పరిషత్తులు 
శబ్దముల సాధుత్వాసాధుత్వములను చర్చించి నిర్ణయిం చెడి కార్యములో నన్నయ 
యెక్కువ భారమునే వహించి యుండును. అందుచేతనే ఆయనకు “వివులశ'బ 
కాసనుడు” అనెడి విరుదు కళిగియు3డనోపు, 
నంస్కృుతమున వాల్మీకి రామాయణ ఘు (ప్రథమ కావ్యమై యుండగా 
దానివి విడిచిపుచ్చి. రాజసనరేం[దు(తు భారతాంధీకరణమునే మొదట ఏలకోర 
వలెను? 
కృతిపతికి భారత శ్రవణాన క్రి, పార్వతిపతి వదాబ్దధ్యాన పూజా మహో 
త్సవముతో పాటు సతతము మిక్కిలి ఇష్టమట, మరి ఆ కథ చం|ద|వపభవమెస 
తన వంశమున |ప్రనిద్దులైన పాండవోత్తముల చర్మిత గనుక దానిని వినుట 
ఆతనికి అభీష్టము. ఆది యట్టుండగా కన్నడమున వ్మిక్రమార్దున విజయమను పేర 
సిద్ధి కక్కియున్న పంవ భారతమును చదివిచూచి అతడు తనివి చెంది 
యుండడు. ఏమనగా ఆట్‌ వ్యానహో క్తమైన భారతమునకు సరియైన ఆను 
వాదముకాదు. అందు భారత కథ యంతయులతెదు, పంపక నికి పోషకుడైన 
వికమాదిత్యునకు భారత ఏరుడై నఅర్జుకునితో ఆభేదాధ్యవసాయము కల్పించి 
ఆతని పర్మాకమాదులను వర్ణించిన [గంథము. తమిళమునకూడ 7,8 శతాబ్దుల 
మధ్యకాలమున “వెరిందెవనార్‌ '* అను నొక కవి భారతమునుదేశిచ్చందములో 
రచించెనట. చోళరాజ దౌహితు9డైన రాజనరేందుడు ఆ తమళ భారతమును 


3 
చదివి యుండవచ్చును. అదియు, వ్యాన భారతమువలె నుండని కారణమున 
ఆతనికి తృప్పిగొలిపి యుండడు, కాగా ఆ రెండు భాషల భారతములకంటె 
గుణాతిశయముచే మిన్నయై తెలుగు భారతము రాణింపవలెను అనెడి స్వాభిమాన 
ముతో అతడు వ్యానభారతానుసారియైన భారత రచనకు కారకుడు కావలెనని 
సంకల్పించి యుండును ఇది మొదటికారణము. అప్పట్ట ఉదాత్త కథాత్మక మైన 
ఉత్తమ కావ్యముతో వాజ్మయ (పతిష్టైాపనము జరుగునని ఆతని యాళ. 


వ్యాసభారతమును పురాణమనియో, ఇతిహాసమనియో, కావ్యమనియో 
వరింపరాదు. ఆడి నన్నయభట్లు చెప్పినట్టు 
ణ" టప ట్‌ 


సీ | “ధర్మత _త్వజ్ఞ్జులు ధర్మశాస్త్రంబని యధ్యాత్మవిదులు వేదాంతమనియు 
నీతీ విచక్షణుల్‌ సీ సితిశాస్త్రంబని కవివృషభులు మహాకావ్యమనియు 
లాక్షణికులు సర్వలక్ష్య సంగ హమని యైతిహానికు లితిహానమనియు 
బరమ పౌరాణికుల్‌ బహుపురాణ సముచ్చయంబని మహింగొనియాడ” 
దగిన విజ్ఞాన నర్వసము. “ఆ విజ్ఞానమంతయు అర్యజాతిదేగాని [దావిడుల 
మైన మనజాతిదికాదు. దానితో మనకేమిపని” అనెడి భేదభావమును నంకుచిత 
బుద్ధియు ఆనాటి తెలుగువారికిగాని ఆరవవారికిగాసి లేవు. ఆ సేతు శీతాచలము 
ఒకే భూఖండమనియు ఆందుగల కులపర్యతములు, మహానదులు, వుణ్యకే!త 
ములు అన్ని రాష్ట్రములవారికిని, ఆన్నిజాతులవారికిని నంసేవ్యములేయనియు 
మన పూర్వుల ఉదారాశయములు. అందుచేత దాక్షిణాత్యులుగాని జొత 
రాహులుగాని భరతభూమికి మాతృభాష అని చెప్పదగిన సంస్కృత |గంథ 
జాలమును మొదట దేశభాషలలోనికి అవతరింపజేసిరి. భారతజాతికంతకు ఒకే 
సంస్కృతి కలదనియు ఆది సంస్కృత భాషలో నికీ పమె యున్నదనియు 
అంగీకరించిన దేశభాషా కవులు విజ్ఞానదాయకమును, ఉపదేశ పూర్వకమును 
ఆయిన ఉత్తమ సాహిత్య రచనలకు దొరకొన్నప్పుడు ఆ నంస్క్భుత మహో 
నిధులను [తవ్వి తమ డేకీయలకు ఆ ధనములను పంచి వెట్టుటకం టె తాము 
[కొత్తగా సృష్టెంచేది ఏదీ ఉండదసి భావించియుందురు. వారు సంస్కతాను 
వాదములను |పారంభింపక ముందు ఆయా భాషలలో కవులు లేక కపోలేదు; కవి 
తము పుట్టక పోలేదు కాసి అది యంతయు బాల్యదళ. ఆ దళలోని కవిత్వ 
మంతయు రమణియముగ అనంద జనకముగ ఉండవచ్చు. ఆనందజనక మై 


39 

నంత మా|తమున సారన్వత (ప్రయోజనము పూర్తిగా నెరవేరదు. అహ్హాదముతో 
పాటు విజ్ఞాన బోధకత్వముకూడ ఉన్నప్పుడే సారన్వతము ఉత్తమ కక్ష్యకు 
ఎక్కును నంగీతాది చితకళలు ఆనందదాయక ములే కాని విజ్ఞానదాయక ములు 
కావు ఆ యుభయ సామర్థ్యములు కలది కావ్యము. తక్కిన సోదర కళలకు 
దుర్గమ మైన భూములను సాహిత్య కళ మెట్టగలదు. అందుచేత మహాకావ్యము 
లెప్పుడును విజ్ఞానోవదేశముతో విశ్యశేయమును కాంక్షించుచునే యుండును, 
““విశ్వ(శేయః కావ్యం” అనెడి కారికకు ఇదియే అర్థము. మరియు అట్టి మహా 
[గంథముతో [ప్రారంభమైన వాజ్యయమున అదియే ఆదర్శముగ, ఆ పోలిక 
లతో తరువాతి [గంథములు పుట్టుచుండును. మంచికిగాని చెడ్డకుగాని ఇంకొక 
ఆదర్శము [పాదుర్శవించువరకు తొలినాటి (గంథ ప్రభావము సాహిత్యమువె 
నెగడుచునే యుండును. తెలుగు భారతమునకు అట్టి [వభావమే కలదు. మరి 
[ప్రజలు ఎంత నాగరికులై యున్న , రాజులకు |వజా పరిపాలనము అంత నుక 
రము, సంస్కార హీనమై జాంతవ స్వభావము పడలని [పజానమూహమును 
రాజు దండించి శిక్షించి హీంసించి పరిపాలింపగలడు గాని ఆ పరిపాలనలో 
ఆతనికి చిత్తశాంతి యుండదు. కావున [ప్రజా [శేయస్సునే కాక తన కోయ 
స్సును కొంక్షించెడి రాజు ఉతమ పురుషుల జీవితములను, ఉత్తమ ధర్మములను 
పజలకు ఆద ర్శములుగ నెలకొల్పి వారికి సన్మార్గ వర్తనము పరోక్షముగ అల 
వరచుచుండును. ఆ కాలముననేమి, ఈ కాలముననేమి వభుత్యములు విద్వాంను 
లను విద్యా సంస్థలను పోషించుట కదియే కారణము. అందు స్వార్థనును పరార్థ 
మును రెండును కలవు. ఆంధ భారతావతరణమునాడు రాజరాజు ఆళించినది 
ప్రజల విజ్ఞానమయ జీవితమనే నా నమ్మకము. 


వ్యాసభారతము కేవలము కురుపాండవ యుద్ధమునకు సంబంధించిన 
చరిత మాత్ర మేకాదు. అ యుద్ధము అంతకుపూర్వుము ఎంతోకాలమునుండి 
భారతదేశములో వీజ్బంభించుచుండిన సాంఘీక దావాగ్నియొక్క_ పరిణామము, 
ఆ దావాగ్నిలో పురాతన భారతియ విజ్ఞానమంతయు ఇంచుమి౨చు దగ్ధమైపోయి 
నది. వేదములు తారుమారైనవి. ధర్మశాస్త్రములు విన్మృతములైనపి. ఆ నాడు 
విజ్ఞానమంతయు [గంథరూవములోగాక [శుతరూపములో ఉండెడిది. ద్వాపరా.త 
మున జరిగిన ఆ యువస్థవములో [శుతరూవమైన ఆ విజ్ఞానమంతయు మృగ్యమై 
ఆనద్ధర్మములు, అనత్య సిద్ధాంతములు తలయె త్ర ఫొగినవి. ఇంచుమించుగా అస్త 


4) 


మించిపోయిన ఆ విజ్ఞానమును వునన సంస్థాపన చేయుటయే తన జన్మ [ప్రయో 
జనముగ వ్యాసుడు అవతరించెను. ఆ యుగాంతములో యాదవ కృష్ణుడును, 
కృష్ణ దె ఇపాయనుడును పుట్టియుండక పోయినచో భారతీయ నాగరకత కథావ 
శెషమయ్యెడిది. 


వ్యాను సుండు తద్విజ్ఞాన సంక తణకు వూనుకొనీ మొదటజేసిన కార్యము 
వేదములను విడదీయట “ ఆనాటి వేదములు చిక్కుబడ్డ నూలుగుట్టవలిె పోగు 
తీయుటకు పీలులేకుండ చతవట్టినచో  తెగిపోయెడి స్థితిలో నున్నవి. ఆ నూలి 
రాశివద్ద కూర్చు ండి పోగు తెగక్షండ ఆ చిక సరై కీని పడుగుగా చాబినవాడు 
వ్యాసుఃడు. ఈ య యర్థ మునే న ఎరా | [వగ్గడ (ఓ (పోగుల యందును పోగేర్చడక 
యున్న పతువ మున నోజ నూ, తపరిదె” అలి చక్కగా నంగహముగా 
ధ్వని |వధానమైన వద్యపాదములో |పళసించెను. వేదములు విడదీసినంతనే 
భారతీయ స సంస్కృతీ ఖవనమునక్తు దృఢమైన పునాది యేర ర్పడెను. ఆ వె ఆయన 
భారతమును రచించుట, ఆ విజాన సౌధమును నిర్మించుట. కురు 
పాండవ చర్మితను నిమిత్తమా;తముగ ,గహించి ఆ మవికవి కారతములో 
ధర్మశాస్త్ర వాక్యములను ఆగమ తాతర్గాములను ఊవని 'ష్మదహన్యములను ఐ 
హాసిక గాథలను పురాణ చర్మితలను రాజవంశ వర్ణనల లను-అది ఇదీ We 
మన పాచీన సంన్కృృతిసారమంతయు రాశీభూతముచేసి ఏకత నిబంధించెను. 
మీదు మిక్కిలి సర్యోపనిషత్‌ సారమైన భగవద్గీతను అందు నిబంధించి, 
ఉపని అషదర్థములకు స్థిర వై మన వనతి కల్పించెను, ఇంచుమించు న నత్పుజాతీయము 
కూడ అట్టిదే : 


ఈ మహారచనవల్ణ చిపికి జేర్జించి పొవుచుండిన భారతీయత ఆరోగ్య 
వంతమై నూతన యావనమతో వపంతోదానమువలె కలకలలాడ జొచ్చెను. 
& కల్పవాటిక లో అభధింపని సత్చ్పదా దార్థమ లేడు, ఎవరు ఏ భావముతో సేవింతురో 
ఆ భాపితార్థమె ఆందు వారికి లభించినచ. “ధర్యత త: జులు ధరంశా,న ౪9 
అనెడి పద్యముతో నన్నయభట్టు చేసి 
మునే నూత్రపారియముగ 


ల్‌ 
pr 
గ 
౭ 
ల 
$B 
tn 
ty 
E 
కట్ల 
యి 
8 
eA 


“ధర్మే చాకెచ కామేచ 


ఆని వైశంపాయనుతన్నాడు., ఆయితే వారి వారి అభిమతములనుబట్టి సానా 
మూరులుగా గోచరించే ఈ భారత సరస్వతియొక్క నిజన్వరూపమేమిటన్స 
(పశ్నించినచో ఆది “ధర్మాద్ర్వైతమూర్తి” అని తిక్కన సోమయాజి చరమ 
పరమ సిద్ధాంతము చేసెను. 

కావున-సమన వేదవేదాంగ సారము కోడీకరించిన కోశము గావున-ఆ 
మహా [గంథము పంచమ వెదమైనది,. 

ఇట్టి వంచమవేదమును ఆంధులకు తమ భాషలో అర్పించుటకంటె ఆ 
భాషకుగాని ఆ |పజలకుగాని చేయదగిన మహోపకారము మరియొకటి యుండ 
దని ఆ మహారాజు తలచియుండును. ఇది రెండవ కారణము. ఆ తలంపు ఫలిం 
చినదనుటలో సందేహమక్క_రలేదు, 


అయితే నానా ధర్మ (వనంగ నమెతమును లక్ష కోక పరిమితమును 
ఐన ఆ మహాభారతమంతయు వ్యాసర చితము కాదనియు మూడుదశలలో ఆ 
(గంథ విసృతి జరిగినదనియు కొందరు పరిగోధకులందురు. వారి మతము 
(ప్రకారము వ్యాసుడు తొలుత తనచేతిమీపుగా (వాసిన [గంథము 8800 శ్లోక 
ముల వరిమితిగల జయము అను పేరుగలది. ఆది మొదటి దశ. రెండవదళశలో 
వెళశంపాయను(డు జనమేజయునకు సర్పయాగ నందర్భమున వినిపించిన 
[గంథము. దానికి భారతము అనిపేరు. అది 24,000 శ్లోకములు గలది. 
మూడవదశలో సొతి శౌనకాదులకు నైమిశారణ్య నతయాగమున వినివించిన 
[గంథము. దానికి మహాభారతము అని పేరు. అది లక్ష శ్లోక పరిమితము, కాబట్టి 
ఈ [గంధమునకు మూడు [పారంభములున్నవసియు అందుచేత ఏకక ర్ర కము 
కాదనియు కాలకమమున పెంపుచెందనిదనీయు ఆ మతము వారందురు. వారు 
పమాణముగా చూవెడి ఆ శోకములివి వ్‌ 
1) “అష్టాశ్లోక నవాసాణి 
ఆష్టాక్టోక శతాని చ 
అహంవేద్మి శుకో వేత్తి 
సంజయో వేత్తివానవా Il 


42 


2) చతుర్వింశతి సాహ్మసం 
చ (కే భారత సంజ్ఞితం 
ఉపా థ్యానై ర్వినాతావద్‌ 
భారతం (పోచ్యతే బుధైః ॥ 
లి) ఇదంశత సహ్మసాఖ్యం 
శ్లోకానాం పుణ్యకర్మ ణః 
ఉపాఖ్యానైః నహజ్జయం 
(శావ్యం భారత ముత్తమం ॥”. 
సం్యపదాయాభిజ్ఞులు ఈ వాదమును పూర్వుపత్షము చేయుటకు ఎన్నోయుక్తులు 
చెప్పుదురు. అందు ముఖ్యమైనది వ్యానుడును ఆయన శిష్యుడైన వైశంపాయను 
డును _పశిష్యుడైన సౌతియు ఒకేతరమువారు. కావున వ్యానుడు జీవించియున్న 
కాలముననే ఆయన [(వానిన భారతము మూలస్వరూపము కానరాకుండ మార్పు 
చేయుటకు ఆ శిష్య |వశిమ్యలు సాహసింపలేరు అనెడి యుక్తి. మరి రెండవది 
వ్యాసభఖారతమ న 8,500 శ్లోకములు [గంథపరిమితినూచకములు కావనియు 
ఆవి వ్యానునకును శుకునకును తెలిసిన గూఢార్థముగల శ్లోకములనియు చెప్పు 
దురు. 24000 శ్లోకముల పరిమితిగల |గంథము ఉపాఖ్యాన రహితమును, అక్ష 
కోములుగలది ఉపాఖ్యాన సహితమనియు వై శోకములలోనే చెప్పబడి యుండుట 
బట్టి భారతము మహాభారతమనుట, ఆది యితర కర్త కము కాక వ్యాసకృతము 
లోనే ఆధికారిక క థకును, న|పానంగిక క థకును సంబంధించినదనియు 
పూర్వపక్షము చేయుదురు, కాని వ్యాసభారతము అను పేర మనకు లభించిన 
గంథములో ఆనేక కాలముల అనేక (పత్ని ప్రములవల్ద వచ్చిన (గంథ విస్తృతి 
చిరకాలమునాడే జరిగినదనియు సమబుద్ధులెన వరిశోధకులు వేరొక ఆభి ప్రాయ 
మును చెప్పుదురు. ఆ వివాదముతో మనకు అంతగా (పన కిలేదు. నన్నయ 
వ్యాసభారతమును చేవట్టు నాటికి అది లక్ష కోక పరిమితమైన [గంథముగానే 
లోక విదితమై యున్నది. ఆ _గంథము కేవలము కురుపాండవ కథయేగాక సర్వ 
ధర్మసార సంయగహముగ గూడ ఉండుటను బట్టియే దాని మహత్యము ఆం|ధ 
మున |వదర్శించుటకు ఆయన వూనుకొనెను. ఈ [గంథము వ్యానకర్త కమా 
కాదా? మూల్మగంథము ఎన్నిదశలలో ఎంత పెరిగినది? అనెడి మీమాంనలకు, 
వరికోధనలకు ఆయన దిగలేదు. ఆయనకది ఆవళ్యకమును గాదు. 


ఆంధ భారత కర్త ఫ్రత్వము 


నన్నయ రచితమని మన మనుకొనుచున్న భారత భాగము నిజమునకు 
నన్నయ [వాయలేదనియు నన్నయాదుల సహాయముతో రాజనరేం[దుడే దానిని 
రచించెననియ ఒక వింత సిద్ధాంతము ఇటీవల బయలుదేరినది. దానికి ఉపపత్తిగా 
రాజు రాజనరేం[దుడు వేయించిన శ్రీ కూర్మ శాసనములోని ఈ (కింది శోకమును 
చూపుదురు: 
శ్లో “తస్మాదభూత్‌ క్షితిపతి ప్రణుతాం ఘీ పద్మః 

(క్రీరాజ రాజనృవతిః (పవిశాల కీర్తిః 

యన్ఫూరి భిస్సహకిల న్మ తిజాలసార 

మం,ధీచ కారవర భారత వంశవృత్తంి '. 
ఈ శానన లేఖకుడు “కృ”ధాతువునకు ““లిట్‌”లో |పేరణార్థకమున వచ్చెడి 
“కారయామాన” ఆను రూపమును ఎరుగకయో పొరబాటుననో “చకార” అనెడి 
స్వార్థరూపమును వాడుటచే భారతమునకు రాజరాజే కర్తయనెడి సిద్ధాంతము 
బయలుదేరినది. ఇయ్యెడ [క్రియాపదము తప్పినది. ఇట్టి దోషములు శాసనము 
లలో తందోవతండములుగ నుండును. కానన వ్యాఖ్యాతలు వాటిని నవరించు 
కొనియే అర్థమును సరి వెట్టుకొందురు. శాననార్గములను యథాక్షరముగానే 


గహించినచో చరిత్ర నిర్మాణమునకే అనేక పతిబంధకములేర్చడును. అదీగాక 
కొన్నియెడల ధనాళచే ఆస్థాన కవులు తాము రచించిన [గంథములకు రాజుల 


పేర్లు వెట్టుట ఉండవచ్చునుగాని, రాజే తాను రచించిన | గంథమునకు ఆస్థాన కొవి 
వేరు పెట్టుట వివరీత కార్యము. మరియు కొద్దిగనో గొవ్పగనో [గంథ రచనా 
సందర్భమున నారాయణ భట్టు తనకుచేనిన సాయమునకు నన్నయ ఎంత కృత 
జతాపూర్వ్యక ముగా అతనిని నుతించెనో చూచిన మనము అన్యకర్త క (గంథ 
మునకు తన పేరువెట్టుకొనుటకు సమ్మతించెనని నమ్మజాలము. ఈ శాసన 
కరకు రాజ రాజును స్తుతించుటే ప్రధాన పియోజనము గనుకను భారత రచనా 
[పోత్సాహము ఆ (పళంనకు ఒక వన్నె పెట్టును గనుకను ఆతడు భారత 
పని తెచ్చెనేగాని, భారతకర్శ రాజరాజు ' అని స్టావించటకు కాదు. ఇంతకు 
ఈ శాసన క్లోకములో |క్రియాపద ప్రయోగము దుష్టమగుటదప్ప వేరు విశేషము 
లేదు. అది యిట్టుండగా భారత రచనలో నన్నయయును,నారాయణభట్టును కలిని 
జంటకవనము చెవ్పియుందురనియు దానినే నన్నయ “నహాధ్యాయుడు నైనవా 
డభిమతంబుగతోడయి నిర్వహింపగన్‌ “ఆని యుదాహరించెననియు జంటకవనమే 


44 


నిచో తోడై నిర్వహించుట. అనుమాట పొనగదనియు మరికొంగరు చెప్పు 
దురు ఆడి 'జంటకవనమే అయినచో నన్నయ తన పేరుమీదనే భారతమును 
చెల్లించుకొనుటకు సాహసింవడు, ఆశ్యాసాంత గద్యము లన్ని € ట్‌టో నన్నయ 
రచించిన క్రై కలదు కదా: అట్టి కృతఘ్నత ఆ పవ్మిత పర్తనునకు ఆంటగట్ట 
రాడు. ఆయినచో నారాయణభట్టు చేసిన సాయము ఎట యుండును? భారతము 
పంచమవెద మనెడి వళ స్తికలదగుటచే దానిని దేశ “భాషలో అనువదించుటకు 
శో తియులు అంగీకరించి యుండరు. నాడేకాదు నేటికిని వేదములు దేవభాషలో 
ఉండవలెనుగాని దేశభాషలో ఉండతగదని చాలమంది యలభి|పొయము, వేదము 


లను తెనిగించినచో [ప పజలకు వెదారములు జోరవడెడు మాట నిజమేకాని, ఆ 


a ed 


అన్నీ వ్‌ "ఇన క్షే + ఇప 4 [pn a (4 
తెలుగుసేతతో వేదమం, తముల మహత్యము మా[తము ఉండదు, ఇ ఎంత ముల 


7 


En 


a అల్లో 
సత్సలములును వాటి అక్షిద నం 


వ 
ళు 
ట్రా 
లో 


యొక్క ఆలోొకి క్ష శక్తియు ఆ 
టిలో, న్యరళ క్రిలో గర్భితమై యన్న విగ గాని ఆర్థములో లేదన అరవిందయోగి 


a) 


చేసిన ఉద్దాటనల్‌' చాల సత ము కి కలదని కు ద అభి పాయము. భారతములో 


వేదమం[తములు లేకపోయినను, వేద శిరన స్పులసీ చెప్పెడి ఉవసషతుల సార 


అలలే 


Fatal 


మైన భగవ సత అందు ఒక భాగమె ఉన్నది గనుకను, అనువాదమును ఉప్మక 


టన్ను. బట్టా 


ఇ A. A A ( న ఇల 1 అ ద శి IE : 
మించిన కపి ఏ కై గ్‌ వ మును గూడ తెనింగింప వలసి CANDO EN యి గను క sD C2 Bt 


Cra అ ne జ స్యాం ౯ య. వ్వ్‌ se We ఆ (| వయసు జమ en a ట్‌ లీ 
గింపు పదములు తెనెింగించుటయు ఆగునని వారు భయపడి యుందురు. భార 


నో ఇ క్క 


గా ( జో | | నెల వ. భా శ 4 a ఉన్న డ్తే “శ. కో న. 
తాంథికరణవ. వంటి మహాకార్యము శిన్షజన సమ్మతమెనపుడే నఫలమగునుగాని 
ల్‌ pre] Geen, 


జ్‌ నశ సెల్లో ్న | 4 ఖ్‌ ఫో oy ఉట 
రాజాజ్ఞా మాత నిరతి త మైనంత మా్యతమున సఫఅము కాజాలదు, నిరంకుశుడైన 


వ 


రా జైనసు సదసద్వివేచనగల పౌరులకు సమృ తము కానటి కాన / మును తల పట్టి 


డు 
నో or స 


జో వ a a శే ఆలో ws ణో A mt 
నెగ్గలేడు. రాజనరేం్యదుడు అట్ట నిరంకుకుడై యుండడు, నన్న యథుము పండిత 
గాదు. ఆ రాజుగాని ఆ కవీగాని దేశ 


లంగ్‌ 
ఈఓ 
yy 
0 
<3 
అ. 
ల 
(BN 
Ff 
త్త 
హో 
ళా 
£ f 
ఫై 
ల 
శ్‌. 


ఖే వరాల న. శ. శ 24 ఆవి జ్‌ లు జో నొ 
నెరవేర్చ కుతూహలపడి యుందరు. ఈ ఊహా నిజసుయ్యెనసి పండితవర ములో 

బి ( " “గ we 
కొంతమందికి కలిగిన భయనుడేహములను వండిక సదన్సులలో తరించి 
అటా గ 


నర త 


వారిని సమాధానపరతుటకు నారాయణభట్టువంటి బహుభాషా విజ్ఞుడును, ఉద్దండ 

పండితుడును అయిన ఒక మృతుని సహాయము నన్నయభట్టుసకు ఆవళ 

యుండును, ఆ వాగిివాదములలో పాల్గొని నారాయణభటు శిషజమలను సమా 
బ బో 


ధానపరచి నన్నయ పూనికిను సుకరవ ముచేసి యుండును. మత [గంథములు దేశ 


45 


భాషలలోనికి అవతరించుట తగదనెడి అభి పాయము వూర్యకాలమున మనదేశము 
ననే కాక ఇతర దేశములలో కొన్నింట కలదు. ఇంగ్లండులో 16 వ శతాబ్దిలో 
' "రోమన్‌ క్యాథలిక్‌ * మ మును “తోసిపుచ్చిన మత సంస్కారము జరిగినపుడు 
బెబిలు [గంథమును re భాషలో ఆనువదింవవచ్చునని యు, అనువదింప 
రాదనియు రెండువర్గములవారు పట్టుదలతో వాగ్యుద్దములు చేసిరి. అనువాదము 
కు అన కూలమెన వర్గమునకు టిండేల్‌ (Tindale) అను నొక విద్వాంసుడు 
నాయకత్వము వహించెను, మరి థామస్‌ మోర్‌ (Thomas More)ఆను ఇంకొక 
విద్వాంనుడు బై జె బిలు ఇంగ్రీషులో అనువదించుట యనగా దానిని అవవి తము 
చేయుటయే యని ఎదిరి వాదమును నిర్ణయముగ ఖండి-చెను. ఆ వాగ్యుద్దము ఖడ్గ 
యుద్ధముకం టె కు మఘోరముకాగా టిండేల్‌ (Tindale) [వజల కోపాగ్నికి ఆహుతి 
యయ్యెను అయినను 0వ హానీ (Henry Vin థామస్‌ మోర్‌ (Thomas- 
More) కు మరణశిక్ష విధించి మత సంస్కా_రముతోపాటు బై విలుయొక్క. 
ఆంగ్లానువా దమును కూడ [ప్రజలచే ఫరసావహాంవజేసెను. ఏ కాలమం దెనను, ఏ 


దేశ మం దై నను జాతిభేదములు మతభేదములు ఎట్టున్నను మానవ స్వభావము 
నర్వత ఒకటిగానే యుండునని తెల్పుటకు ఈ నిదర్శనమీయబడిన ది. పాలీన 


కాలమున జరిగిన మహాయుద్ధములలో అనేకము ధర్మయుద్ధమ లను చేర మత 
మును పురన్క_రించు కొని జరిగినవే. యథార్థముగ కొన్ని యుద్ధములలో మతము 
మూలకారణము గాకున్నను మత సంరక్షణార్థమే పోరుటకు తారసిల్లినట్లు 
రాజులు [పజలను ఉద్యోధించెడివారు. ముతావేశముతో యుద్ధము. జేసెడి. సేన 
[పళశయకాలునివలె తాండ వించి శతు సంహారము చేయగలదు. కనుక మత 
రక్షణార్థము, ధర్మ రక్ష ణార్ధము జరిగెడి వివాదములు కూడ చాల తీక్షణము 
గానే యుండును. అట్టి వివాదము లలో ఎదిరి పక్షమును నమాధానవరచుట 
సర్వతం [త న్వతం[తుడును నమర్థుడ కను సమద ర్శియును ఆయిన విద్యాంనునకే 
సాధ్యమగును. నారాయణభట్టు అట్టివాడై యుండును. మరియు నారాయణభట్టు 
చేసినది రచనలో ఏదో కొంచెవు మాట మాతపు నహాయమే అయినచో 


ఊ॥ పాయక పాకశాననికి భారత మోరరణంబునందు నా 


రాయణున ట్ల నా నారణ ధరామరవంళ విభూషణుండు నా 
రాయణభట్టు వాజ్మయధథురంధరు (డుం దనకిష్ట(డున్‌ సవో 


ధ్యాయండునై న వా డ భిమత స్థితి దోడయి. నిర్వహింపగన్‌” 


46 


అనెడి ఉపమానమే నిరర్థకమగును. ఈ యువమానములో ఇంకొక విశేషము 


ఉన్నట్టు నాకు పొడగట్టుచున్నది. పాక్షశాసనికి నారాయణు(డు భారత 
యుద్ధమున చేసినది ఆయుధము పట్టని సహాయము. 


కం॥ “ఊరక నిరాయుధ వ్యాపారతమై నుండువాండ( బరమాప్తుండనై ”. 
ఆది రథసారధ్యరూపమునను, నమయో విత హితోవదేశ రూపమునను నెరవేరి 
నది. అట్లే ఇయ్యెడగు నారాయణభట్టు గంటము పట్టని సహాయమేచేసి సారధ్యము 
నడ పెను. మూల భారతమును తెనింగించుటలో ఏ [పకరణమును ఎ త్రివేయ 
వలెనో ఏ (పకరణమ:ను ఎంతవరకు తగ్గింపవలెనో ఏ అర్ధము ఎంతవరకు 
చెప్పవలెనో ఏ వాక్యార్థమ. ను మార్చవలెనో ఇరువురును కలసి నంపదించు 
కొన్నప్పుడు నారాయణభట్టు చేసిన సముచిత నూచనలను సంతోషవూర్వుక ముగ 
స్వీకరించి ఆ (ప్రకారము నన్నయభట్టు రచన సాగించియుండును. (గంథా 
రంభమునుండి కవికి ఆ సహాధ్యాయుడు చేదోడు వాదోడుగా నహాయపడుట 
బట్టియే కృతజ్ఞతాపూర్వకమైన ఆ పై పద్యము నన్నయనోట వెలుపడినది. అది 
యెంతయో సార్థకమైన వద్యము. 


భారతాం[ ధీకరణ పద్ధతి 


నన్నయగాని_తదువరి, తిక్కన, ఎజ్జనలుగాని సంన్క్బృత భారతమును 
ఎంతవరకు ఆపుసరించిరో ఎంతవరకు అనువదించిరో తెలిసికొనుట చాల 
దుష్క_రము ఏమన నంన్క్యృృత భారత [పతులు అనేక రాష్ట్రములలో అనేక 
రీతులుగానున్నవి. వాటిలో ఉ త్తరదేశ | వతులకును దక్షిణదేశ [(పతులకును 
చాల వ్యత్యానములున్నవి. ఉత్తరాది | వతులలోకూడ ఒండొంటికిని భేదమున్నది. 
వాటిలోనుండు కొన్ని |పకరణములు, ఉపాఖ్యానములును వీటిలో కనబడవు. 
అప్రే వీటిలో నుండునవి వాటిలో కానరావు. అందును ఇందును నమానముగా 
నున్న భాగములయందై నను కోక సంఖ్య సరిపోదు. మూల భారతము పుట్టిన 
విమ్మట గడచిన ఇన్నివేల సంవత్సరముల కాలములో (పతులు |వాసికొనువారు 
ఎవరికి తోచినట్టు వారు కొన్ని శ్లోకములు కల్పించి, కొన్నిటిని తొలగించి కొన్ని 
(పకరణములను పెంచి కొన్నిటిని తగ్గంచియుందురు. కావున సమగ [గంథము 


మనకు యధాతధముగా దక్కలేదు. ఈ తారుమారు నన్నయ నాటికే జరిగినది. 


47 


ఎట్టనగా నన్నయకు పూర్వము కొన్నివందల సంవత్సరములనాడే జావాద్వీపము 
నకు తరలిపోయిన భారతము, ఉ త్రరదేళ [పతులకంటె కొంచెము భిన్నముగా 
దక్షిణదేశ |పతులలో కొన్న టిని పోలియున్నదట | ఇది సహజమే! బలి, జావా 
మొదలగు ద్వీపములకు వలసపోయిన భారతీయులు పూర్వకాలపు కళింగాం[ధము 
నుండి తూర్పు సము[దము తరించిపోయినవారేగాన, వారు తమవెంట గొని 
పోయిన భారతము మనదేశమున అప్పుడు |పచారములో ఉన్న భారత పతికి 
[పతియె యుండును. దానికిని నన్నయ పర్వసం[గహములో చెప్పిన శోక 
సంఖ్యకును ఎక్కువ తేడా లేదట. మరి ఆరవదేశమున (గంధలివిలో కానవచ్చు 
భారతమునకును దానికిని ఎంతో భేదము లేదట. నన్నయ పర్వనం[గహములో 
గణకజేనిన కోక సంఖ్య లక్షకుమించి ఉన్నను (1,00,700) ఆనాటి తెలుగు 
దేశమున [పచారముననున్న భారతము ఇంచుమించు లక్ష శ్లోకపరిమితమై 
యుండుటబట్టి అదే ఎక్కువ (పక్షి ప్రములులేని మూల భారతముగ నన్నయ 
స్వీకరించి యుండును. కవ్మితయము వారు ముగ్గురును దాక్షిణాత్యులే గనుకను 
ఆం|ధులే గనుకను ఆంధదేశమున మొదట నన్నయకు లభించిన [పతీవంటివే 
తక్కిన ఇరుపురకును లభించి యుండుననుకొనుటలో సామంజన్యముకలదు. 
ఇటీవల వ్యాన భారత పాఠ నిర్ణయమును గూర్చి భారత దేశమున వరిశోధనలు 
చేయుచున్న విద్వత్సంస్థలు నన్నయనాటికి తెలు(గుదేశమున పచారములోనున్న 
తెలుగు భారతమే తకినవాటికంచి మూల భారతమునకు ఎక్కువ నన్ని 
హీతముగ నున్నదని ఒప్పుకొనిరి. దానిని బట్టియే కీ, శే. P. P.5 శాస్త్రి 
సంపాదకత్వమున నాగరిలివిలో వావిళ్ళవారు ఆచ్చువేసిన భారతము నన్నయ 
గణించిన వర్యసం[గహ శోక నంఖ్యకు అనుగుణముగ వరిష్కరింవబడినది. 
శ్రీ శాస్ర్రీ పరిష్కరించిన ఈ భారతవతి దక్షిణ దేశమునందు తెలు(గు 
లిపిలో, [గంథలివిలో లభించిన _పతులన్నింటి తోడ్చాటుచే నిర్ణయింపబడినది 
గావున తెలుగు భారతమును మూలముతో పోల్చి చూచునవుడు ఆ పతినే 
ఆధారముగా గైకొన్నచో ఎక్కువ దారితప్పిపోకుండ నడువవచ్చును. 


నన్నయ కథామ్మాత (పధానమును, యథోచితానునరణమును ఐన అను 
వాదమునే (పారంభించెనుగాని, మూలవిధేయముగా యథాతథముగ తెని(గింవ 
పూనుకొనలేమ. అట్లని మిక్కిలి న్యతంత్రించి మూలమునకు దూరముగ తొలగి 


48 


ఫోలేదు. నంద గర్భ! వశమున ఒక మూలక్షోకము రమణీయమని తోచబినపుడు 
మురిపేముతో దానిని ఒక పడ మున తెసేింగింప పక పోలేదు. 


నన్నయభట్టు (వ్రాసిన భారత భాగములో సుమారు నాలుగు వేల 
వద్యములుగలవు, అ భాగము సంస్క ్చైతమున నుమారు పదునేడువేల శ్లోకము 
లలో నున్నది. ఈ లెక్కనుబట్టి నన్నయ తన (గ్రంథమును నాల్గవ వంతునకు 
సనంశ్నేవించెనేమోయని [భమపడరాదు. కథా (పాధాన్యమునకు భంగ మురాకుండ 
(గంథము సంక్షి ప్రమెనమాట నిజమేకాని అది నాల్గవ వంతునకు తగ్గిప్‌ వుట 
మా[తముకాదు, ఏమన మూలశ్లోకములకు యథా క్రమముగ అనువదింపవలెనని 
గాని అనునరింపవలెనని గాని ఆయన సంకల్పించలేదు. మూలార్థమును గైకొని 
కథను నడుపుచున్న ప్పుడు రెండుమూడు కోకముల అర్థము టక పద్యములో 
ఇమిడిన సందర్భములును, ఆనేక ఖోకముల యర్థము ఒక వచనమున [వాయ 
బడిన సందర్భములును కలవు. సంస్కృత క్రోకములు తెలుంగు వృత్తముల 
కంటె చాలచిన్నవి గనుక అట్టు ఇముడుట సహజమే! మరి కథావళమున ఏదేని 
యొక క్లోకార్థము ఒక నద్యమున కానవచ్చినపవుడు నర్వ|త్ర అభ్లే పతీ క్ఞోకవా 
నకు (వతి పద్యము (పతిబింబముగా నుండుననియు అనుకో నరాదు. ఆ కోకము 
యొక్క. ఇంపునకు మురిసి నన్నయ (పత్యేక కముగ దానిని ఒక వద్యముగ 
(వాయును. మరికొన్ని యెడల రమణీయ ఏఎములైన క్షోకములను తడవక వదలి 


వేయుటయు కలదు. ాకలేనిచోట | నడచువాడు దారి చేసికొనవలసివచ్చినపుడు 


అటునిటు తీగలను పొద౭ను ఒత్తిగించి నడచుటలో కొన్ని వూతీగలు తెగి 


పోవుటయు కొన్ని పూలు రాలిపోవ్యృటయు నవహజమేగదా! మరియు వరంవరా 
గతములై తన పైవిసోకిన అనేక చరితము లను. ఆర్థవంతములును, సీతిదాయక 
త్రోచినవాటినీ- సంవదాయ “నంరక్షణార్థము వురాతనేతి 
సుడు భారత కథతో అతికి వాటి ఉనికికి స్థిరత్వము 
చేకూర్చెను చిన్నవియు వెద్దవియనైన ఆ ఉపాఖ్యానముల మూలమున 
పధానగంథము ఆవళ్యకమునకు మించిన వివులత తాల్చినట్లు పొడగట్టును. 
అందును అవతారికా[హెయమైన మొదటి రెండుమూడు ఉపపర్యముల [గంథము 
మహాగపానమువలె నీరంధ్రముగ అల్లుకొని ఉన్నది. భారత కథారంభము 
నకును ఈ భాగములోని కొని పకరణములకును దూర బంధుత్వమేగాని 


ములును అని తనకు 
హాసములు ఆను పేర వా 


యు 


దగ్గరి చ ట్రరికమ లేదు. మరియు [బహ 


శకోశమువలె ఇతిహాన ప్పరాణములు 


49 


నయితము శుతముగానే నేరఇబడి నందకింపబడవలనిన ఆ కాలములో (గంథ 
నందర్భమునకు విషయ సూచిక కాదగిన అంశములుకూడ ఈ (గంథములో 
అంతర్భాగములే కావలసిన ఆవశ్యకము కలిగినది. పర్యనం్య్యగహ వర్వాను 
కమణికాడి కథనమంతయ ఆ జాతిలోనిదే. ముద్రణ సౌభాగ్యమెమగని మన 
పూర్వులు [గంథనంరక్ష ణార్భము పడినపొట్టకు, పన్నిన ఉపాయములకు 
ఇదియొక దృష్టాంతము. నన్నయభట్టు వ్యాసుని [గంథావకారికాగహనమును 
చాలవరకు ఛేనించి మార్గమును సుగమము చేసెను. చూడుడు; 


మూలమున ఉదంకుని చరిత ఆతని గురు పరంపరతో పారంభ 
మగును. అతనికి పర మాచారుడైన అయోడదధౌమ్యుడు అనే ఒక బుషి తన 
శిష్యుల భ క్రి శద్ధలను నిశిత ముగ పరీక్షించి దారీ అర్హతలను మెచ్చుకొని 
ఆశీర్వదించి పంపుచుండును. ఆ గురుశిష్యుల చరితమును ఉగ్గడించుచు 
వ్యానుడు మూడు కథలను (వాసెను. వాటిలో ఉపమన్వుడనెడి బాలుని కథ 
ఆతిర మణీయముగ హృదయావర్ణక ముగ నుండును. నన్నయ ఆ భాగమునంతను 
అనావళ్యకమను బుద్ధిదే ఎత్తివేనెకు. ఆ వినర్ణనలో రమణీయమైన ఉవమన్యుని 
కథ ఫోవుచున్న దనెడి విచారము ఆయనకు కలిగియుండదు. అట్టుగాక ఇం పెన 
ఆ కథను చెప్పబూనినచో మీకరాని ఒక క్లేశము తటస్థించును. అది ఏదనః 
ఉపమన్యుడు వనములో గురుపుగారి గోవులు కాయుచు ఆకలి భరింపలేక 
జిల్లేడాకులు తిని అందుడై ఒరనూరదిళోవడి . వెదకుకొనుచు వచ్చిన గురువుగారి 
ఆదెశమున అశ్వినీదేవతలను స్తుతించి వారి అనుగహమున దృష్షిబడ నెను. ఈ 
స్తుతి బుక్కులలో చే యబడ్డది. అవి వేచమం[తములు. తత్కథారామణీయక 
ముచే వశీకృతచిత్సుడై న నన్నయ ఈ భాగమును తెని(గింవ పూనుకొన్నచో ఈ 
బుకుు లను తేని(గించు బెట్టు? వేదమం తములను తెనిగింవరాదుకదా? తెని6గిం 
చినచో పండితనిందతప్పదుకదా?  తెని(గింవక “ అశ్విని దేవతలను సుతించి 
దృష్టిబడ నెను' అని ఒక వాక్య ముతో దాటిపోయినచో ఆ కథకు మకుటాయ 
మానమెన ఆ' బుక్కు_ల అర్థము జారిపోవునుగదా? ఉదంకుని కథకు ఆ 
భాగము ఆనావళ్యక మనెడి ఆధి పాయమునకాక ఈ బుక్కుల యనువాద విషయ 
మునగల కేశమును గుర్తించి నన్నయ దానిని ఎ త్రివేసెనని నేను అనుకొందును. 
అల్లు సభావర్యమున పాండవులు దిగ్విజయముచేనిన ఘట్టమున నానారాజుల 


వంశ ములును వారి చర్మితలుగు వివులముగ వర్ణింపబడియున్నవి. తెలు(గ్గ 


4 


50 

భారతమున ఆ భాగమంతయు సంక్షి పము చేయబడినది. ఆ రాజుల చరి|[త 
యంతయు. తెలుగున లేదు. కావున ఐతిహాసిక జిజ్జాసగలవారికి తెను(గు 
భారతము తృ విసీయదు, ఇదియేకాదు; తెనుంగున వీ పురాణమును సంన్కృత 
 పురాణమువలె ఐతిహాసిక పరిశోధనలకు పనికిరాదు. భారతాది పురాణేతిహాన 
ములు దేశభాషలో అవతరించు కాలమునాటికి ఆ చరితాంశముల ఆవశ్యకము 
లేకపోగా అవి అ[వస్తుతములనెడి భావము కూడ ఆనువాదకులకు కలిగి 
యుండును. నన్నయ ఆ సభావర్వ భాగమును చాల నం[గహవరచెను. 


మూలమున ఉదంకుని నాగస్తుతి తొమ్మిది క క్రోకములలోనున్నది. వాటి 
తాత్స్పర్యమును నన్నయ నాలుగు పద్యములలో చెప్పెను. 


ఆ క్లాకముల వ్యస సవదములను గానీ సమ స్రపదములను గాని, ఆనుక 
రించుటకును అనువదించుటకును ఆయన దపయత్నము చేయలేదు. నాగస్తుతి 


పూర్వకములై న ఈ [కింది నాలుగు పద్యములు మూల కరావలంబమైనకు లేని 
స్యతంత గమనము కలవి. 


1) చ॥ బహు వనపాద పాద్దీకులవర్య తవూర్ణ సరనస్పరన్వతీ 

సహిత మహామహీభర మజ్బననహసన ఫణాళి దాల్చి దు 

సృహతర మూ ర్రీకిన్‌ జలధిశాయికి( బాయక శయ్యయెన య 

య్యహిపతి దుష్కృతాంతకు( డనంతు(డు మాకు : (వసన్ను(డయ్యెడున్‌ 
2) చ॥ అరిది తపోవిభూతి నమరారుల బాధలు వొందకుండ(గా 

నురగుల నెల్లంగాచిన మహోరగనాయకు(డాన మత్సురా 

నుర మకుటా, (గరత్నరుచి శోభిత పాదున కడినందనే 

శ్వరునకు భూషణంబయిన వాసుకి మాకు, (బసన్ను(డయ్యెడున్‌ 


8ి) ఉ॥ దేవమనువ్య లోకముల( దీమ్మరుచున్‌ వివులపతావ సం 
భావిత శక్రి శౌర్యులు నపార విషోత్కట ౪ ోపవిస్ఫుర 
త్పావక తావితాఖిల పిపక్షులువై న మహానుభావు లై 
రావతకోటి 'ఘోరఫణి రాజులు మాకుగబనన్ను లయ్యెడున్‌ 


4) ఉ॥ గో తమహామహీ ధరనికుంజములన్‌ వివినంబులం గుర 
క్నేతమున ఓం |బకామగతి భేలననొవ్పి నవోశ్యచేను(డై 


ఏ1 


ధాతి( బరి భమించు బలదర్చ్ప వరా|కమదక్షు( డీక్షణ 

డో త విభుండు తకకు(డు శూరుడు మాకుబ సన్ను డయ్యెడున్‌. 

పౌష్యోదంకులు పరస్పర శావములిచ్చుకొని శావములు ఉపసంహరించు 
కొనవలసివచ్చినపుడు పొష్యుడు తనకు ఉపనంహారళ క్రి లేమికి కారణమును 
నిర్దేశించిన ఈ క్రింది శ్లోకమును నన్నయ యథాతథముగ తెని(గించి తెలుంగు 
పద్యమునకు మూలముకంటె ఎక్కువ నిండుదనమును సంపాదించెను, ఇట్టి 
తెనిగింపు మూల క్లోకమునకు మురిసి చేసినది. 


కో “యభానవనీతం హృదయం దాహ్మణన్య 
వాచిక్షురో నిశిత స్వీక్ష ధారః 
తదుళభయ మేత దిరపరీతం క్షతియన్య 
తదేవంగతేన ళక్షోహం తీక్ష హృదయ 
త్యాతం శావమన్యథా కరుం గమ్యతాంో 

తెలుగుసేత- ' 

ఉ॥ నిండుమనంబు నవ్యనవనీతన మానము పల్కు దారుణా 
ఖండల శస్త్ర )తుల్యము జగన్నుత వివులయందు నిక్కీ 
రెండును రాజులందు వివరీతముగావున వి పుకోపు నో 
పం డరిశాంతుడయ నరపాలు(డు శాపము [గమ్మరింపగన్‌, 


పాండురాజు మరణమునకు హేతుభూతమైన మా[దీనంగమ సందర్భ 
మున ఆ దంపతులు ఇరువురు విహరించిన వనంతోద్యాన కోభావర్ణనలో 
నన్నయ మూలశోకార్థము నేమియు తడవక స్వయముగ తుమ్మెద రుంకార 
ములును, కోయిల కూజబితములును, చెవిసోకునట్టి రెండు లయగాహి వృ త్రము 
లను (వాసెను. ఇయ్యెడ నందర్భానునరణ మేగాని శోకానువాదము లేనేలేదు. 


1) లయ(గాహి : 


కమ్మని లతాంతములకు మనసివచ్చు మధుపమ్ముల నుగీత 
నినదమ్ములెనగం జూ 

తమ్ముల లనత్కి సలయమ్ముల సుగంధి ముకుళమ్ములను నానుచు 
ముదమ్మొనర వాచా 


ఏ2 


_ లమ్ములగు కోకిలకు లమ్ము లరవమ్ము మధురమ్మగుచు విన్చె 
ననిశమ్ము నుమనోభా 

రమ్ముల నశోకనికరమ్ములును జంపకచయమ్ములును గింకుక 
వనమ్ములును నొచ్పెన్‌, 
చందనతమాలతరులందునగరు|దుమములందు గదళీ వనములందు 


లవలీమా 
కందతరుషండముల యందు ననీ మీలదరవింద సరసీ వనములందు 
వన రాజీ 
కంచఖిత్ర పుష్ప మకరంద రసముందగులుచుం దనుపు సౌరభము 
" నొంది జనచితా 


నందముగ [బోషితుల డెందము లలందుర(గ మందమలయా 
నిల మమందగతి వీచెన్‌, 
కచుని గురు శు కూషె సందర్భమున నన్నయ వానినవి రెండు లోకో 
త్రరములైస పద్యములు గలవు. ఆ రెండింటికిని ఆధారమైన మూల శ్లోకము 
లును గలవు. కాని తెలుగు వద్యములు మూలార్థమునే గహించినను వాటి 
కంచె పుష్టిమంతములుకు ఉజ్వుబములును అయి యున్నవి, ఇవియుకు కథా 
వశమున విడిచి వెట్టరాని జోకములని భావించుటచేతనే ఆయన వాటిని తెని, 
 గించెనని యనుకొనవతెను. ఆ శ్లోకములు, పద్యములు ఇవి; 


క్ళొ! ఆహుతంచాగ్ని హో ,త్రంతే | సూర్యళ్చాసం గతః [ప్రభో 
అగోపాళ్చాగతా గావః । కచస్తాత నద్భశ్యతే॥ 
శో వ్యక్తం హతోమృతో వావీ | కచస్తాత భవిష్యతి 
__ తంవినానచ జీవేయం , కచం సత్యం [బవీమితే॥ 
తెలుగు ; 
ఊఉ! వాడిమయూఖముల్‌ గలుగువా (డవరాంబుధి, [గుంకె ధేనువుల్‌ 
నే(డిట వచ్చెనేకతమ నిష్టమెయిన్‌ భగదగ్నిహోతముల్‌ 
పోండిగ వేల్వంగాం బడియెం టొద్దునుబోయె( గచుండు నేనియన్‌ 
రాడు వనంబులోన మృగ రాక్ష న పన్నగ బాధనొండెనో, 


ఏ3 


శో యస్యాంగిరా వృద్ధత మః వితామహో 
బృహస్పతి శ్వావ్‌ వీతా మహర్షిః। 
బుషేః పుతం తవ శిష్యం కథంతు 
వితర్‌ నళోచామికథం నరుద్యామ్‌॥ 


తెలుగు :___ 


మ॥ మతిలోకో తరు(డైన యంగిరను మన్మ౦ డా శీతుండా బృహ 
స్పతికింబుత్తు) (డు మీకు శిమ్య(డు సురూప (బహ్మచర్యా శమ 
వత(సంవన్ను (డకారణంబ దనుజవ్యాపాదితుండైన న 
చ్యుత ధర్మజ్ఞ మహాత్మ యక్క_చునక కోకింప కెట్టుండుదున్‌ , 


కాని ఈ కథలో కచుడు దేవయానిని వీడ్రా గాని గురుకులమును విడిచి 
పోవు సందర్భమున వారిరువురి సంభాషణలో మూలమున కానవచ్చెడి సౌకుమా 


ర్యము తెనుగున కానరాదు. ఈ లోపమునకు గలకారణము  వేరొకచో చెప్పె 
దను, 


ఈ గంథమంతయు నిప్తే అనువాదము నయ్యు కానట్టు స్వేచ్చగా 
సాగిపోవును. 
నన్నయ్య ౩ లి-భాష-ఆపత్మ్కీయత; శైలియను వదము భాషా 
పరముగనే నెరిగిన ఏ అలంకార కాస్త్రములోనులేదు. ఇతర్మత ఎచ్చటనైన [పయ 
కృమై యున్నదేమో నే నెరుగను. దానికి శబ్ద నిష్పత్తిని బట్టి “శీలవంతుని భావ 
కర్మ "అని ఒక నిఘంటువులో నున్నది. ఈ నిర్వచనములో “శీలవంతుని "అనెక 
విశేష వాచకమును సాధారణ వాచకముగా [గహించినచో మానవుని భావకర్మ 
అని యర్థమగును భావకర్మ అనగా మానవుడు శారీరకముగా గాక మానసిక 
ముగా చేసెడి వ్యాపారము. కాగా శైలికి మానవుని మనోవ్యాపారము ఆని 
యర్థము వచ్చును. దానికే భావగతి యని పేరు. ఆ భావమును శబ్దరూపమున 
వ్యక్తము చేయునవుడు ఆ భావగతి శబ్బగతిగా రూపొంది ఆంగ్రమున Style 
అను పదము ఏ యర్థమున వాడబనుచున్న దో ఆ యర్ధమునకు సరిపోనవృసు. 
కావున కల్పితమైనను ఇలియను పదము శాస్ర్రనమ్మత మే యగనని నా 
తలంపు. ఇది బహుజనాంగీకృతమగుటచే వీమర్శకులు ధారాళముగా వాడు 
చుండిరి. ఆంగ్లమున సాహిత్యపరముగానే గాక ఆ వదమును తీరు, సరణి, 
రీతి మొదలగు ఇతరార్థములలో కూడ వాడుచుందురు. 


54 

సాహిత్యపరముగ శైలిని రెండు విధములుగ విభజింపవచ్చును. ఒకటి 
“కావ్య సామాన్య నరణి; రెండవది పదగుంభన నరణి. మొదటిది వస్తు విన్యా 
సమునకు సంబంధించినది. రెండవది శబ్ద విన్యాసమునకు సంబంధించినది, 
మొదటి దాని వివరణమిద్‌ :_ వాజ్మయము అనివించుకొనదగిన [గంథజాల 
మంతయు ఏ యే రూపములలో ఉన్నను అది (పేధానముగ మూడు శాఖలకు 
చెంది యుండును. ఆ మూడిటిలో మొదటిది ఆఖ్యానము( Narrative), రెండ 
వది నాటకము (Dramatic), మూడవది వర్ణనము (Description). కథన 
రూపమున చెప్పబడిన కావ్యములన్నెయు ఆఖ్యానములు, వాటి సరణి ఆ కాన 
శొలి. నంవాద రూవమున చెప్పబడిన కావ్యములన్ని యు నాటకములు. వాటి నరణి 
నాటకీయ శెలి. కథనమునకు గాని సంవాదమునకుగాని ఆధారమైన ఇతివృత్త 
_మేదియు లేకుండ కేవలము ఒక మనోభావము యొక్కగాని ఒక రమణీయ 
పదార్థము యొక్క_గాని |పపంచనము కల రచనలు వర్ణనలు. అట్టి వర్ణనలతో 

ఇతివృత ము వెంచి రచించిన కావ్యముల సరణి వర్ణనాత్మక లి. 


ఈ మూడును ఒండొంటికి నంబంధము లేని (పత్యేక లోకములు కావు, 
_ ఆఖ్యానములలో సంవాదములు గాని వర్ణనలుగాని యుండవని అనుకొనరాదు. 
ఆరే నాటకీయ శిలిగల కావ్యమున ఆఖ్యానశలి యుండదనియు తలవరాదు. 
ఏ కావ్యమున ఏ సరణి యెక్కువగా భాసిల్లునో అ [పాధాన్యమును బట్టి ఆ 
లీని సూలముగా నిర్ధారణ చేయుటయే గాని కేవలము ఆ గుణము ఒక..కే 
కలదని యభిప్రాయముకాదు. ఒక వ్యక్తిని నత్వగుణ పధానుడు అనిగాని 
రజోగుణ | పధానుడు అని గాని తమోగుణ |పధానుడు అనిగాని అన్నప్పుడు 
అతనిలో తక్కిన రెండు గుణములును తక్కువపాలు ఉండునను ఆర్థమే కాని 
పూర్తిగా నశించిపోయినవని యర్థముకాదు. అందుచేతనే (పధానమను విశేషణము 
వాడబడుచుండును. అక్ష కావ్య శెలి విషయమున కూడా. 


.. రెండవదాని వివరణమిది , క్రావ్యక్ర క్‌ రించిన శబ్దములయొక్క. యు 
ఆ శబ్దముల కూర్పుచే రచించెడి వాక్యములయొక్కయు. గుణమును వ్యక్తము 
చేయునది వదగుంఫనసర ణి. పౌఠకునక్షు కావ్యపళసమువేళ కలిగెడి వికియ 
(Reaction) కు కవియొక్క వాక్యరచవానరజియే కారణము. అలంకార 


జ 
శాస్త్రమున చెప్పబడిన గుణదోష[వకరణములు ఈ శబ్దవిన్యాస నరణిమీద ఆధార 


5౨ 


పడి రచింపబడినవియే ఆ శాస్త్రములలో చెప్పజడినట్టియు, చెవ్పబడ నట్టే యు 
కావ్యగుణము లన్నియు (1) బుద్దిగమ్యము (Intellectual) (2) భావస్సోర 
కము (Emotional) (3) కర్ణపేయము (Aesthetic) అనెడి మూడువర్గము 
లకు చెందియుండును. ఏ కావ్యమునందైనను ఈ మూడు వర్గముల గుణములు 
సందర్భమునుబట్టి నమ్మిశితములై యుండుట నిజమే, ఆయినను [ప్రధానముగా 
ఒకొక్క. కవికి ఒకొక. తెలి ఆత్మధర్మమై నెగడుచుండుట అంతకంటెను 
నిజము. ఆ శెలినిబట్టియే అతనీ న్వభావముకూడ వ్యక్తమగు చుండును. శైలియే 
శీలము. ఆల్మీయతలో అదియొక భాగము. 


పై రెండులక్షణములబట్టి వరిశీలించినచో నన్నయది [వధానముగ ఆఖ్యాన 
శైలియని చెప్పదగును. అక్కడక్కడ నాటకీయశైలియు కలదు. వర్ణనలును 
కలవు. బకవధకు పూర్వము (బాహ్మణకుటుంబమున భార్యా భర్తలకు, తండి 
కొడుకులకు జరిగిన సంవాదము చక్కని నాటకీ యరంగముగ దిద్దబడినది. 
నభాపర్వమున మయనభా దర్శనానంతరమున దుర్యోధనుని అనూయా[గన 
చిత్తవృ త్తియు నాటకీయముగానే [పదర్శింవబడినది. ఇది ఆంగ్రేయ విషాదాంత 
నాటకములలో నాయకుని అకార్యాచ రణమునకు పురికొల్పెడి చితాందోళన ము 
వంటిది. మరియు అచ్చటచ్చట నిక్లే క్వాచిత్మములైన వర్ణనలును కలవు. 
ఇట్టివి యున్నను నన్నయశైలి నాటకీయము కాదు; వర్ణనాత్మకమును కాదు, 
ఆయన ఉత్తమజాతి కథకుడు. కథాగమనమునకు క్రిష్టతగాని వకతగాని, ఆతి 
సంకుచితత్వముగాని, ఆతి విన్ఫతిగాని కలుగకుండ (పనన్నముగ నిర్వకముగ 
అనతి విస్తారముగ నడవగలడు. ఈ (_పజ్ఞనే 

“సారమతింగ వీం[దులు _పనన్న కథాకలితార్థయు క్రి లోనారని మేలు 
నాన్‌" అని తిజ్ఞగా పేర్కొని దానిని సార్థకము చేసినాడు. ఈ కథా[పసన్న 
తతో పాటు ఆయన రచనలో చూడవలసిన రెండవ యంశము అర్థయు క్రి. 
ఇత ఃవూర్ణము ఊఉదంకుని చరితలో ఉదాహరించిన నాగ రాజస్తుతి పూర్యక ము 
లైన పవ్యములు మరల ఒకమాటు చదివిచూచినచో ఈ ఆర్థయు క్రికి చక)_ని 
దృష్టాంత మేర్పడును. ఆ నాల్లు వద్యములలో ఉ న్న రహస్య మెమనగా :_ 
మొదటిపద్యము అనంతునిస్తుతి. అనంతుడు సర్పజాతిలో ముఖ్యుడు. ఆతడు 
మహావిష్టునకు శయ్యయగుటయె గాక నపత్ననాముడును అయి, భూభారము 
వహించి జగత్పూజ్యు డగుటచే మొదట (పసుతింపబడెను. ఆతని తరువాత 


56 


— ఏ నామ మము. వ్యా చెట 

- oe - రవి స వ సంకా = es: 
ల క. అతా ఆ మైన అం = arth Tet GER స eG 
. న్‌ న న Fe న న 


mu 
J 


ది, 
ర 
థి 


తమైయున్న ఆ 


లోనారని మేలు'అందురని నన్నయ 


అందరు 
థ్‌ 


నాలవది ఉదంకుని 
నిదము 
ధ 


థ్‌ 
తనే అరము 


a 


మూడవపద్యములో 
గా అంకితము చేయబడి 


భి 


నుకి శివునకు భూషణ 
చోట కానవచ్చుచుండు ను, 
ap) 


నాగరాజవంశ ను 
గా పద్యము విన్న 
కారణములు. మరి [ప 
రాచ ధారల్‌ భయం 
దిశల్‌ నిండ బం 


న్‌ 
ఇ 0 
hg A న్స్‌ n3] 3 9 -3 og 
జే లు 
స్‌ లి ళ్ళి [ : gk 2. ha స ఇ ® on 
[5 ఇ 3 3 9 YP 0 a2 a3 2 99 లి 
- 1] జై గ భే Ya bo? p 9 fh "నో 433 YR Fa వ oy నె 
fh Ya మై గం న ౪౮ 3 ఈ 3 త yy 9 am ౧ ౨౨౩౮ 
Sg ౧ A a న్‌ గ) గయ స ర వలం ని నం 
3 qa 0 DM my] mg ఎ రై ఈ du స రీ జం తి తి Pp a 
|. 
f % on pF. జ ౯ న en) we ళ్‌ ఇ 
wa సరై [6 న్‌ త wd A: స 3 so a [5] qr} ఓల జ గ గ్లో a] థ్‌] i గ నగి ఖా జ్‌ క్ట జే న 
"= Po శ లీ న్‌ “a “a శ Nt * " చ : శ ల 
గ A va a 9 4 3 “a pp Mu షీ ?] ఎవి ౪ nf why a శే వ. 
ea ప పే i స య ॥ | ళ్‌ సళ్ళ i లై : a 
a 3 న లే గ్‌, 5 ల్‌ «3 సై ( Fz సల్లే ఫ్‌ త్‌ గ్‌ లు ఓ _ 4 న్‌ x} aA శే శ! లీ + -ఖోకే 
ft స్మ తా గ. జతే స్తో ఖు ౧ ఖ్‌ య పీ i ta ణి 1 ఖ్‌ ఇ . ఆ a శ ” జ ? 4 లె నా #¥ | న. శ క 
ఎ 32 రశ wh * - క వ | ర "tT ల “oy my ఆ ః లి 
4 3 1. ఎ 9 4 0 we wm 9 3 ud ih శ 0 1.” i nt 
శ్‌, Fog ఇ = కూ లే E కే న ల క్‌ న జై 
2 3 7 by శక శ Fl ఖే jin) ¥2 3 wo] ఖా 3 = 1 ల్‌ క్‌ి 3 vu జ న” | - ప 
uo 0d a Ya pi = sy il 4 ‘ [| వ లె శి et - st ఇక 
- - Cas 7 fs 3 కై శ క - శ్రే 3 క న శ న మజా శ జ శక 
pt గ) వ్‌ nea Joh a wf sh f il a hs a wt ey వ్‌ a “3 
న్‌ చ NA శ్‌ చక్‌ - స్యా ఖ్‌ అ కః "C3 శే . a న; జ కే వ్‌ గ్‌ 
జ్జ ఓ కె ఫ్‌ f 43 ta ల్‌ లీ wh శ west క్లే క క్ష _ 
13 (| శ నా EL wn ET: శె v3 క్‌ న zh శ ఇ = న్‌ {$9 
౧౧ గ క. bh hh కట సం “4 ఎ యజ క జా లి, f Fp న | , పా lp | 
a bh PP oO TIM, wt TD hy ip a a 
p +} ల 3 ‘$4 4 ఫై ఫే ఎన్న తే =శీ 
ఇక్క | t nh vp, టే ! fa nt fy CE 74 జ గ జ a7 = 
[a @ xr} చే } నజ న స్నో | వః [షి TT] స శే శ ఏకె స్టే శౌ నే x? ఇ వాక్‌ జాకి 
"a ఆకే వ్‌ 1 లకే wa id] + న్‌ + క్‌ సశ &ః షక వ ఎక ఓ. oe 1 శే క్‌ 
, “3 సే శీ A sd + గే రె జృళ్లీ ఇ gn క్డ al ఖే LB “క Bh sin 4 శల = క శక 
EI ఇ on + "క క్‌ = * చ 
2 ఖే 9 A కి a any బీ న్‌! స వే జ | వ్‌ జౌ 
> క a న్న శ జ స ॥ జ 
క శీ ity లో శై ra} ౧ | | మూ Aa a3 wt ॥ న జే జో లశ 
i li sal ఆ వే ఓ శ = fg HH iW 


57 
పొంతటోము. నాచనసోముడు, పోతన, గ్రీనాథుడు తరువాతి [పబంధకవులలో 
చాలమంది ఈ శబ్దగుంఫన నైైపుణిని నన్నయవలననే నేర్చుకొనిరి. అసలు ఈ 
సమాసఘటనాచాతుర్యమును నన్నయయే కన్నడమున ఆదిపంపనిభారత మును 
చదివి నేర్చుకొనెననియు ఈయన నమానమలు పెక్కు పంవభారతనమాసము 
నకు అనుకరణములే గాక యధాక్షరములే యనియు కొందరు చెప్పుదురు. 
భవతు! 


అయినను నన్నయ సంస్కృతము నంతను అధ్యయనముచెనిన ట్రే తనకు 
పూర్వము కన్నడమున వెలసిన పంపభారతాది [గంథములనుకూడ శ్రద్దగా 
చదివి, ఆ భాషాపాండిత్యమును నైతము సంపాదించెననుట నిన్సందేహము. 
నంస్కృత |గంథములువలెనే కన్నడ గంథములును_ ముఖస్థము లైయున్న పుడు 
అందలి ఆర్థములును శబ్దనులును రీతులును బుద్ధివూర్వకముగా నో అ|పతరి త 
ముగానో ఆయన రచనలో చొచ్చియుండును. బుద్ధిపూర్వకముగానే అయినచో ఆ 
యనుకరణము పంవకవియెడ నన్నయకు గల గౌరవమునకు దృష్టాంతమగును. 
దానివల్ల నన్నయకు ఏమియు న్యూనతరాదు. 


సన్నయశ్రైలికి వచ్చిన గాంభీర్యమంతయు బహుళ సంన్క్భృత వద 
[ప్రయోగమువలన. ఆయనవచేసిన విద్యాపరి శమమంతయు సంస్కృత సంబం 
ధియే ఆయియుండుటయ ఆయనకు పఠథనయోగ్యము కొదగిన ఆంధ సాహిత్య 
మేమియు లేకపోవుటయు దానికి [పధమకారణము. మరియు నన్నయ, రాజులు 
రాజపురుషులు పండితులు మొదలైన అనాటి శిష్టజనవర్గములో మెలగిన రాజా 
స్థానకవి. రాజధానిని రాజవంశమును విడిచి ఆవలకు పోయి [గామసీమల 
యందలి |వజలతో కలనిమెలని తిరిగినవాడు కాడని నా యభి|పాయము, 
అందుచేతనే కరువాతిక వులు. అందు దు ముఖ్యముగ తిక్కన-వాడిన లోకవ్యవహార 
భాషను నన్నయ వాడలేకపోయె 


ఆయన శైలి ఎంత తత్సమ పదభూయిష్ట్రమెనను అందు అర్థకాఠిన్యము 
గాని శబ్దపారుష్యముగాని యుండవు. ఈ శబ్దగాంభీర్యమువలన రచనకు 
ఉదాతతయు, ఠీవియు లభించినవి, ఎజ్జన నన్నయను భదగజముతో పోల్చుట 
భారతపద్యముల నడకనుబట్టియె యని నే ననుకొందును. 


రవీ 


Gi. ఉన్న తగోతసంభవము నూర్జితన త్త్వము భదజాతి నం 
పన్నము నుద్ధతాన్యపరిభావిమదోత్క_టమునన్‌ నరేంద్యపూ 
కోన్నయనోచితంబునయి చెప్పుడు నన్నయభట్టకుంజరం 
బెన్న నిరంకుశో క్రిగతి నెందును[గాలుట( |బస్తుతించెదన్‌ .” 


తొ,టుపడుటగాని వరువెత్తుటగాని లేకుండ గంభీరముగా నడచుచు ఆటు 
తై 


; చన 
సవ నవివేవములతో సాగిపో వురుండును. ఈ గాంీర్యమునకు కారణమైన 
శబ్ద పయోగమునే ఆయన అఆక్షరరమ్యత అని తన కవిత్యమునకు రెండవ. 


గుణముగ చెప్పెను. ఆక్షరమ్యతకై అనుప్రాసాది శబ్దాలంకారములను అతి 
మాతముగ ప్రయోగించి వెనగులాడిన కవులు పెక్కురుందురు. అట్టిది కబ్దా 


డంబరమసునుగాని అక్షరరమ్యత గాదు. నన్నయ కవనమునకు ఈ “ఆడంబర 
దోషము పట్టలేదు, ఆడంబచమేమోయని [భమగొల్బెడి శబ్దజటిలతమా తము 
అందు కలదు. (ఆడంబరము: Pomposity-జటిలత: Closeness) ఈ 
జకజిలత ఆయినను మొదటి రెండుపర్ణములకందె మూడవ దానిలో చాలావరకు 
తగ్గివోయినది. గోంథము సౌగినకొలది ఆయన శైలికి సాధుత్వముతోడి కొత 


నన్నయ కృతహస్తుడయ్యెను. ఆడివపర్వమునందలి శకుంతలోపాఖ్యాన మును, 
పండ లి గ్ఞానమును పోల్చి చదువుదురేని నా వివరణ 

మక్కరలేకయే ఆ తారత మఃమును [(గహింపగలరు. 

శబ్దసం గ హమునే కాక వాక్యరచన లోకూడ నన్నయ చాలావరకు 

"ంస్ట్యాతన౭ ప పదాయమునే ఆసుకరించును. కారక ము. -కాంతకర్మణ్మీపయోగము 

“గ దింధాస్థకయ యత్‌, తత్‌, మోగముతోకూడ్తిన వాక్థములు- వ్యవహీత విశేషణ 

ప్‌శష్యములు-సకవాక్యగతము లైన అనేక సంబోధ నృపథమలుమొదలై నవన్ని యు 


తెలుగ భా షాజాత్యమ. లు కావు. 


59 
అందరకవులవలెనే నన్న యకృత్యాదియందు తననుగురించి చెప్పికొనిన 
విశషణములు కొన్నికలవు, ఆయన చాళుకరరాజవంశమున* కుల బాహ్మణుడు. 
అనగా తాతతండులవలె తానును ఆ రాజవంశమునకు ఆ శితుడు; విశేషించి 
రాజునకు అనుర క్షుడు; అవిరళ జపహోమతత్పరుడు సంహితాభ్యాసుడు. 
(నిరంతర వేదాధ్యయనవరుడు), నానా వురాణ విజ్ఞాన నిరతుడు. ఈ విశేష 
ఇ ములనుబట్టి స్థూలముగా నన్నయ నిష్కళంక బహిరంతర వవితమూ ర్తియని 
కొంతకు కొంత (గహింపవచ్చును. స్వాధ్యాయ తపస్సునకు భంగము కల్లించెడి 
యరాచారములలో వాచాలత యొకటి. అట్టి తపోభంగమును తనంతట తాను 
చాోలిగించుకొనెడి లఘు చితవృతి కలవాడెననే తప్ప, నంవాతాభ్యాసులు సాధా 
చఛొణముగ వాచాలురై యుండరు. అధ్యయన కీలుడు చాలా మితభాషిగ నుండును. 
అుట్రవాడు కావ్యమే [వానినపుడు ఆతని యాత్మ స్వభావమే కావ్యమున (వతి 
ఫలించును గనుక కావ్య గత జీవులచేతను మితముానే పలికించును. మితభాషి 
మూనవ హృదయ సాధారణ ధర్మమైన భావావేశము లేనివాడని యనుకో 
చూడదు. కాని ఆ యావేశమును యిచ్చ వచ్చినట్లు నోట మాటలలో వెడల 
నీయక నిగహించుకొని పరిమిత వాక్యములలో ఆ భావమును వ్యక్రము చేయను. 
కర్ణ జనన వృతాంత ములో నన్నయ కుంతికి ఈ యాత్మ గుణమునే ఆపాదించి 
ఆ కన్యను వయస్సుకు మించిన ధీరత్వముకల దాసనిగా చి్మితించెను, 
తరువోజ : 
ఏల యమ్ముని నాకు నిచ్చె నిమ్మం|త మిమ్మంతళశ కియే నెజు(గంగవేండి 
యేల వుతకు(గోరి యంతయు భి నిను. దలంచితి( బీతి నిను'డును నాకు 
నేల నద్యోగర్భమిచ్చె. గుమారు(డేల యపుడ యుదయించె నిం కెట్టు 
లీ లోక పరివాద మే నుడిగింతు నింతకు నింతయు నెలుగరె జనులు. 
వసంత తిలకము : 
ఈ బాలు నెత్తికొని యింటికి. జన్న నన్నున్‌ 
నా బంధులందటు మనంబుననేమనా రె 
ట్రీ బాలు నూర్యునిభు నిట్టుల డించి పోవం 
గా బుద్ధి పుట్టునని కన్య మనంబులోనన్‌.” 
* ఈ శబ్దమునకు వేరొక అర్థము కలదట. దానిని భాస్మ రరామాయణ (వకరణ 
మున చెప్పితిని. దానిని చూడదగును. 


6౮ 

ఆయన ఆశమవాన జీపితమును వర్ణించెడి కథలను చె పృనపుడు కల్పిం 
చెడి ఉద్దీపన విభావము తపోవనోచితముగ నుండి పాఠకుని ఆత్మను తపోవన 
ముల విహరింపజేయును. భారతీయ చర్మితలో ఐతిహాసిక యుగమునకు 
పూర్వము జరిగి పోయిన వెదిక యుగమును భావనచేసి చెప్పుటలో సన్న యకు 
గొప్ప వైవుణి కలదు. ఆయు గమనే (బాహ్మణ యుగమని చారి (తకులు పేరు 
పెట్టిరి. ఆ యుగమున పురోహితుడు మూ ర్తభవించిన [బ్రహ్మ వర్చసము అన 
దగి యుండెడువాడు కాబోలు! ఈ భారతమున పురోహిత పాతను చ్నితించవలసి 
వచ్చినపుడు గతించి పోయిన ఆ [బహ్మ తేజమును నన్న యపునఃసృష్టి చేయును. 
మరియు ఈయన కఠోర ధర్మన్‌ష్ట కలవాడు. ధార్మిక జీవనము ఆయనకును, 
ఆయన కవిత్వమునకు జ్లీవగజ్ఞ ధర్మా పేతమైన వాక్కును వినలెడు, వలుక 
లేడు. కథా వశమున ఒక పా|త్రచే అట్టిది పల్కంవవలని వచ్చినపుడు ఆ వాక్య 
మును లోకము వినుటకు (వాయునేకొని తాను మాత్రము చెవులు మూసికొని 
వానెనేమో అన్నంత యుదాసేనముగా |వాయును, ధార్మి కేతరమైన వర్తన 
మును శికించునపుడు నిర్ణయముగా శిక్షించును. అధార్మిక మైనను సరసమైన 
కచదేవయాని కథ నన్నయ చేతిలో నీరసమై పోయినది. కచుని సంభాషణము 
తెలు(గు భారతమునందుకం టె మూలమున సరసముగా నుండును. తెను(గున 
నన్నయభపే కచుడై దేవయానికి నమాధానము చెవ్పినవాడుగా తోచును. కాని 
యది కచుని వయస్సునకు, ఆతడు దేవయానితో చేసిన స్నేహమునకు ఆను 
రూవముగా నుండదు. కచదేవయాసీ నంవాద శ్లైకములు సంస్కృతమున 
ఉతర దక్షిణ పతు లస్నేటను కలవు అందుచేత అవి |వక్షివ్రములని (తోసి 
పుచ్చుటకు వీలులేదు. వాటిలో రెండు మూడు శ్లోకములు అతి మనోహరము లై 
హ్స్‌ దయమును [దవింప జేయుచుండును. నన్నయ వాటిని ముట్టక = ఐనర్తించెను. 
విసర్ధనము దారి చెనికొని సడచువాడు (ప్రక్కకు ఓ త్తిగింపగా తెగిన తీగలు 
కావు. మరి కాలితో మట్టగి=చి వసిన తీగలు. కనుక ఎంత సుందరము అనను 

న 


ధర్మేతరములైన వాక్యములు ఆయన మనన్నున కెక్కవు 


సంహికాభ్యానుకుకు, అవవరత జవ హోమ తత్పరుడుగు అ] చెప్ప 
కొనుట వలన ఆయన కర్మిష్టి యని తాత్పర్యము - వెదొకమైన న కర్యాచరణము 


శాస్త్రమున ఉపదేశింపబకినది. నన్నయ ఇతర ఇ స్రమలతోపాటు పూర్వ 


61 


మీమాంననుకూడ అధ్యయనముచేని తదుపదేశములను యథాతథముగ ఆచ 
రించి యుండును. కావుననే తత్కత భారతమును వఠించుటవలన ఐహికముగ 
శుచి వర్తనమునందును, ఆముమ్మికముగా స్వర్గ|పావ్రి యందును మనన్సు లగ్న 
మగును. అదీగాక నిరంతర నంహితాభ్యాన పరుడుగాన వేదము నందలి 
[తిస్వర సంపాదితమైన గంభీర నినాదమునకు ఆలవాటుపడి తన పద్యములలో 
అట్టి నీనాదము ధ్యనితముచే యట ఆయనకు సహజమైనది. కావుననే సో తాత్మ 
కములెన కొన్ని పద్యములు వేద బుక్కులవలె నినదించుచుండును. ఉదంకుని 
నాగస్తోోతము మరల నిచ్చటను ఉదాహరణమే | 


నన్నయ భారత రచనా కాలము : భారత కృతిపతియైన రాజ 
నరేందుడు1022వ సంవత్సరములో వట్టాభిషి కుడై1068 వరకు రాజ్య సరిపాలన 
చేసెను. కాని ఆ వరిపాలనము అవిచ్చిన్నముగజరుగ లేదు. మొదటి ముప్పదిసంవ 
త్సరములలో అతడు రెండు మూడుమార్జు సవతిసోదరుడైన వీష్ణువర్ధనుని చేతిలో 
ఓడిపోయి పద[భషు డయ్యెను. తుదిసారి 1051లో కాబోలు అత్తింటివారైన 
చోళరాజుల సాయమున సోదరుని మరల తల యెత కుండ అణచివేసి, సింహో 
సనమెక్కి రాజ్యమును నుస్థిరము చేసికొనెను. ఆ వం్యడెండు సంవత్సరముల 
కాలములోనే ఆతడు విద్యాపోషకుడుగా, అగవోర దాతగా |వ్రజా (శేయస్కాా 
ముడుగా సుపరిపాలనముచేసి యుండును. ఆకాలముననే భారత రచనకు 
నన్నయను నియోగించి యుండునని పలువుర అభ్మిపాయము. అది యట్టిదే 
కావచ్చును. పట్టాభిషిక్తుడై నది ముదలు పట్టుమని కొంత కాలమైనను చిత్త నుఖ 
మెరుగని ఆ రాజు సారస్వత కార్యములకు పూనుకొనుటగాని, అందు నిమగ్ను 
డగుటగాని తటస్థింపదు. స్వస్థత చిక్కిన విమ్మట రాజ్యము చేసిన వం|డెండు 
సంవత్సరముల కాలంతో వీ సంవత్సరము నన్నయభట్టు భారత రచనకు 
ఉవ్మకమించెనో తెలియ దగిన ఆధారము లేవియు లేవు. కాని (గంథము పూర్తి 
గాక నడుమనే ఆగిపోవుటనుబట్టి అది రాజరాజ నరేంద్రుని పరిపాలనా కాల 
ములో చివరి భాగమున ఉప[కమింపబడి యుండుననియు, రాజు మరణముచే 
నిర్విజ్ణుడైన నన్నయ [గ్రంథ రచన విరమించెననియు కొంద అనుకొందురు. 
కాసి రాజనరేందుని జీవితము, భారత గంథము ఆను రెండింటిలో మొదటిది 
ఏనాటికై నను నశ్వ్యరమే ! రెండవది ఎంత కాలమునకైన ఆనశ్యరమే ! “నల 
సారము సంసారము అని యువదేశించిన నన్నయ నళ్వర వస్తువు నళించినదన్ని 


62 


వీలవీంచుచు ఆనశ్యర వస్తువును చేజార్చె ననుటకు నా మనస్సు ఒప్పదు, 
తనుగున భారతమును అవతరింప జేయుటయే ఆయన పూనిన దీక్ష. ఆ [కతువు 
విఘ్నమగుటకు రాజనరేందుని మరణముగాక నన్నయ న్వర్గ గమనమే కారణ 


మని నే ననకొందును. నావలెనే ఈ యభిపాయము గలవారు పెక్కురు 
ఉందురని నా నమ్మకము. 


నన్నయ ఇతర కృతులు: భారతము గాక ఈయన చాముండికా 


విలాసము, ఇంద్ర విజయము అను రెండు కావ్యములు [వానెనని లోకమున 


వాడుకగా నున్నది. 


చాముండికా విలానమునతే చ చౌ డేశ్వరీ విలానమని యింకొక పేరు కలదు. 
ఇడి మూడాకాంసములును, దాదాపు 190 పద్యములును గల చిన్న పునకము. 
మూడాళ్వానముల చివరను ఆశ్వాసాంత గద్యములు మూడు భిన్న విధములుగ 
నున్నవి. ఈ మూడాక్యానములలో మొదటిదాని యందు నందవరీక (బబాహ్మణు 
లను గూర్చియు, రెండు మూడు ఆశ్యాసములయందు దేవాంగకులములోని ఒక 


శాఖకు సంబంధించిన కథలును గలవు, మరి గంథావతారికలో కవి తనను 
గూర్చి చెవి, కొన్న యూ (కేంది పద్యము గలదు, 


క్‌ి భల్దటుల చాల ఘనత నెంచి 
నుక పీళ్ల్షంరుల నెల స్‌ పుగా వినుతించి 


సర జనా శక్తి No మొనరించి 
పార్థివ సభల వైభవముగాంచి 
యాం ధ 


( వాక్సానుశాసనం బతిశ యిల 
జేసి కోకో వకారా ర్థ సిద్ధి( జెంది 
మనత రాజనరే 0 చని కరుణ వడసి 
నే మా త్తు ఉద 

నట్ట న డు నన్న యభట్ట నేను. 


63 


గద్య భాగముల వెవిధ్యమునకు తోడు బాలీశమెన ఈ పద్య రచనకూడ 
ఈ [గంథము భారత కర నన్నయ రచించినది కాదు అని విమర్శకులదాక 
పోనక్క_ర లేకుండ ఏ విద్యార్థి యైనను చెప్పగలడు. రెండవదియైన ఇంద 
విజయము సంగతి. ఆనందరంగ రాట్బందమున ఇంద విజయము లోనిదిగా 
ఈ [కింది పద్యము ఉదాహరింపబడి యున్నదట, 

చ॥ ఒక పలువా(తగొన్నకిటి యుందలలోనిడు కూర్మ భర నా 

లి కలిరుగొన్న సీ(దరవు జేండు, వయోధరధారం బొట్ట వెం 

చుకులనగాళి మూడు వతిజోడని యెన్న (గం గూడ దేరి కే 

న్నిక యయాతియందె ధరణీ భరముండి చెలంగు దానికిన్‌. 


4. 5 మాటలుతప్ప తక్కిన భాగమంతయు అచ్చ తెనుంగు పదములతో 
కూర్చుబడిన యీ వద్యము నన్నయ శైలికి అనహజము మరి రెండవ పాద 
మందలి “ల'' “అల యతి నన్నయ నాటికి ఈ భాషలో పుట్టలేదు. అదీగాక 
“చెలంగు దానికిన్‌” అనెక పలుకుబడి నెల్టూరు మాండలిక జాత్యమెగాని 
గోదావరి మాండలిక జాత్యము గాదు. ఈ పలుకుబడి తిక్కన భారతమున 
తండోవతండములుగ గలదు. నన్నయ భారతమున ఒక్కుటియు లేదు. కనుక 
ఈ రెండు [గంథములును నన్నయవి కావు. 


నన్నయ సమకాలికులు: ఆధర్వణుడు, వేములవాడ, భీమకవి ఆను 
ఇరువురు సుసనిద్దులు నన్నయకు సమకాలికులుగొ చెప్పబడుచున్నారు. సీరిలో - 


1. ఆధర్వణాచార్యుడు:- ఇతడు నన్నయ కాలమువా డనుడకు ఒక 
పుక్కిటి పురాణమే ఆధారము. నన్నయ భారతము పాయు దినములలోనే 
అధర్వణుడు ఒక భారతము వాని తీసికొనివచ్చి చూపగా నన్నయ అనూయచే 
దానిని తగులబెట్టించెనని ఆ పుక్కిటి పురాణముయొక్క_ సారము. ఈ పాపపు 
కథ కల్పించిన వానికి వచ్చిన పుణ్య మెట్టిదో వానికే ఎరుక. అధర్వణునిచే 
ఒక భారతము రచింపబడిన మాట నిజమే | సర్వ లక్షాణసార సం్యగహము, 
కవితా చింతామణి, అప్పక ఏయము మొదలగు లక్షణ |గంథములు ఆ భారత 
పద్యములను ఉదాహరించినవి. వాటి నన్నిటిని ఒకచోజేర్చి పరిశీలించిన శ్రీ 
వీరేశలింగము పంతులు ఆ పద్యములు విరాటోద్యోగ భీష్మ వర్వముల కథకు 
_నంబంధించినవనీ నిర్ధారణచే నెను. తిక్క నవలెనే అధర్యణుడు విరాటపర్వాదిగా 


64 


రచనకు పూనుకొని కొంత భాగము [బా వానీ యు డుననియు, త్రిక న రచీత మెన 
సమ[గ భారతము నెదుట అధర్వణుసి అసంపూర్త [గంథము ని! కృరియోజస మె 
లోకముచే ఏస్మ రింపబడిన దెమో ననియు విమర్శకులు ఊహించిరి. ఈ యూహ 
నిజమెనచో అతడు నన్నయకు తరువాతి వాడగును గాని సమకాలికుడు గాడు. 

మరి అధర్యణుసి పద మిద వికృతి వివేకము, |తిలింగ శబ్దానుశాన 


గ 
oy 
నము, ఆధరణ ఛందన స్సు అను మూడు లక్షణ (గంథముల పేర్లు వినవచ్చు 


చున వి వీటిలో ఆ ఆగర ఢా చ్చంద ము నుండి ఒక్‌ లక్షణ [గ్రంథ పులో [కింది 
పద్యము తదాహరింవబడినదటః; 


వభ 


యురగణము 


క 


మగణం౭ బు గదిద 
వగవక కృతి మొదట నిలుపు వానికి మరణం 
బగు నిక్కు మండు? మడియండె 
యగునని యిడి తొ ్స చంక ణాదిత్యుడనిన్‌. 

ఈ పద్యము అధర్వణునిదే యయినచో అతడు నన్నె చోడునకు 


పూరుడు కాడు. బట్లనగా మగణము [వ వక్క రగణముంచి క క్ర తి మొదలు 


హీ 
అ లో | Roem మెం న ww న బలి ్ల | 
జట్టరాడు అసియు దనిని పొటింవకడ నసాస్రదిం న మగ ణము వే క రగణము 
ఇ ల గా న టి మి సో వ ip me 
సిలివిన వాసికి మరణమగు ననియు, ట్లు నిలీవీ అంక  ఇకాదిత్యుడు మరణించె 


ననియు ఈ పద్యము యొక )_ రకర కృత్యాదిని మగణము [పక క్క_ రగ 
ము నిలిపిన కవి నన్నె చోడు: ఉట.  కుమారనంభవ మంగళాచరణ పద్యము 
eS దానిలో మగణము (వక్క రగణమే నిలుచును. ఆనిచేధమును 

టింవక పోబట్టియే నన్నెచో రుడు మరజణించెనపి అధర్వణుని యభి[పాయము 
కాటోలు వీమెనను 12 వ్ర శతాబ్ది మధ్య గాలమువాడైన నన్నాచ్‌ తుని తరు 


వాతనే అధర్వణు తుండెననుటకు ఈ పద్యము నిదర్శ నము కాగలదు. 


వేములవాడ ఖీమకవి;- ఇతని చరిత ఆధర్వణుని చరిత కంటె 
నిరాధారము. ఇతనిని వుకన్క._రించుకొని కూడ నన్నయకు దుషీ_ రి నాపా 
దించు కథ యొకటి అప్పకవి అల్లెను. ఆకథ సారాంశ మేమనగా “భీమకవి 
రాఘవ పాండవీయమును రచించి రాజమపే వాందవరమునకు సోయి నన్న యకు 
చూపగా దానిముందు, తాను రచించు భారతము నిలువదనెడి భయముచే 
నన్నయ దానిని రూవు మావెనట. అంతట భీమకవి ప్రతీకారార్థము నన్నయ 


65 


భట్టు రచించిన ఆం ధళబ్ద చంతామణేని సనం గహించుకొనిపో యి గోదావరిలో 
కలి వెనట, 


1. తే॥ భారతము. దెనిటగించుచు( దా రచించి 
నట్టి రాఘవ పాండవీయంబు నడణె 
ఛందమునడంప నీఫక్కి సంగ(పొందె 
నకుచు భీమన యెంతయు నడశణె దాని. 
2 కం॥ ఆదిని భీమ క ఏం|దుడు 
గోదావరిలోనం గలిపెం గుత్సితమున, నా 
మీ(చదట రాజన నరేందద 
ష్యాదయితునిపట్టి దాని మహా వెలయిందెన్‌. 
(అప్పకవీఐ యము”) 
ఆం[ధశబ్ద చింతామణినీ నన్నయకు అంటగట్టి ఆయనకులేని కీర్తిని 
సంపాదించి వెట్టదలచిన ఆప్పక వి ఈ పావపు వృత్తాంతమును కు సండ్ర అతనికి 
అంటగట్టి లేని 'దుష్మీ రిని సంపాదించి వెను. 
ఈ కట్టుకథనే నమ్మినచో భీమకవి నన్నయకు నమకాలికు (డగునని 
[భమ కలుగును, 
ప్రాచీన కవులలో చాల మంది ఖీమ కవిని పూర్వ కవులలో ఒకనినీగా 
స్తుతించిరి. లాక్షణికులు చాలమంది తమ నస్నూతములకు లక్ష్యములుగా ఆతని 
[గంథములలోనివిగా కొన్నిపద్యములు ఉదాహరించిరి. ఆఐ అన్నియు నిజమెనను 
కాకపోయినను వేములవాడ భీమకవి విన్మృత కవి వర్గములో చేరిన యొక 
పాచీన కవి యని నమ్ముటకు ఆవి కొంత ఆధారమగును. అదీకాక శ్రీనాథుడు 
కాకీ ఖండమున వేమారెడ్డి నోట వలికించినట్టుగా తన నానావిధ శెలీ విశేషము 
లను ఉగ్గడించుకొనుచు చేముల వాడ నీమకవిని నన్నయ, తిక్కన, ఎట్జనల 
కంటి (పథమముగ పేర్కొని యుండుటచే భీమన నన్న యకర'తె పాదీనుడేమో 
అని ఒక నంశయము కలుగుటకు అవకాళ మేర్చడినది. 


సీ। వచియింతు వేములవాడ ధీమనభంగి 
నుదండ లీల నొకొ_క్ష్క.మాటు, 
a 
భాషింతు నన్నయభట్టు మార్గంబున 
నుభయ వాక్సౌ ఢి నొక్కొ_క్క_ మాటు, 


66 


వ్యాకుతు తిక్క యజ్వ |వపకారము రసా 
భ్యుచిత బంధముగ నొక్కొాక్కు మాటు 
పరిఢవింతు (ప్రబంధ వర మేళ్వరుని రేవ 
నూ క్రివెచ్చితి నొక్కాక్క మాటు 
నైషధాది మహా ప్రబంధములు పెక్కు 
చెవ్పినాండవు మాకు నాశితుండవనఘ। 
యిపుడు చెప్ప( దొడంగిన యీ [ప్రబంధ 
మంకితము సేయు వీరభ్యదయ్య పేర. 

ఆ వే సుమారు నూట యిరువదియదు నంవత్సర ములకు విమ్మట వింగళి 
నూరన తన రాఘవ పాండవీయమున పూర్వకాలమున భీమన రాఘవ పాండవీ 
యము రచించెనన్న ఒక వదంతి కలదనియు అందు “ఏమియు ఏయెడన్‌ 
నిలుచు టివ్వరు కానరుూో అనియు చెప్పుట బట్టి ఆ (గంథము భీమకవి రచించెనన్న 
సంగతి లోకమున వ్యాపించి యుండెననుట నిజము. 


“ఫమన త కొల్లి చె చె ప్పెనను పెద్ద “ల మాటయె కాని యందు నౌ 

డ్రేమియ నేయెడ న్చిలుచు పేవ్వరు, గాన రటుండ నిమ్ము న నొ 

నా మహీత [ప్రబంధ రచనాఘన వ శుతి నీకు గల్లుటన్‌ 

నామది దద్ద్యయార్థక ఎ్రతి నె వుణియుం గలదంచు 'సెంచెదన్‌. క 
(రాఘవ పాండ వీయము) 


పెక్కు [గంథమ లతోపాటు అదియును నశించిపోయి యుండవచ్చును. 
ఆ నాశమునకు కారణ మూహింపలేక అప్పకవి వైని చెప్పిన ఒక కట్టుక థ ఆల్లె 
ననుమాట నిజము, సారాంశ మేమనగా [గంథములు పోయినను భీమకవి చేరు 
మాత్రము నిలిచి యున్నది. అతడు నన్నయకు పూర్వుడా సమళాలికుడా 
యనునది (వస్తుతాంశము. శ్రీనాథుని సినపద్య పాదమునుబట్టి పూర్వుడే యను 
[భమ కలిగినను భీమన చాటు పద్యములను బట్టి పూర్వుడు కాకపోవుటయేగాక 


నన్నయకు నమకాలికుడును కొడనియు అనంతర కాలము వాడనియు నిర్ధారణ 
చేయవచ్చును. 


భీమన చాటువులని చెప్పబడునవి లోకమున చాల పద్యములు గలవు, 
కాని వాటిలో అతని చేరు కలవి మాతమే కాలనిర్ణయమునకు సాధనములగును. 
తక్కినవి నిరవయోగములు. ఉవయుక్రములైన వాటిలో ఈ [కింది రెండు 


67 


పద్యములు మాత్రమే ముఖ్యమైనవి. వీటిలో మొదటిది తెలుంగాధీశుని దర్శింప 
బోయినవుడు అతడు చెప్పినది; రెండవది రాజ కళింగ గంగును శ్లవించినది. 
మ॥ “ోఘను(డన్‌ వేములవాడ వంశజు(డ దాక్షారామ ధీమేశ నం 
దను(డన్‌ దివ్య విషామృత [పకట [వముఖ | నానాకావ్య ధుర్యుండ థీ 
మన నాపేరు వినంగ. జెప్పితి, దెలుంగాదీశ |! క స్తూరికా 
ఘన సారాది నుగంధ వస్తువులు వేగందెచ్చి లాలింవరా ! 


ఉ॥ వేములవాడ భీమకవి వేగమె చూచి కళింగగంగు తా 
సామముమాని కోవమున నందడి దీణిన రమ్ము పొమ్మనెన్‌ 
మోమును జూడ దోనమిశ ముప్పది రెండు దినంబు లావలన్‌ 
జామున కర్గమందతని సంపద శ్మతుల( జేరు. గావుతన్‌”, 


వై పద్యములలో పేర్కొనబడిన తెలుంగాధీశ కళింగ గంగులు సమ 
కాలము వారైననేతప్ప భీమకవి వారిరువురిని దర్శింప బోవుట తటస్థింపదు. 
కాపున ఆ కవి ఆ యిరువురకు సమకాలమువాడై యుండవలెను. శ్రీనాథుడు 


దర్శించిన తెలుంగాభీిప డొక్కుడు కలడసి అతని చాటు పద్యము వలన తెలియ 
వచ్చుచున్నది. 


ద్ద “అక్షయ్యంబుగ సాంపరాయని తెలుంగాదీశ। క స్తూరికౌ 
భికాదానము చేయరా సుకవి రాడ్బృందారక [ శేణికిన్‌ 
దాకారామప్తరీ వివోరవర గంధర్వాప్పరోభామ్‌నీ 
వక్షోజద్వయ కుంభి' కుంభముల వె వానిందు( దద్వాననల్‌ ”. 


ఈ పద్యములో శ్రీనాథుని పేరు లేకపోయినను కస్తూరిని యాచించుటయు 
దానీ వినియోగమును గూర్చి బాహాటముగ వక్కా_ణించుటయు శ్రీనాథునకే 
చెల్లును. కాబట్టి ఈ పద్య కర్తృత్వమును శంకింప నక్క_రలేదు. శ్రీనాథుని 
తెలుంగాదీశుడును, భీమకవి తెలుంగాదీశుడును ఒక్కడే యయినచో ఆ కవులు 
ఇరువురును నమకాలికులు కావలని వచ్చును. కాని ఆది యట్టిది కాదు. భీమన 
గ్రీనాథునకు మిక్కిలి [పాబీనుడని (శ్రీనాథుని సీనవద్య పాదమే సాక్ష్యము. 
కావున ఈ తెలుంగాధీశులు భిష్నులు. మొదటి పద్య మందలి “తెలుంగాదీశ' 
అనెడి సమానము వ్యాకరణ యుక్తము కాదనియు దానిని “కశింగాదీశ' యని 
సవరించుకొన్నచో వాాకర ణ యుక్త మగుటయే గాక రెడవ పద్యములో చెవృ 


భట్టు రచించిన ఆయ్యధళబ్ధ చింతామణిని నంగ్రహించుకొనిపోయి గోదావరిలో 
కలివెనట. 


1. తే॥ భారతము. దెనింగించుచు! దా రచించి 
నట్టి రాఘవ పాండవీయంబు నడ౦చె 
ఛందమునడంప సీఫక్కి_ నంగ్మహించె 
నకుచు భీమన యెంతయు నడంవె దాని. 
2 కం॥ ఆదిని భీమ క ఏం|దుడు 
గోదావరిలోనం గలిపె. గుత్సీతమున, నా 
మీ(దట రాజనరేం[ద 
జ్యాదయితుని వట్టి దాని మహీ వెలయించెన్‌. 
(అస్పకవీయము"”) 
ఆంధశ బ్బ చింతామణినీ నన్నయకు అంటగట్టి ఆయనకులేని కీర్తిని 
సంపాదించి వెట్టదలచిన ఆప్పకవి ఈ పావపు వృత్తాంతమును కూడ అతనికి 
అంటగట్టి లేని దుష్కీ రిని సంపాదించి వె'దైను. 

ఈ కట్టుకథ నే నమ్మినచో భీమకవి నన్నయకు సమకాలికు (డగునని 
[భమ కలుగును, 

[ప్రాచీన కవులలో చాల మంది భీమ కవిని పూర్ణ కవులలో ఒకనినిగా 
స్తుకిందిరి. లాక్షణికులు చాలమంది తమ సూ తములకు లక్ష్యములుగా ఆతని 
[గంథములలోనివిగా కొన్ని వద్యములు ఉదాహరించిరి. అపి అన్నియు నిజమైనను 
కాకపోయినను వేములవాడ భీమకవి విస్మృత కవి వర్గములో చేరిన యొక 
(ప్రాచీన కవి యని నమ్ముటకు అవి కొంత ఆధారమగును. అదీకాక శ్రీనాథుడు 
కాశీ ఖండమున వేమారెడ్డి నోట వలికించినట్టుగా తన నానావిధ శెలీ విశేషము. 
లను ఉగ్గడించుకొనుచు వేములవాడ ఫీముకవిని నన్న య, తిక్కన, ఎజ్జనల 
కంటె [పథమముగ పేర్కొని యుండుటచే భీమన నన్న యకం ప్రాదీనుడే మో 
అని ఒక నసంథకయము కలుగుటకు అవకాశ మేర్పడినది. 

సీ| వచియింతు వేములవాడ భీమనభంగి = 
. నుద్దండ లీల నొక్కొౌక్ష్యమాటు, 
భాషింతు నన్నయభట్టు మార్గంబున 
నుభయ వాక్సౌ9ఢి నొక్కొ_క్క_ మాటు, 


69 

ఈ పద్యము కవి జనాశయ పతులు పదింటిలో తొమ్మిదింట లేదు? 
గద్యమున నిది '(శావకాభరణాంక' విరచిత మని కలదు. భీమన దీనిని 
రేచన వేర జెప్ప నుద్దేశించినచో తాను రచించినట్లు పయి పద్యము (వాయుట 
న్వవచో వ్యాఘాత మెకాక ఆశయ మిచ్చిన వాసిని మోసపుచ్చుటయు అగును, 
అదిగాక, భీమన పరమ శైవుశు; రేచన జైనుడు 11 వ శతాబ్దమున శైవులకు 
జైనులకు సాంఘిక యుద్ధములు త్మీవముగ జరుగుచుండగా భీమన దీనిని రేదన 
పెర రచించుట పొనగదు. ఒకవేళ మత భేదముల నతికమించిన మైతి 
వారిరువురకు నున్నను, నిందు జిన మత [పశంనచేయు విశేషణము లుండరాదు. 
జినమత |వశంన కివి జనాక్రయమున విశేషముగా గలదు. కావున కవి జనా 
(శోయమునకు భీమనకు నెంత మా|తమును సంబంధము గలదని చెప్ప వీలులేదు. 

కాకతీయుల సామంతుడగు గోకర్దుడను ఒకరాజు కవి జనాశళయ కర 
ఆనెడు (వతీతి కలదు. 

ఆధర్యణుడును ఖీమకవియుకాక నన్నయకు సమకాలికులైన యితర 
కవులు వెక్కురుందురు. ఇతరులమాట ఆటుండనిండు; ఆయనకు సహాధ్యా 
యుడై భారత రచనకు తోడ్పడిన నారాయణభ బీ ఆం|ధ్రముతో నవా నానా భాష 
లలో కవిత్వము చెప్పగలవాడుగదా | ఆట్టివా6 మశికొందరు [గంథక ర్రలుకాక 
పోయినను కవిత్వము చెప్పిన వారును ఉండవచ్చును నన్నయ యుగము ఆని 
చెప్పిన ఈ 11 వ శతాబ్దిలో ఒక్క. భారతము తప్ప వరొక [గంథము కానరాక 
సోవుటచే ఆ యుగమునకు నన్నయకర్త యయినట్టుగానే ఆ భాంతము ఆ శతాబ్ది 
వాజ్మయమునకు ఏకైక పాతిసిధ్యము వహించినది, 


బీవకవి యంగముం 


ర్రాజనరేందుని తరువాత రాజ్యమునకు వచ్చిన అతని కుమారుడు కుక 
తుంగ చోళుడు వేంగీ రాజ్యమును న్వయముగా పరిపాలింపక తన (పతినిధుల 
పొలనకు వదిలి, తన మేనమామల రాజ్యమైన చోడదేశము లభించుటచే ఆ 
సింహాసన మధిష్టించి చాళుక్య చోళరాజ్యముల రెండింటికి చకవర్తియ దక్షిణ 
దేశముననే ఉండిపోయెను. ఆతని కుమారులు ఇద్దరు ముగ్గరు రాజ్య (పతి 
నిధులుగా వేంగి దేశమును వరిపాలించిరి. తరువాత తెలు;గు దేశమునకు 
రాదగిన రాజవంశీయ లెవరును లేకపోవుటచే చాళుక్య సేనాధివతులలో ఒకడైన 


70 
గొంకరాజు అనెడి మహా వీరుడు చాళుక్య సామంత రాజుగా ధనద పురమను 


నామాంతరముగల చంద వోలును రాజధానిగా జేసికొనీ, చాళుక్య రాజ్యమును 
పరిపాలింప దొడగెను. ఈ గొంకవంళపవు రాజులు వెలనాటి చోపలమని పేరు 
వెట్టుకొనిరి, రాజనరేం[దుడు వలు పొట్టుపడి రాజ్యమునకు కలిగించిన స్థిరత్వము 
[క్రమముగా సడలి వెలనాటి చోళుల కాలములో సామంత నృపతుల పరస్పర- 
అనూయాద్వెషములవళ్లి సా మాజ్యము ఖండ ఖండములై తుదకు చాళుక రాజ్య 
మనెడిపేరే లేకుండపోయెను. ఆ స్థితిలో ఒకప్పుడు చాళుక్యులకు సామంతులైన 
కాకతీయులు తమ పేరుమీద పక స్వతం[త రాజ్యమును స్థావించుకొనిరి. 
[పథమ దళలో ఈ కాకతీయులు పమ రార లకు సాముతులుగ నుండి 
తుదకు న్వతంతులై ఆం ధదేశమున చాల భాగమునకు ఆధివతులై స్మామాజ్య 
మును స్థావించుకొనిరి, వారి ఆధివత్యము ఇంచుమీంచు 125 సంవత్సరములు 
ఆవిచ్చిన్నముగ సాగెను (1200 మొదలు 1828 దాక). ఈ కాలములో 
తెలుగు దేశమున ఆ వెదికములైన బౌద్ద జైన మతములనే కాక వెదిక మైన 


అద్రై్వతమును కూడ తిరస్కరించుచు, శివుడుతప్ప వేరు దేవుడు లేడు అని 
శివపారమ్యమును బోధించెడి శైవ మతము తలయెత్తి విజృంభింప సాగెను. ఆ 


మతమును వాజ్మయముద్యారా విస్తరిల్ణ జేసిన తెలుగు కవులు ఆ శతాబ్దిలో 
ముఖ్యముగ ముగ్గురు కలకు, వారే నన్నెచోడుడు, 


పండితారాధ్యుడు, పాలు. 
రికి సొ సోమనాథుడు. 


రః మువ్వురిలో మూడవ వాడైన సోమనాథుడు 18ి వ 
శతాబ్దిలో కూడ కొంత కాలము బీవించి (గంథ రచన చేసినను ఆతని జీవితాం 


త్యమును నిర్భయించెడి యథార్థ చరిత లేకహోవ్చటచే సౌలభ్యము కొరకు రంగ 


నాథ రామాయణమునకు పూర్వము ఈ శైవ కవితా విజృంభణమునకు ఒక 


మేర యేర్పరచుట న్యాయమని ఈ యుగమును 12కికతో ఆవితిని, ఈ 
మువ్వురిలో నన్నెచోడుడు, తక్కిన ఇరువురివలె శివాచార్యకత్వమును వహించి 
మత |వచారకుడుగా వ రించినవాడు కాడు. అతడు శివాచార తత్సరుడును 


జంగమ భకుడును అయినను మత [గ-థమును [వాయక కావ్య గుణముచే 
వాజ్మయమునకు ఆలంకారము కాదగెన ఒక [ప్రబంధమును (వాసి ఇ వులకేగాక 
అన్య మతస్థులకు కూడ కవిగా ఆదర ర్యవ్యాతు డయ్యెను. ఆతని [పబంధము 
కుమారస౩భవము. 1910 వ ఎవత్సర [పాంతమున కీ.శే, శ్రీ మానవల్లి రామ 
కృష్ణక వి ఈ | పబంధముయొక 


క్త గై [వాత (పతిని సంపాదించి దానిని పకటించు 


71 
వరకును ఆంధములో ఈ పేరుగల కవి యొక డున్నాడన్నమాటయే ఎవ్వరును 
నెరుగరు, (ప్రాచీన (గంధ సంపాదన పకటనములే సాహిత్యోపాననగా వ రిం 
చిన శ్రీ రామకృష్ణకవి ఈ [గంథమును [వచురించికపుడు నన్నెచో డుడు 
నన్నయకంటె పూర్వుడు అని ఒక సిద్దాంతమును చేసెను. అంతకుముందు 
నన్నయయే ఆది కవియని, భారతమే [వథమ [గంథమని విశ్వనసించియున్న 
ఆంధ సాహిత్య లోకమున శ్రీ రామకృష్ణకవి సిద్ధాంతము ఒక నంచలనము 
కలిగించినది. తదాదిగా ఈ కవీశ్వరుని యథార్థకాల నిర్ణయము చేయుటకు 
ఎన్నో పరిశోధనలు జరిగినవి. ఇప్పుడును జరుగుచున్నవి. ఇక ముందును 
జరుగవచ్చును. ఏవో శానన పరిశో ధనలవల్ణ నేడు చేయబడిన ఒక సిద్ధాంతము 
అచిర కాలములోనే వేరొక శాననాధారము వలన నిర న్తమగుచున్నది. పురాతత్వ 
వరిశోధనలు జరిగినంత కాలము శాననములు లధభించునునే యుండును, ఆ 
పరిశోధనలకును వాటి లబ్ధికిని అంత ముండదు. కాగా తెలుంగు కవుల కాల 
మును, జీవిత చర్మితలను నిష్కర్షగా చెప్పుట సాధ్యము కాదు. కావున నన్నె 
చోడుని విషయము కూడ ఇంతవరకు సాధ్యము కాలేదు. కాకపోతే ఆతని 
పేరుమీద జరిగిన వాదోవ వాదములతో ఆతని [గంథము మీద జరిగిన విమ 
ర్శనలతో చారితక విమర్శనాత్మకమైన ఒక [గంథ జాలము వెలసినది, 
తెనుగున ఏ కవిని గురించియు ఇంత విమర్శ వాజ్యయము ౩ పుట్టలేదు. (శ్రీ 
రామకృష్ణకవి ఇతనిని నన్నయకు పూర్వుడనే సిద్ధాంత మే చేయక పోయినచో 
ఆయనగాని మరి యితరులుగాని నంపావించి (పకోటించిన పాచీన (గంధ 
ములలో కుమారనంభవము కూడ ఒకటియై ఇంతమంది దృష్టిని ఆకర్షించెడిదే 
కాదు. కృష్ణదేవరాయనిచే సమ్మానితుడై రాధా మాధవ బికుదమును నంపాదిం 
చిన చింతలపూడి ఎజ్జనార్యుని రాధామాధవ మనెడి కావ్యము (శ్రీ నడకుదుటి 
వీరరాజు పంతులు |వాసిన వీఠికతో మొన్న మొన్న _పరటితమగు వర్యంతము 
లోకము దాని పేరైనను విని యుండలేదు. (వకటితమైన విమ్మట దానిమీద 
వివాదములుగాని విమర్శనలుగాని బయలుదేర లేదు ఉతమజాతి కవి యెనను 
ఎజ్జనార్యుని గురించి మహా కవృలలో ఒకనినిగా పేర్కొ ను వారును లేరు తాళ 
పత్ర (గంథ భాండార పరిశోధకుల దయవలన పునర్జన్మలెత్రిన కవులు అట్టి 
వారెందరో కలరు. వా రెవ్వరికిని రాని [పచారము ఈ నన్నెచోడునకు వచ్చు 
టకు కారణము ఆతని కాలనిర్ణయ సమన్యయే | నన్నెచోతుసే[గంథ మున కవి 


72 


కొల నిళ్ణయమున నకు అక్కరకు రాదగిన చార్మితకాధారములు అంతగా లేవు. 
వ్య కర్షయొక్క వంశ వర్ణనముగాని కృతివతివంళ వర్ణనముగాని వూర్వాంధ 
కవుల ఆనున్న రణముగాని కః [గంథమున లేవు (గంథకర స్వ విషయమును 


కొన పద్యములను బట్టి ఆతని తండి పేరు చోడ బల్లి అనియు, తల్లి చేరు 


షా 


త్రస ఆనియు ఆ తండి వాకనాటియందు ఇరువ వదియొక వేయి (గామముల 

అశుడనియు తాను వెంక ణాదిత్యు డనియు మ్మాతము తెలియ వచ్చును. టెంక 
ణాదిత్యుడనగా దక్షిణ నూ కార్యుడు. ఇది మొదట దక్షిణదేశ చోళరాజైన కరికాల 
చోడుని బిరుద నామము. అతడు తమకు మూల వురుషుడని చెప్పుకొన్న చోడ 
రాజులు పెక్సురు ఆ బిరుదమును తాము కూడ తాల్చిరి. నన్నెచోడుడు టెంక 
జాదిత్యుడనవు చెప్పుకొనుటలోగల యర్థ మిసియే 


ax 
{5 


" నే క నై స. న జ | 
క్కతికకకు. సంబంధించిన వృత్తాంతము ఇంతమా[తమే ! మరి ఈ 
బం nh ya జ సాలో భా [ ' 
యన శయనకు... కృతిపతి మల్లికార్జున యోగి యనెడి యొక శఇవాచార్యుడు. 
కుతివతై క న్య 


కొతికరకు కుత్ర ర్‌ 

ఖ్రతక రకు మతగురువే కాకుండ విద్యా గురువుకూడ ఆయి యుండు 
కవి ఆ ఆచార్యుని ఇష్ట దెవముగా జీవితేశ్వురునిగా 

జఆంశఛ ములకు ఆధారములైన పద్యము లివి; 


ఊఊ: జంగమ మనిడాదుళు 1 
| ఇ సా. బుక్‌ కార్డును నిసర్గ కవి స్తవనీయనూ క్రియు 
లో బ్లో 
 గగాrయో సత విత్ర( గేనములే కనురకలైన 


షాంగనం వక్క నేలిన మహత 
తసి చలన మహత వము లోకమునం. (అనెది ణా 


s&s PIAA బబంధము న్‌ దనబంధురంబుగాన్‌ 


fy 
శ 
“" 

న 
ల్‌ \ 
శ న 
శక 
ల 
ty t 
Fx 
‘ 


దవన కిపవెవక్సు 

వరముకు దస. రికికింగృతినెన్పి వుణ్యమున్‌ 
క్ట ముం బడయవ్చు జగంబుల నిశ్చయంబు మ 
మ. ౪ హను ప న్‌ ఖు 

గల్ల బప్టంవమును గూర్చునిజేవండు దాననాకు (గా 

కొ wa కకునిశు. న అహా. 


సీ సేపలునెయొక్కట * గారమరిన్నియన్నియన్‌. 





73 

శ్రీరామకృష్షక వి నన్నెచోడుడు నన్నయకంటె చాల పూర్వుడని న్‌ద్ధాం 
తము చేయటలో ఆయన యుదాహరించిన ఉపపత్తులు రెండు తరగతులకు 
బెందియున్నవి. ఒకటి కానన [పమాణము, రెండు భాషా [పాచీనత. 

1. శాసన (పమాణము : అ యా పేర్కొన్న శాసనములు మూడు, 

కుడుంబాలూరు శాసనము :-ఈ శాసనములో 900-950 మధ్యకాలమున 
ఉన్న విక్రమకేనరి యనునొక చోళరాజు మల్లికార్జునుడనెడి ఒక యోగిని గౌర 
వించి ఆయనపేర నొక మఠమును కట్టించెనట. 


బీచుపల్లి శాసనము :- ఈ శాననములో చోడబల్లి దేవుడు అనెడి ఒకరాజు 
002వ సంవ వత్సరములో కృష్ణా తీరమున విశ్వనాథ దేవాలయమునకు భూదాన 
మిచ్చి నట్టు ఉన్నదట. 

పేరులేని మరియొక శాసనము :- నన్నెచోడుడను ఒకరాజు పశ్చిమ 
చాళుక్యలతోడి యుద్ధమున 94౧వ నంవత్సరములో హతుడై నట్టు కలదట. 

మొత్తముమీద ఈ మూడు శాసనములలోని వేర్లు (గంథములోని తండి 
కొడుకుల యొక్కయు, గురుశిష్యుల యొక్కయు పేర్లతో నరిపోవుచున్న వి. 
కనుక ఆ మువ్యురే ఈ మువ్వురనియు 040లో యుద్ధమున చనిపోయిన నన్నె 
చోడుడే ఈ [గంథకర యనియు కవిగారి సిద్ధాంతము. 

2. భాషా (ప్రాచీనత : ఇక భాషా పాచీనత విషయములో శ్రీరామ 
కృష్ణకవి [వానిన వాక్యములివి ;- నన్నెచోడుడు నన్నయ భట్టారకునికం టే 
[పాచీనుడని, కుమారసంభవమునందలి వ్యాకరణ చ్చందో విశేషాత్మకా పూర్వ 
పద (ప్రయోగములు సహ్మన ముఖముల ఘోషించుచున్న వి 

పై సిద్ధాఐతమునకు ఈ (కిందివి ఉదాహరణములగును. 

]. భందో విశేషములు :- ద్‌ర్చ ముమీది ఆరనున్నను నిండు సున్న చేని 
నిద్ధానుస్వారపూర్యకాక్షరమ. తో పానను బెల్లించుట. 

కం॥ వీండేమిసేయు( బంచిన 

వాండుండ (గ సిక)_మునకు వధ్యు(డుగా నా 

ఖండలు(డుగాక, యేసిన 

వాండుండ(గ నేమి సేయు. బరికర మనిలోన్‌, 


74 


కములుందగ( గాచుచున్న వే 


Et దేల్చినమ్మతిన్‌. 


ఈ 
నంను 
అవాలి 


అలాధిప్పు 


wt 
Tw helm 


ఖా 
ఇ 
ము 


మొదలూ 


న్న 


వానియున్న చో దీర్షముమీద నిండును 


కవి | 


చి 
లొంగి ఆని 


ల నంయకాక్షరమునకు రేవతో కూడని రెండవ 


శో 


ఖీ a 
అక్షరముయొక =. డి 


మ్మ యిన్‌ 


చు నచిఐ 
౧ 


రహ కీన్‌ భోంటిం 


. 
స్టే 


వ కో ఆ 
క్‌ ఓక సర 6దులలర న్‌ నూత్నా శ 


యు 
ల్‌ 


జ 
వాల్‌ 7 


వదంబునన్‌ .” 
ఇ 


co మద్భాణ 


లు: సాధ్యములుగా గాని, మ్మిశమములుగా 


సమాసములు; 


నంస్కృతాం ధ పదమటిత 


ఫం 
(3 
7 
“dé 
#0 
శ fh 
గ fr 
క కై" 
dA 
గ! ళు 
స 3 ఇ 
ia జ 
ca fa 
గ] కి 
త్‌ే 
శ! 
3 


పా 
P 
“3 
హై 
షె 
x} వీ 
(| hm 
OR గ్య 
ః Fs 
ఇ శే 
{క Fn 
జే It 
rAd కా 
"కే ం శ 
ఫే ఖ్‌! 
1 ha 
a పా కైక 
శకి శ్‌ = 
$2 a2} 


75 


చ॥ భ్రఢమిళ్రండుగ్‌ ధనాఢ్యు,డును భూరిబలుండును శౌర్యవంతుడున్‌ 
గడు దృఢపాణివద్ము(డునుగాక యొడంబడ దశ్వమే ధమిం 
దడర(6గ(జేయు( దన్మఖము నందుల పుణ్యఫలంబులంద(గొ 
నడుగడు గశ్వమెధమను నాజిమొనంజని చావుసేగియే. "" 


$, అలంకార విశేషములు : ఉపమావాచక ద్విరు కి. 


సీ॥ “వేలావనమునందు విలసిల్గు విదుమ 
వల్లిక యుదయించు బోడున్రుబోలా 
బూర్య దిక్సతి కతి న్ఫురణతో నుతనుధా 
కరరేఖ యుదయించు కరణివోలా.” 


శీ, అ(శుతపూర్య శబ్దములు, అర్థములు ; 

1. అగుధాతువుయొక్క భావార్థక రూపము ““అగుటకు"”* బదులు 
“అగుడు'' 

“దో, షారంభులు వర్ణనీయు రఅగుడది యరుదే” 

“అతినత్తుల( గూడిబలియు లగుడ ది యరుదే” 

9. కుందుధాతువునకు '“కుందిల్హు”' అను రూపము 

"వనటం గుం దొల్లి చింతించుచున్‌ ”' 

8. సమూహము అను అర్థమున నమూహీా 

“శారద నీరద నమూపొ చాడ్పునంబోలెన్‌ ” 

ఓ. (గహశబ్దమునకు తద్భవముగ (గ్రాము. (శేటి ప్రయోగము గాము.) 

“పజతెంచి మగుడంబెట్టిన నజిముజీవలి (గాయవట్టినట్ట నలుడుమై. 


ర. వరభాగ శబ్దమునుండి అతిళయిల్లు లేక ఆతిశయిల్దజేయు ఆను 


నర్ధమున “'పరభాగిల్లు' అని నామ ధాతువును నిష్పన్నము చేయుట. 
“ఉమామ హేశ్వురుల వురోభాగంబుం విరభాగిల్లుచు” 
దానివంటి వే కావడించు, ఎంగిలించు అను ఈ కింది నామధాతువులు. 
''పమథగణముద కుంబడ6గొట్టి కట్టుచు( 
గాలు(జేయు బడియ( గావోడీంబి,”' 


76 
“మొనలావులించి వానస నల(జనిగొచ 


రా 


లేందేటగ ము లెంగులింన కుండ” 


6, వెంటబడు, వెంబడించు ఆనునర్థ మున వెనుదెంచు 
“| పజంరిల దిగజేం, దంబు వాశుదౌంబె దెరలగుహుండు. 
(‘ ఎ రా శే U 


7. ఆండురు = శ్రీలు, ఏక వచనము --. ఆలు 
బేటము = అనురాగము, మేలిల్లు == శేష్టము. 
'కేనము = ఆనూయ, కందవడము = = తెర. 
కొలవేరు == వట్టివేరు, గోమెని =: లక్ష్మి 
తలతంతము == "సేన 
ఇవిగాక అనంక్ర్యాక కములై న కన్నడ పదములు, తమిళ పదములు 
విచ్చలవిడిగా వాడబడియున్న వి. 


ప 


ంన్క్మ్యృత వుంలింగ శబ్దములు ఉత్సమములగు నపుడు ఉకార పూర్వక 
“డు” ప్రత్యయము చేరును అని నియమము. దీనికి భిన్నముగ కాసనములలో 


ఉత్వము మాాతమె విచి «డు చేరని రూవవులు అరుదుగానున్నవి. వ 


వా. 
యాచార మును బట్టియే గన్నయ పిచ్చు, మూర్చు, ము డు శబ్రములకు క్‌ ర్స” చేర్చు 
అధ 
కుండగ నె పయాగించెకు. నిన్నె చోడుడు అట్టిదేయగు కరికాలచోడు ఆను 


జ డా Care phe] _ కాజా! »9 
మహపతి మొలమూలగాంజు జుట్టి పాలించెంగలి.గ రికాలచోడు. 


హమ్సు గానుట్టి “జి చేదం రూవము 


దేవండు, ధీమండు. రామజ్ఞు, గరుడడు మొదలై నవి. 

ఇట్టి వశష రూపములు నన్నయ భారతములో గాని తరువాతి గంథ 

క wey శ చి సో 
న్నయ న కోకి తెలుగుభాష అస్సి 
విధముల నువకిషు_ తమై సియతిజెఎవనవనియు నన్నెచోడుని నాటికి అటి 
లమ య కు 
సంస్కారము జరు*తేవనిమము ఆహటెకి తెల్టుగు సోవరభాషలై న [దావిడ 
క పపయిఖన్సు అర్థములను కొంత 


మా 
సస్య దుకు చం అం: లో వా 
షదకు ర్‌ గలా రా వ wi | 


ము పృటినదనియ ఆయన 
(on 


77 


ఈ నిద్ధాంతములకు పూర్వవక్షము: కవిగారు చూపిన శాసనాధారములో 
లిక దోషమున్నది. ఎట్టనగా = 


చోడ రాజవంశమున నన్నెచోడ నామాంకితులు వెక్కురు కలరట. అబ్బే 
చోడబల్లి, జల్లిదేవుడు అనే చేర్చును పెక్కుమందికి కలవట. శివాచార్యులలో 
మల్టికార్టన నామధేయులుకు కొందరు కలరట. కావున ఏ శాననమునందైై న 
డక నన్నెచోడ నామము కానవచ్చినంత మ్మాతమున ఆవ్య క్రి కుమాూరనంఖవ 
క_ర్రయనిగాని, వేరొక శాననమున చోడబల్లి పేరు కానవచ్చినంత మ్మాతమున 
ఆ పురుషుడు నన్నెచోడుని తం[డియనిగాని ఆ కాలముననే మల్లికార్డుడ నెడి ఓక 
ఆచార్యుని పేరు కానవచ్చినంత మ్మాతమున ఆతడు నన్నెచోడుని గురువేయని 
గాని వేగిరపడి చుట్టరికమును కలువరాదు. 


శ్రీ జయంతి రామయ్య పంతులు, శ్రీ వేటూరి |ప్రభాకరశాన్రి ఈ 
చార్మితక వివాదమును పరిష్కరించుటకు శాసన వరిశోధనలుచేని ఆ మువ్వురకు 
అట్టి సంబంధమును నిరూపింపగల మూడు శాననములను (పక టించిరి. వాటిలో 
రెండు వెదచెజుకూరు శాసనములు. వీటిని వేయించినవాడు మల్తిదేవుడనెడి 
ఒక చోళరాజు. అతడు ఆ [గామమున వేంచేనియుండిన భీమేశ్వరస్వామికి 
“పరిదంహపూడి' అకు (గామమును ఆర్సించుట ఈ శాసన విషయము. మరి 
ఆ [గామదానము అప్పటి కాకతీయ చక్రవ ర్రియగు గణపతిదేవుని వుణ్య[పా ప్రి 
కొరకు జరిగినట్టు ఆ శాసనముననే వ్రాయబడియున్నది. గణపతిదేవుని 
రాజ్యకాలమైన 1193 నుండి 1280 వరకుగల మధ్యకాలములో ఈ శాసనము 
పుట్టియండును, ఆది యతని చరమదశలో వేయబడిన శాననమని యూహించు 
టకు వెదచెజుకూరు రెండవ శాసన మాధారమగుచున్నది. అదియు ఈ మల్లి 
దేవుడు వేయించినదేః అందు గణపతివేనుని [వశంనలేదు. గణపతిదేవ చక్రవర్తి 
ఆంత్యకాలమున ఆతని సామంతులు ఒకరొకరే న్వతం [తులు కాజొచ్చిరని దేశ 
చరిితవలన తెలియవచ్చినది. కావున మొదటి శాసనమునాటికి సామంతుడుగా 
నున్న మల్తిదేవుడు రెండవ శాసనమునాటికి న్వతంతుడయ్యెనే మోయని తలచు 
టకు వీలున్నది. కాగా మొవటి శాననము 1250 [పాంతమున పుట్టి ఉండ 
వచ్చును. అప్పటికి మల్లిదేవుడు గణపతి చృకవరికి సామంతుడు. ఆ శానన 
ములో ఆ మల్లిదేవుని వంశవృక్షము ఈ విధముగా నున్నది. 


రాజరాజమహిపతి---( ఇతడు నూరరాజు తమ్ముడట) 


మల్రిదెవుడు (శాసనదాత) 

ఈ వంశములో చోడ బల్లి కుమారు(డు నన్ని చోడండొకండు గలడు. 
అత(డీ శాననదాత క్రైదుతరములు పైవాడు. పురావన్తు పరిశోధన శాఖవారి 
సూత్రము[ప్రకార మొక్కొ_క రాజు తరమునకు 25 సంవత్సరముల చొవ్యన 
లెకి.ంచుచు(బోగా నన్ని చోడ డీత్రనికి 125 సంవత్సరములు పూర్వుడు. అనగా 
11265 [పాంతమువాడు. ఈ శాసనముతవ నోళరాజుల శాననములలో 

మిం 


ఎ లు 
చోడ బల్లి కుమారుడు నన్ని చోడడని నిరూపించు శాననము మరొకటి యింత 
దనుక దొరకలేదు. 


2. కొప్పరపు కాసనము (1115) ** దీని దాత చోడబల్రి. ఇతడు 
సోమేశ్య్వరమను [గామమును ధృతకాలాముఖ |వతుడును తత్త్యవెతయునగు 
మళల్లికార్డునున కర్చించినట్టిందు గలదు. 1115లో చోడ బల్లిచే సత్మతుడయిన 
మల్లికార్డు నయోగి 1125.80 (పొంత మున నన్ని చోడనిచేత గ్రంథ |వదాన రూవ 
మున సత్కతు(డగుట చూడగా నీ మువ్వురు పురుషులకు [గంథ నూచితమగు 
సంబంధ మే కలదని నిశ్చయముగా ( జెప్పవచ్చును. 1115 [పాంతముననే తన 
తం్మడితోడి పరిచయముగల మల్లికార్డునయోగి యీ కవికి గురువగుట సంగతమ్మే, 


79 


ఇంతకంటె [పబలమైన యాధారము దొరికి యీ సిద్దాంతమును పూర్వవక్షము 
చేయువజకు ఇదియే నిజమని యనుకొనవలెను, 


ఇవిగాక (తిభువనమల్ద చ[క్రవర్తి (చలమర్తిగండనృవతి) రామేశ్వరుడు 
అను ఒక శివయోగికి ఒక నూర్యగంహణ కాలమున భూదానము చేసినట్టు 
1090వ నంవత్సరమున వేయించిన ఒక శాసనమున కలదు. శ్రీశై లమఠ 
చర్మితమునుబట్టి ఆ మఠమున ఒకప్పుడు రామేశ్వరుడనెడి ఒక భ క్తకవి 
యుండినట్టు తెలియవచ్చినది. 


[గంథావతారికలో ఏ తెలుగు కవిని (పస్తుతింవని నన్నెచోడుడు [గ్రంథ 
మధ్యమున ఒక రామెశ కవీం|దుని పేర్కొని ఈ (కింది పద్యమును చెప్పెను, 


శా ''శ్రీరామేశ కవీశ్వరాదులెద నీ శ్రీపాదముల్‌ భ క్తితో 
నారాధించి నమ స్తలోక నముదాయాథీశులై రన్న నం 
సారుల్‌ దుఃఖనివారణార్థ మభవున్‌ నర్వేప లోక తయా 
ధారున్‌ నిన్‌ మదింగొల్వ కుని. యుజవే దారిిద్య విదావణాః” 


ఈ “'దార్మిద్య వి|దావణా 1” మకుటముతో బృహస్పతి పరమేశ్వరుని 
స్తుతించినట్టు ఈ వరునలో పది పద్యములు గలవు. ఈశ్వరానుగహమునకు 
పాతుడైన ఆ రామేశకవి విధిగా శివ కవియె యుండవలెను. ఆతడు శ్రీశైల 
మఠ చర్మితలో పేర్కొనబడిన రామేశుడేయెన యెడల నన్నెచోడుడు 1090 
సంవత్సరమునకు తరువాతివాడు కావలెను. ఈ శాసనము కూడ ఆతని కాలము 
12 వ శతాబ్ది పూర్వభాగ మనుటకు తోడ్పడుచున్నది. అనగా ఈ కవి నన్న 
యకు ఇంచుమించు 70-80 సంవత్సరముల తరువాతివాడని ఈ శాననాధారముల 
వలన తేలినది. మరియు నన్నె చోడుడు “ సురవరులన్‌ [క్రమంబున ”---అనెడి 
పద్యములో మార్గ్షనత్కవీశ్వురులను దే? సత్కవులను సంస్తుతి చేసితినని చెప్పు 
కొనెను. కాని దేశి నత్కవి స్తుతి పూర్వకములైన వద్యములు ఈ (గంథమున 
లేవు. అతడు మానసిక మైనస్తుతి నెరవి తృప్రిపడెనో, లేదా “మునుమార్షకవిత “ 
అను పద్యములో ఆంధ విషయంబున తెలుగు నిలివిన చాళుక్యరాజు మొదలగు 
పలువుర నంన్మరణమే స్తుతి యనుకొని నరివెళైనో తెలియదు. అట్టి వానిని 
పేరుపెట్టి న్తుతించినచో ఈ [గంథముయొక్క_ కాల విషయిక వివాదము 
ఉండెడిదే కాదు. అదియునుగాక నన్నయకు పూర్వము శాననములలోను; 


80 


నన్నయ భారతము బోను కొనవుచ్చె ,డి డుధా ధ్యాక్కుర వ తములు కుమార నంభవ 
మున ఓక్క టయనను లేదు, అతి సవ్య త్రము. దే కపితాదీక్ష వహించిన ఈ 
కవి తరువోజూది ఇతర దేశి చాందములను ఆదరించి మధ్యాక్క_రను కన్నెతి 
చూడక పోవుఓకు కారణము ఆ వృతము డ కవులకు రస్‌ హూ రిగా తగిపోయిన 
కాల [ప్రభావమై యుండును, ఇదియు అతడు నవ, యకు తరువాతి వాడనుటకు 
ఒక నీదర్శము. ఇంతకంటెను నియతోపకారకము కాదగిన శాసనము ఏదియైన 
లభించి యీ కొల నిర్ణ యమును సవరించుటకు ఆధారమైనచో ఏమగునో చెవ్ప 

కో వఠకు చార్మితకముగా ఇతని కాలము 12 వ శతాబ్ది పూర్వ 


ch రా ౧ 
ల శ న్‌ నో ఇ mE . 
భాగమున నుండి యుండునని తెలొను. అనగా నన్నయకు ఇంచుమించు సమ 
తు వచ. ఆ 3 మె క ణా | 
కాలికుడన్నమాట. మరియు. శ్రీ శ్రీపాద లక్ష్మీవతిశాన్రి ఈ కవి తిక్కనకు 
శ వ్‌ 


తరువాతివాడని వేరొక సి ద్రాంతము చేసెను. సరవవాదముగ సత్య నిరూవణము 
చేయలేని ఈ అరగొర శాసనములను సిరాకరించి, తిక గాన రచనలలోని పోలి 
కలు కొన్ని. ముఖ్యముగా యుద్ధ వర్ణనలు - కుమారనంభవమున కానవచ్చు 
చుండుటచేత నన్నె చోడు డు తిక్కన తరువాతివాడై యుండునని శ్రీ లక్షీ వతి 
సిద్ధాంత సారము. ఇరువురి | గంథములయందు కానవచ్చే ఆ పోలికలు తిక్క_నయే 
నన్నెచోడుని అనుకరించుటవల్ల త తటసించి యుండునని మె నీద్ధాంతమునకు [వతి 
వాదము కలదు. కాని తిక్కన న చో ఎ యుద్ధ వర్ణన లలో కానవచ్చే వెక్టు 
అర్థ సంవాదము లను, శబ్బసంవాదమః లను తీక_న నన్నెచో డుని [గంథమునుండి 
ఆపహరించె ననుకొసుట అంత విశ్వాసయోగ్యము కాదు అయిదు పర్వుములలో 
వునరు క్రిలకుండ పదునెనిమిది రోజుల కురు పాండవ యుద్ధమును వదునె)మిది 
గంటలు చూడదగివ చలనచి తమువలె చితించి (పదర్శించిన తిక్కనకు కుమార 
సంభవమునందలి రెండాశ్యాసముల యుద్ధ పర్ణనా ఖాగమునుండి ఎరవు తెచ్చు 
కొనవలనినంత టి భాగకహీనత యేమి తటస్టించును? మీకు మిక్కెలి నన్నె 
చోడుని కాలము. భావి పరిశోధనలవల్ల నికరముగా తేలినపుడు తిక్కన యుద్ధ 
వర్ణనలె కుమారనంభవ యుద్ధ వర్ణనలకు మాతృకలని తేలునేమో! అయినను 
అదియును నన్నెచ్‌ వోడునకు న్యూనతను కలిగింపదు. ఆదిగాక వారిరువురును 
పాకనాటి సీమ వాసులు. ఆ మాండలిక పదజాలము వారిరువురికిని సాధారణము. 


81 


వారిలో ఒకరు రాజు, వేరొకరు మంతి. ఇరువురకును రాజధర్మ, 
యుద్దతం [త పరిజ్ఞానము నమానము. కాగా ఒకరిని ఒకరు అనుకరించుటగాక 
ఎవరికి వారే స్వతంత్రముగ అట్టి వీరవిహార వర్ణనలు చేని రనుకొన్నను తప్పు 
లేదు. అసలు కవులలో ఎవరిని ఎవరు అనుకరించినను అనుకరణము దోషము 
కాదు, తమకు పూర్వులైన కవుల భావములను పలుకుబడులను స్వేచ్చగా ఏక 
కుటుంబ ధనమువలె వాడుకొనుట పూర్వాం(ధ కవుఐకేగాక సంస్కృత కవు 
లకును ఆచారము. అట్టి యనుకరణ ములు, అనుసరణములు తమకు న్యూనతను 
తెచ్చెడి [గంథ చౌర్య భావచార్థుములుగా వారెన్నడును భావించి యుండరు. 
వాల్మీకీ వాగాలాసములు కాళిదాను [గంథములలో పెక్కు చోట్ల (పతిబి:బించు 
చుండును. _ దానివల్ల కాళిదాసు ఘనతకు లోకమున ఏమియు లోటురాదు. 
తెనుగున నన్నయ భారతమునందుకూడ దానికి మూలమైన వ్యాన భారత పద 
బంధములే కాక కొళిదాన భారవి (పముఖ కవుల శబ్దములు, భావములు అక్క 
డక్కడ కానవచ్చును. వాటి యునికి నన్నయకు అపకీర్తి హేతువుకాదు. ఒక 
యుదాహరణ చూడుడు : అర్జునుడు పాశువతాస్త్ర సంపాదనార్థ ము తపస్సునకు 
వెడలునపుడు దౌవది యతవిని “తన స్నేహలాలన విటోలాపొంగ విలోకనం 
బుల వార్థుం బరిగృహీత పాధేయుం జేయుచు” అన్న వన్నయ భారత ములోని 


వా కర్టమునకు మూలము భారవిలో ఉన్నది. ఆ జోకమిది: 


“ అక్చతిచు [చేమ రసాభిరామం 
రామార్చితం దృష్టి విలోఖి దృష్టం 


మనః (వ సాదొాంజలినా నికామం 


పూర్వకవులకు అనుకరణరూఎ పూజ చేసిన తెలుంగు కవులలో శ్రీనాథుని 
మించిన భక్షాగేనరుడు లేడు. సందర్భము పొనగినవుడెల్ల కవి సార్వభౌముడు 
కాళిదాస, భట్టణబాణ, మురారి, భవభూతి, మయూర (పముఖ సంస్కృత మహా 
కవుల శ్లోకములను అనుకరించియో అనువదించియో తన [గంథముల నలంక 
రించుకొనెను. తెనుగు కవులలో తిక్కన వలుకుబడులను వెకి_ంటిని [శ్రీనాథుడే 
వేడుక పడి పయో గించెను. 


గ 


రి 


అమే కుమారనంభవములో కాళిదాసాది కవుల అనుకరణములు చాల 
ఉండును, కమారసంభవము లోని యనుకిరణములు తరువాతి తెలుగు కవుల 
[గంథములలో అక్కడక్కడ కానవచ్చును. అంతమా[తమున అనుకారి అను 
కార్యునికం టె తక్కువ వాడనికాని స్యయముగా ఆమాతవు భావమును ఊహింప 
తేడనిగాని తలచుట, పూర్వ కవులయెడ అవచారము చేయుటయే యగును. 
ఒకే భావము ఒకే కాలమునగాని అనేక కాలములగాని, ఆనేకి దేశముల అనేక 
భాషలలో అనేశ కవృలకు స్ఫురింప వచ్చును. దీనిని బట్టియే శబ్దస్సోటతోపాటు 
భావస్పోటయు కలదసి తార్మ్కికు లందురు. ఆ భావమును ఆయా కవులు 
వ్యక్తము చేసెడి విధానమే వారి రచనా నైపుణి. వారి విశిష్టతకు ఆ కూర్చు 
నేర్పే కారణభూతము. 


“త ఏవ వద విన్యాసా స్తాయేవార్థ విభూతయః, 
తథావీ నవ్యం భవతి కావ్యం [గంథన కౌళలాత్‌”. 
కావున భావ చౌర్యమనునది లేనేలేదు. కాకపోతే అనమర్హుడై అధమ 
కవిత్వము చెప్పెడివాని [గంథములలో. ఆట్టి అమకరణములు కానవచ్చునవుడు 


ఆ కవిని యథార్థముగా చౌర్యము చేసిన “వాడనుటలో తప్పులేదు. సమర్థుల్లిన 
కవులకు అట్టిది 'ఆపాడింపరాదు. 


నేను మొదట చెప్పినట్టు ఈ కవీక్ణరుడు చేసిన పుణ్యమువల్ల ఇతని 


గుతించి, ఇతని కాలమును గుజించి మరి కొంతకాలము [గంథము పెరుగుచునే 
యుండును.. 


శ్రీ రామకృష్ణకవి చూపిన అపూర్వ ఛందోవ్యాకరణాది పయోగ విశేష 
ములు కొన్నిన న్నయ తరువాతి గారి కపుల్‌ కూడ్ర కానవచ్చుచున్న వనియు అందును 
ముఖ్యముగ పాల్కురికి సోమనాథుని రచనలలో విస్తారముగ ఉన్నవనియ ఆ 
(వయోగ విశిష్టతయే నన్నెచోడుని (పావీకతకు నిదర్శన మగునేని సోమనాథ 
| పభ్ళతులు కూడ నన్న యకంసె |పావీకులని చెప్పవలసి పచ్చునవియు రెండవ 


వక్షమువారు క్రి నిదర్శవమును తోనివుచ్చి 6. ఈ [కిందివి వారు చూవిన ఊదా 
హరణములలో కొన్ని: 


“పాండు రాంగంబై న పడతి గర్భమున, 
బోడిగా బెరుగుంయ ప్త! 'తుడీ క్రియను, 


83 


(ఇవీ పోండిగా ఆని కవి [వాని యున్నచో దీర్చ ముమీద నిండునున్న 
నుంచినట్టగును. లేకున్నచో వూర్జ్ణార్ణబిందు పాన యగును. 
- బసవపురాణము 
వై రి పదములు; 
“వుడ మీళశ్వర గొంక నృపతి భోగ నురేందా” 
(మనుమంచిభట్టు - హయలక్షణము.) 


“తిన వెచ్చ మేరాజు తీర్చంగలండు” 


_(శ్రీనాథుడు 

(1 [పాణ గొడ్డము” -నన్నయ 
“ఆ పరంజ్యోతి స్వ్వరూపంబునకును 
దీప కంభంబు లెత్తిం దిన యట్లు” 

_ జసవపురాణము 
“పడమీశ మీ ధనంబునకు. జేసాంప 
నొడయల కిచ్చితి నొడయల ధనము” 

_ఎబనవపవ్పరాణము 

శాంత (పాసము। 

“ నర్వజ్ఞ భ కి విరహితు-.. 
డెవ్వడు” _శివతత్వసారము 
“'సర్బంబు వడగ నీడను 
గప్ప వసించిన విధంబు” | 

_సుమతిశత కము 


దిగ్యాసుం డురువింఛ లాంఛిత శిభోదీర్దుండు వర్షావయో 
ముగ్వర్జుండు నవాంబుజాహితలతా ముక్రాంగదుండున్‌ సుధా 
రుగ్విస్మేర ముఖుం డనంగశత జిదూపాధికుం డగ భూ 
వాగ్గర్వోద్భవ భూమి శ్రీవిభుడు శ్రీవత్సాంక వక్తుండునై. 
= పాండురంగ మాహాత్మ్యము 


4 


క్షన్‌” _తిక్కు.న విరాటపర్వము 
గారెడు నేతికి( బైవై 

సీరలికిన యట్టు వోలె నివషృలమయ్యెన్‌ ” 

కేతన దశకు మారము 


ఇట్టివి కొ రచనలలోను కలవు, ఇట్టి వింత (పయోగములే కాక 


“సమూపి, బేటము మొదలైన న అనారు పదములుకూడ పాల్కురికి రోమ 


నాథుని రచ కలలో మిక్కిలి కానవచు + వచ ది 


ళ్‌ 
PN 
sp 
(04 
న 


కము:- అకువదియేండ్హనాడు శ్రీ మానవల్లి రామ 
కృష్ణక వి రః [(గంథమును ;: పకటించినవడు ఏ మా|తమేని సాహిత్యజ్ఞానము 
కలిగి గంథ పఠనాభ్యాసముకల యువకులందరు చారితక చర్చల "వరకు 
'ంథము శాసన భాషవలె దుర్చోధ మైపరనయోగ్యముగా ' 
నన్నయకంటె [పాచినుడను సిద్ధాంతమును 

హింపలేని విద్యాంసనులు మతము దీవి జననకాల వరికోధనలకు పూనుకొని 
కవిగారి సిద్ధాంతమును పూర్వపక్షము చేసిరి. (క్రీ మానవల్లి రామకృష్ణకవి ఈ 
స వేయనపుడు ఆ [వాత పతి చక్కగా 
| 'దించుటచెత ఈ గంధ మునకు సహజముగా 
గది దావర్వాన పాఠకులకు ఆ భాష దురోధమైనది. 


హోకుండ 3 శెలిసిబటి ఈ! 


ఆన్‌ 


లదసి దీనియెడ విముఖులై 


వ 


ran 
య 


క పన్తక భాండాకములలోగాని ఇతర।తగాని లభించెడి [వాత 
(పతులన్నియు అంచువించు మూడు వందల నంవతృరములకంటె వూర్వము 
(వాసినవి కావు ము డణ యం తములు వెలసి 


లసిశ తర్వాత పూర్వ (గంథములను 


అచ్చు వేయ తల పట్టికవారు వాటిని నేటి వాషకు అనుగుణముగ వర్ణ [క్రమము 
అను, వ్యాకరణ మెశషములను పూర్చి వాటియెడ పాఠకులకు సుము ఖత్వమును 
గలిగించిరి. ఈ సంసాం_దములో దాక 


ఫ్రారములో చాకరణ విషమిక భాగమునకు చిన్నయ 


[5 


సూరి వ్యాకరణమునే (ప్రమాణముగా గైకొని ఆ నూతములకు విరుద్ధములైన 
[ప్రయోగము లన్నిటిని మార్చి మూల [గంధ కర్తలకే అవచారము చేసిరి. ఇట్టివి 
పరమ [పమాణములైన భారతాది మహా [గంథములలోనే జరుగబట్టి మనము 
మూల రూపములు ఎరుగక ఈ రూపములకే ఆలవాటుపడి ఇవే ఒప్పుగా తక్కి 
నవి తప్పుగా నమ్మ బూనితిమి. శ్రీ రామకృష్ణకవి కుమారసంభవ (పతిని 
భారతాదులను వలెనే నేటి భాషకు అనుగుణముగ సంస్కరించి ముదించి 
యుండినచో ఈ (గంథమునకు ఇప్పుడున్నంత పాతదనము వచ్చెడిది కాదు. 
ఇది పపాజన్నయ యుగమునకు చెందినదని స్థావింప దలచి కవిగారు అట్టి 
నంస్కారమే చేసి యున్నచో తన |వతిపాదనకు భంగము వాటిల్లును గున ఆ 
పనిచేయ తలపెట్టలేదు. మరి తంజావూరు మొదలైన స్థలములందలి వుస్తక 
భాండారములలో కానవచ్చెడి [పాతకాలపు [వాత పశు లన్ని టిలోను దీర్చముల 
మీద అరసున్న స్థానమున నిండు నున్నయు, ,_ప్రథమాక్షరము రేఫముగాగల 
సంయుకాక్షరములో రెండవదానికి వలవలగిలకయ మొదలైన వూర్వకాలపు 
వర్ణ క్రమము సర్య సాధారణముగ కానవచ్చును, ఆ రూపములు అచ్చు వెలసిన 
తరువాత, నేటి వర్ణ్మకమానుసారము అచ్చులో సవరింవబడినవి, శ్రీ రామకృష్ణ 
కవి ఇట్టి వాటిని కూడ సవరింపలేదు. మరియు, ఆయన తరువాత ఇటీవల ఈ 
[గంథమునకు రెండు మూడు ముదణములు బడినవి. వీటిలో ఆయన (గంథ 
మున కానవచ్చెడి “వనలచ్చి, మరహరుడు” మొదలైన వైరి నమాసములు, 
కానరాక వాటి స్థానమున ““వసలక్షి, స్మరహరుడు” అని ముదింపబడి 
యున్న వి. 

ఈ పరిష్కృత రూపములు మూలమున నున్న వేకాని కల్పితములు కావని 
మన మనుకొనవచ్చును. నత్యాన్వేషణ తత్పరములైన ఇట్టి పరిశోధనలవల్లనే 
నన్నెచోడుని కుమారసంభవము అనాటి కంటె నేటికి కొంత నుబోధముగ 
నున్నది అయినను ఇప్పటికిని ఈ (గంథము నులభ (గాహ్యము గాదు ఏ 
[గ్రంథ మైనను దుర్చోధ మగుటకు రుదు కారణము లుండుకు. ఒకటి:. కవి 
యూహించిన అర్థము (116) లోతుగ నుండుట, రెండు: ఆ యర్థముకు సర్వ 
సాధారణ భాషలో తాను వ్యక్తము చేయలేకనో ఆభాష తన యర్ధమును 
వ్యక్తము చేయజాలదను తలంపుచేతనో అసాధారణము లైన మారు మూల వదము 
లను వాడుట. ఈ రెండింటిలో మొదటిదైన అర్థ గాంభీర్యము [గంథమున 


86 

(పతి పద్యములోను ఉండదు. ఉన్నచోట కవి అనమర్హుడెనచో రెండవడి తట 
సించును. నన్నెచోడుని పద్యములలో కొన్నింట తరచి చూచినగాని తెలియని 
అర్థ గాంభీర్యము కలమాట నిజమే! ఆ యర్గమును వ్యక్తము చేయుటకు 
సర్వత్ర కాకున్న కొన్నిచోట్ల నయినకు అతడు అపూర్వ శబ్దములు [పయోగిం 
చుటయు నిజమే. వీట్రివలనే ఆతని రచన దుర్చోధ మనెడి నిందకు పాత మైనది. 
ఈ యపూర్వపద _పయోగములు కూడ సంస్కృత శబ్దముల యందుకంకు 
తెలుగు పదములలోనే ఎక్కువ కానవచ్చుచున్న వి, అరవ కన్నడ పదముల 
సాహచర్యము దీనిని మరి కొంత దూరము కొని పోయినది. 


ఇతడు వాడిన పదములు నిఘంటువున కెక్క_క పోవుటచే ఆర్థావబోధము 
నకు నిఘంటువులు కూడ నిరుపయోగములై నవి. నిఘంటువులై నను (గంథస్థము 
లైన పదములనే స్వీకరించునుగాని (గంథస్థములు కాకుండ వాడుకలోనే యున్న 
పదములను సక రింపవు. కుమారనంభపము నిఘంటుకారులు చూడలేదు. నన్నె 
చోడుడు వాడిన దేశి పదజాలములో ఎక్కువ పాలు మాండలికము. అంధుల 
అందరిభాష ఆంధ్రమే యనివించుకొన్నను ఈ దేశమునగల నానా మండలము 
లలో నానా విధములైన మాండలిక వదములు ఉన్నవి. దేశి యనెడి పేరు 
మీద ఆ మాండలిక వదములనే ఎక్కువగా |ప్రయోగించినవాని కవిత్వము 
నిఘంటు నహాయము లేకుండ ఇతర (ప్రాంతములకు ఆర్థముగాదు. ఈ లక్ష 
ణము ఒక్క. తెలు(గునకే కాక ప్రపంచ భాష లన్నింటిలోను కలదు. ఏ 
(పాంతమువారు ఆ [ప్రాంతీయ పదములనే వ్యపహారమున వాడుకొనుచున్నను 
(గ్రంథ కరలు మాతము బహుళముగా సాధారజణీ కృతమైన భాషనే వాడు 
చుందురు. ఆం|ధ భా షయొక్క సాధారణీ కృతికి నంన;) గతము 
ఎక్కువగా తోడ్పడినది. ఆందు చేతనే నన్నెచో డుని కఏీత్యములో సంస్క్యత 
భాగము సుబోధము, దేశి భాగము దుర్భోధము అయినవి. ఆదియుగాక ఆంధ 


సాహిత్య విద్యార్ధులు మొదట నన యే భారతము దారానే భాషా పరిజ్ఞానమును 


నంపాదించిరి. ఆ, గంథమున కూడ ల మాండలికము లున్నను, అవి 


తద్ద౦ంథ పఠనా భాాసము వలన పాఠకులకు ఏపరిచితములై కేవల మాండలిక త్మ 
మును కోల్పోయినవి. కుమారం కమునకు భారతమువలె వకన యోగ్యత 


కలుగకపోబట్టి ఆ భాష నేటికిని వింతగానే తోచుచున్నది. పాల్కురికి సోమ 


నాథుడు నన్నెచోడునివలెనే ఎక్కువగా మాండలిక దేశి పదములనే వాడెను* 


87 

కాని ఆతని [గ్రంథములు భారతమువలె సాహిత్యవరు లందరకు నంనేవ్యములు 
కాలేదు. దానికి కారణము - సోమనాథుడు కావ్యములనుపేర మత [గంథము 
లను |వాయుట. ఆ మతస్థులు తప్ప ఇతరులు ఆ గంథములను సాహిత్య 
సంపాదనార్థ మైనము చదువకపోవుట సహజమే! మరి నన్నెచోడుని 
తర్వాత తిక్కన కూడ దేశ భాషను ను[పడిష్టితము చేయటలో కొంత 
పాలు నెల్లూరి మాండలికము ఆని చెప్పదగిన దేశి పదములను, జాత్యమును తన 
(గంథములలో వాడె ననుటలో నందేహము లేదు. అయినను అట్టి పదములు 
నిఘంటు వులకు ఎక్కుటచేత , తెలియని యర్థ ములను వాటి దారా [గహింవ 
గలిగొతిమి. అదియునుగాక తిక్కన భావములు ఇతర కవుల భావములకం టె 
ఎక్కువ లోతుగలవి యయినను ఆయన ఇతరులవలె తాను వ్రేశవడక పాఠకు 
లను క్ర వెట్టక స సుకరముగా ఆ భావమును వ్యక్తము చేయగలడు. తిక్కన 
తరువాతనే దేశీ పదజాలముస మన భాషలో సాధారజీకం ఇత్‌ మేర్పడినది. కావున 
మాండలిక వద పయోగమునే ఎక్కువగచె చెయు కవి దేశ వ్యాప్తమైన ఆదర మును 
పొందలేడు. నన్నెచోడుని (గంభమునకు అట్టి స్థితియే పట్టినదని నా యభి 
పాయము. 


(గ్రంథ సమిత 


తెలుంగు కవులలో కొందరు తమ [(గంథావతారిక లలో కావ్య కళను 
గూర్చిన తమ ఆశ యములను, ఆదర్శములను నూత పాయము లైన కొన్ని లక్షణ 
వాక్యములలో వ్యక్తము చేసిరి, ఆ లక్షణ నిర్దేశములో తమకు పూర్యమానగాని 
సమకాలమునగాని రచింపబడిన కొన్ని [గంథములమ గూఢముగా ఆధిడ్నేవీంచు 
టయు, అట్టి దోషములులేని తమ రచనా విధానమును నూచించుటయు గలదు. 
ఆట్టి వారిలో నన్నెచోడుడు (పథముడు. సత్కవి కావ్యము ముఖ్యముగా ఈ 
[కింది లక్షణములు కలిగి యుండవలననీ ఈ కవి యాశయము. 


1, భావములు జాను తెనుగున సరళముగా వ్యక్తము చేయుట. 


2, కావ్యముకలిగించెడి ఇంపు వెంవుతో విరిగొనియుండుట. అనగా రచన 
హృదయమునకు ఇంపు నింపుటయే గాక చిత్తమునకు జొన్నత్యము కలిగించునది 
కావలెను, అనుట. అట్టి బొన్నత్యము ఉదాత్తవస్తు స్వికారమున కలుగును, 


క్ర 


te 


ఏ, ఇలి కర్ణర సాయనముగా నుండవలెను. 


4. పె వె తళుకు బెషకులతో చూవరకు మిరుమిట్లు గొలివియ లో 
ఉత్త గుల్బయైన (ప్రతిమవలె గాకుండ, ఉత్తమ కావ్యము చూచుటకు అన్ని ఎ 
ముల సుందరముగా సుండుటయే గాక అంతరమున సారవంతమై, సాలథంబి 


వలె నుండవలెను (Substantial). 


ర్‌, కృతి చెప్త బూనినవానికి చతుష్షష్టి కా పరిజ్ఞాన ముండవలెను, 


6. | గంథమున నవరనములు, ఆష్టాడశ వర్ణనలు ఉండవలెను. ఇవిగా 
“మార్గ కుమార్లము, దేశియ 
మార్గము, వదలంగ( దమకు మది గొల్పక దు 
ర్మార్గవథవర్తు అనందగు 
మార్గ కవుల దల(వ నలంతి మహీ సుకవులకుని ” 


ఆను పద్యములో ఆనాటి మార్గ కవితాభిమానులను అతడు నిరసించిన నూచోః 
కలదు, ఎట్టనగా చాళుక్యుల కాలమున డేశి కవిత్వము పుట్టి నన్నయ భారe 
రూపమున సుప్రతిస్టితమైనవ , దానిని మెచ్చక మార్గ కవితయందే- సంస్క 
తమునందే- ఇంకను 


పక్షపాతము చూవెడి భాందనులను గూర్చి వలికిన 
వాక్యము లిపి, 


అంతేగాని నన్నయ భారతము మార్గ కవిత్వమనియు తదను 
యాయులు తత్పక్షపాతులు మార్గ కవులనియు నితని యభి|పాయము గాదు. 
అట్టే యగుచో ఆ ఆషేపణ తన (గంథిమునకును తగులును. ఎట్టన గా నన్నయ 


కవిత్యమునకును తన కవిత్యమునకును సంన్య్యతాం[ధ్ర వదముల పాళ్ళలో 


హెచ్చుతగ్గు లుండవచ్చు గాని పద్య రచనా విధానము రెండింటను ఒకటియే ! 
ఎక్కువపాలు డేశి వదము లుండుట తప్పు కుషమారనంభవముటతో మార్షకు భిన్న 


మైన దేశితన మేమియులేదు. నేను ఇతః పూరంము చెప్పినట్టు ఆనాడు మార్గ 


మనగా సంస “hy తమే దశ యనగా దేశ భాషే, కావున ఈ ఈ చద్యమండలి 

మార్ష కవిత్వము సంస్కృత కి విత్వమ సు అతని యవి వాన మ యుండును. 
PET a ళా a 

దానినే ఆరాధించి దేశిని మెచ్చక హోవు: “కుమార అని యతని నింద. 


(కుమార్గము జ మంచి వద్ధతి కాదు). ఈ పద్యమునకు 


ద్ద ఇంతవదికు సరియన 
ఆర్థము కుదరలేదు. పైడి నాకు తోచిన 


ఆదరము, 
థొ 


89 


(పస్తుతము మన దేశములో ఉన్నతవిద్యా బోధన మంతయు మాతృభాష 
ద్వారా జరుగుట (శేయనస్మరమని కొంతమంది [పతిపాదించుచుండగా వెరొక్ర 
వర్గమువారు ఆంగ్లము ద్వారానే ఆ బోధనము ఫల్మపద మగునుగాని మాతృభాష 
ద్వారా బోధించుట తగదు అని వాదించుచున్నారుగ దా! "ఈ వివాద మెట్టిదో 
నన్నెచోడుని నాటి కావ్యభాషా వివాదము కూడ అట్టిదేయై యుండెను కాబోలు. 
ఇతని యాశయములలో [పధానమైనది=భావములను జాను తెష (గున సరళముగా 
చెప్పవలెననుట, ఈ జాను తెనుంగు” అనెడి పదమును ఇతడే ముదట (పయో 
గించినవాడుగా పొడగట్టును, జాను తెను. గనగా ఏమియో అతడు చెప్పక 
పోయినను సరళమైన తెలుంగు అని పద్యతాత్పర్యమునుబట్టి యూహింప 
వచ్చును. ఈ పదమును పాల్కురికి సోమనాథుడు తన [గంథములలో [ప్రయో 
గించి దాని న్యరూపముసు గూర్చి కొంత వివరణమును చెప్పెను, 


ఉరుతర గద్య పద్యోక్తులకంటె సరనమై బరగిన జాను తెనుంగు 
చర్చింపగా సర్వ సామాన్యమగుట కూర్చెద డ్విపదలుకోర్కి. దైవార, 
(బసవ పురాణము, 
ఆరూఢ గద్య వద్యాది _వబంధ హూరిత సంస్ఫ్భృత భూయిష్ట రచన, 
మానుగా సర్వ సామాన న్యంబుగామి జాను తెను(గు విశేషము 
[పసన్నతకు. (పండితారాధ్య చరిత) 
వె ద్విపవలనుబట్టి నర్వ సామాన్యమైన భాష జాను తెను(గని ఆ 
కవు లనుకొన్న ట్టు మనము భావింప వచ్చును. కాని “ఆరూఢ గద్య పద్యాది 
(వబంధ పూరిత సంస్కృత భూయిష్ట రచన” అను సమానము నర్వ సామాన్య 
మేనా? అని పళ్నించిన వారికి నా నమాధానమిడి: నర్వులు అనగా ఆబాల 
గోపాలము, (ప్రజలు అని యర్థము కాదు. కొద్దియో గొప్పయో భాషా జ్ఞానము 
కలిగి, పాండిత్యము లేక పోయినను ఇతర సహాయ్య మ వేక్షించకుండ, చదివెడి 
[గ్రంథమును అర్థము చేసికొన కలిగిన ఆక్షరాన్యులను మాతమే అతడు ఉద్దె 
రించెనని నేను భావింతుకు. ఆకగా స ంస్కు త్‌ భబ్దములమ వొడినను తెలుగు 
వారికి నిత్య వ్యవహారమున నుపరిచితములై తెలుగు తనమును తాల్చిన శబ్దము 
లైనచో అవి తెలుగు వదములతోపాటు నర్మ సామాన్యములే యగును. ఇంత 
వరకు లెన్సగా నున్నది. కాని ఆ సోమనాథుడే తన వృషాధివ శతకమున జాను 
తెను(గునకు ఉదాహరణముగా ఒక వద్యమును [వాసెను, 


“య్‌ 


90 
బలుపొడతోలు సీరయును బాపనరుల్‌ గిలుపారు కన్ను వె 
న్నెలతల 'సేందుకుత్తుకయు నిండిన వేలుపు టేజు వల్గుపూ 


సలు గలజేని లెంకనని జాను( దెనుంగున సన్ను తించెదన్‌ 
వలపు మదిందలిర్చ బసవాః బసవా! బసవా: వృషాధిపా! 


ఈ పద్యమునుబట్టి జాను తెనుగనగా అచ్చ తెనుగు అని స్పురించుట 
తథ్యము. ఆచ్చ తెనుగు పద్యములు కొన్ని సంన్మృృత నమాన ఘటిత పద్య 
ములకం టె దుర్చోధముగా నుండుట అందర మెరిగినదే : అచ్చ తెనుంగు భాష 
ఎన్నటికి సర్వ సామాస్యము కాదు. చాళుక్యరాజు మొదలగు పలువురు దేళి 
కవిత్వమును నిలిపిననాడే తెనుగు తత్సమ సంయుతమై ఉతమ కావ్య రచనా 
యోగ్యమయ్యెను. పోని, తత్పూర్వము ఎట్టి సంస్కృత (పాకృత శబ్ద సంక 
మణములేని కాలమున అచ్చ తెనుగు వాక్యములు ఉండెనని చార్మితక ముగా 
నిరూపిత మైనను ఆ వాక్యముల తెలుగు ఆతి [పాలీనములైన శాసనముల థాష 
వలె మనము ఎన్నడును వినని ఏదో పరభాషగ వినబడునేగాని నర్వ సామాన్య 
భాషగ వినబడదు. కావున సోమనాథుడు జామ తెనుంగు పేర అచ్చ తెనుంగు 
పద్యము [వ్రాయుట సరియన యుదాహరణము కాదు: నన్నెచోడుని అభి పాయ 
మునను జాను తెకుగనగా అచ్చ తెను(గుగాదు. అతని [గంథము అచ్చ తెను. 
గున వాయబడ లేదు. పోతే అతని ఆభి|పాయము సోమనాథు(ని వివరణము 
వలెనే సర్వ సామాన్య భాషయే జాను తెను(గై యుండవలెను. కాని [గంథము 
నందలి భాష నర్వ సామాన్యమని చెప్పలేము. ఈ [గంథమున కొన్ని 
కొన్ని పద్యములు, కొన్ని కొన్ని వాక్యములు నరళముగా, నుబోధముగా 
నున్నను ఇంచుమించు నూటికి ఎబదిపాళ్ళు కఠిన ౩ 
రచనయే యనుట నత్యదూరము కామ. కావున నర్వ సామాన్యవై న 
తనుగు రచన అతసికి ఆదర్శము మాతమే। ఆచరణ సాధ్యము 
పోయినను ఉత్రమాదర్శములు పశ ంససీయములే! 


ఈ జాను తెనుంగు శబ్దము వంటిదే ఇతడు వాడిన వస్తు కవిత యనెడి 
అస్పష్టమైన యింకొక శబ్దము. అవతారికలో ఈ పదము నతడు పదేపదే 
(పయోగించెను. తాను జంగమ మ మల్రికా ర్గున గురువు వలన వస్తు క విత్యమును 
నేర్చెనట. 


౮] 
ఆః “నింగి ముట్టియున్న జంగమ మల్హయ 
వరమునందు( గనిన వస్తు కవిత 


దగిలి వారియందనె గడింతు రవికి దీ 
పమున నర్చలిచ్చు వగిదివోలె.” 


ఆ గురువునకు తన కుమారనంభవ వస్తు కవితను రవికి దీపమున- ఆర్భ 
లిచ్చువగిది సమర్పించెనట. ఆనగా ఈ [గలథము వస్తు కవితా బంధురమని 
మన మనుకొనవలెను, మరి ఈ గంథసునే అతడు |వబింధమని ఇంకొక 
పద్యమున పేర్కొనెను. 


ఉ|| “జంగమ మల్రికార్డునుని టవ లలల ట ళం 6021 
+=. విన రించెద€ |బబంధము నదన బంధురంబుగాన్‌ ”* 


ఈ _పబంధ కవిత్వమునే అతడు వస్తు కవిత్వముగా వేర్కొనెనని తలప 
వచ్చును గాని మరి సంస్కృత కవిస్తుతి సందర్భమున వాల్మీకి రామాయణమును 
భారవి కిరాతార్డునీయమును వస్తు కావ్యములుగాను, ఉద్భటుని కుమారసనంభవ 
మును గూడ వస్తుమయ కావ్యముగాను [పశంనీంచెను* 


కం॥ ““కవితామృతోదయాంబుధి 
కవి సజనజనకు వస్తుకావ్యాబ్దర విన్‌ 
జ —_ జ 
గవితారంభంబుల న 


త్కవు లభినందింతు రాదికవి వాల్మీకిన్‌. 


కం॥ భారవియు వసు కవితను 
భారవియును బరంగి రుదయ పర్వత శిఖరా 
గారోహణేంద కీల న 


గారోహణ వర్ణనల జనారాధితు లై. 


కం॥ [కమమున నుద్భటు(డు గవి 
త్యము మెజయం గుమారనంభవమ్ము నలంకా 
రము గూఢవస్తుమయకా 
వ్యముగా హరులీల చెప్పి హరు మెచ్చించెన్‌,” 


92 


ఈ [పశంన చూడగా వాల్మీకియు భార వియు ఉధ్భటుడు మా(తమే 
సంస్కృతములో పస్తుకవులనియు అందులోను ఉద్భటుడు గూఢవస్తు కవి 
యనియు ఆనుకొనవలని వచ్చును. ఆతని కుమార సంభవము లభ్యముకాదు 
గనుక ఆది ఏవిధముగా గూథమో మనము చెప్పలేము. బహుశా (పబోధ 
చం దోదయమునందువలె ఆతని కుమార సంభవములో వాచ్యార్థ ముకాక ఆధ్యా 
త్మిక అంతరార్థము ఏమైన ఉన్నదేమో ! ఇక భారచియు, వాల్మీకియు (ప్రత్యే 
కము వస్తుకవులుగా పేనుతింపబడుట ఏ కవితా గుణమును బట్టియో మన 
మూహింవలేము. భారవి వస్తుకవియైనపుడు మాఘుడు ఏల కాగూడదు ? భట్ట 
హర్షుడు ఏల కాగూడదు ? కావున ఆ యిరువురనే ఇతడు పళంసించుటలో 
విశేషార్థమేపుయులేదు. తన (గంథమును [ప్రబంధము అని చెప్పుకొన్నాడు 
గనుక |పబంధ కవిత్యమే వస్తు క విత్యమని అతని యభిపాయముగా [గహీంప 
వచ్చును. 


అలంకార శాస్త్రములలో వస్తుళబ్బమును కథాపరముగాను, కథాంశపరము 
గాను వాడిరి. వస్తునేతృ రసఖేదములనుబట్ట్‌ దళరూపకములేర్చడునని ఈ కింది 
నూతమున కలదు; 

“వస్తునేత్యరసా స్తేషాం రూపకాణాం హి భేదకాః'' (పంతాపరు, దీయం) 

ఈ సూ తములో వస్తుపనగా నాటకశేతీ వృత్త తమనియే అర్థము. మరి, 

“ యత్స్యాాదను చితంవస్తు నాయక స రనన;వా, 

అవశ్యం తత్పరిత్యాజ్యుం ఆన్యధావా [పకల్పయేత్‌ ”' 

( దశరూపకము) 

ఈ కారికయందలి “వసు! శబ్దమునకు ఇతివృత్తములో ఏదో యొక 

అంశమసి యర్గ మేగాని ఇతివృతమ తయ అసి యర్ధ నుకాదు. కథ యంతయు 


అనుచిత మైనచో కపి దాసిని చేప లనే చేస సట్రైడు కావున ఈ రెండు కారికలను 


మధా  కథయెన శకుంతలా దుష్యంతుల 
దాంవత్య నాథ వస్తువు అయిన పర్తి ఆ నాపకమునందలి జాలరి వ తాంతముగాని, 


షో ఒల్లో ఖ 1 
దుర్వానళ్ళాప వృతాంతముగాని, దుష్యంతుని మృగానుసర ఇముగాని వన స్తువులే 
యగును, మానవ శరీరమువలె కావ; 


3 శరీరముకూడ ఆనేకావయవనంయుత మై 
యుండును, అవయవ వురిషప్త పుక్షియ జీ వయ వి పరప్పుష్టి ఏ ఆవయనవము క్షీణించి 


బట్ట అభిజ్ఞాన శాముంతలమునం 


93 


నన అవయవికి అంగవైకల్యము రాకమానదు. కావున కావ్యములో [వధాన 
కథను గుణాలంకార వర్గనాదులతో రనవంతము చేయు టేకాక తదవయవ స్థానీ 
యమ.లై న ఇతర కథాంశములను సూడ ఆ విథముగానే పరిపోషించి రనవంత 
ములు చేయుటయే పను కవిత్వము చెప్పుట. అదియే (ప్రబంధ రచన చేయుట 
అని ఈ కవి యూహయని నేను ఊహింతును. నా యూహయే నిజమైనచో 
ఇతని వస్తుకవితా శబ్ద పయోగములో నూత్న తిపాదన మేమియులేదు. 


[వబంధ శబ్దము సంస్కృతములో ఏయే అర్గములలో వాడబకినదో, 
తెనుగున ఎట్టి (గంథములు పబంధములుగా పేంన్నికగన్నవో ఆ వివరణ 
మంతయు ఇంకొక (వకరణమున చెప్పబడును. (వస్తుతము కుమార సంభవము 
(వబంధమగునా ? కాదా ? అను (వళ్నకు రచనా విధానమునుబట్టి ఇది [ప్రబం 
ధమే యని అనందిగ్గ వె న సమాధానము చెప్పవచ్చును. కానీ (పబంధమునకుండ' 
వలసిన లక్షణములలో ముఖ్యమైన వ స్వైక్యము మాత్రము ఇందులేదు. 
మహా(సగ్గర ఎ సత్తి జన్మంబుస్‌ గణాధీశ్వరు జననము దక్ష 

క్రతుధ్గంనముం బా 
రతి జన్మంబున్‌ భవ్యోగ వత చరితయు దేవ 
ద్విషత్‌ జోభమున్‌ శ్రీ 
సుతసంహారమ్ము భూభృత్సుతత పము నుమా 
సుందరో ద్వాహమున్‌ ద 
(దతి థఖోగంబుం గుమారోదయము నతండనిం 
దారకుంబోర( గల్వున్‌”. 
అనెడి పద్యములో చెప్పబడిన కథాంశములలో నతి జన్మంబును, గణాధీశ్యరు 
జననమును, దక్ష|కతు ధ్వంస మును అనెడి మూడింటికి ఉతర కథతో ఉన్న 
సంబంధము ఆపరిహార్య కార రణబద్ధ ము కా దు. ఈ కావ్యము కుమారస్వామి సంభ 
వమునకు నంబంధించినది. ఆతని “సంభవము తారకాసుర సంహోరార్థమే గనుక 
తారకాసురవధ కుమారుని నంభవమునకు కార్యమైనది. కనుక కుమార సంభవ 
కావ్యము కుమారుని సంభవముతోనే ముగియుటకంచె తారక వధతోనే ముగి 
యుట కథా వీజారోపణమునకు అనురూవమైన ఫలము. ఉమామహేశ్ళరుల 
పరన్పరాను రాగమె ఆ వీజము, ఆ అనురాగమునకు పార్వతి పూర్వ జన్మ 
గాథను చెప్పుట వ సె _ఫ్వైక్యమును సాధింవదలచిన కవికి ఆవళ్యక ముకాదు. ఆ భాగ 


వానే 


94 


మునందరి మూడంశములలో మొదటి రెండును వధాన కథకు, మూడ వదియెిన 
దషాధ్వర ధషంనముకంచి, ఎక్కువ దూరమున నున్నవి. వాటినీ బలవంత 
ముగా లాగికొనివచ్చి ఉమామ హేశ్వరుల కథతో అతుకుట పౌరాణిక పద్ధతియే 
గాని ప్రబంధ వద్ద తికాదు, ఈ జొచితరము నెరింగియే కాళిదాను, 


4 ur 


శ అసు తరసా్యాందిశి దేవతాత్మా 
హమాలయో నామ నగారి రాజక 


అని పార్వతీ జనకుండైన హిమవంతుని వర్ణనతో కథను ఉవ్మకమింబెను. అంతే 
గాక వబంధమునకు ఉచితముగానట్టియు వురాణములయందు మతమే చెప్ప 
దగినట్టియ కథాంశములు కొన్ని నన్నెచోడుని (గంథమున గలవు. కుమారుని 
జననమునకు వూరణము జరిగిన కార్యక లావమంతయు హౌరాణికమే గాని 
పాబంధికముగాదు. కావున నన్నెచోడుడు పౌరాణిక గాథను పురాణముగా గాక 


వర్గనాదులచే నలంకరించి [వపబంధముగా రచించెను. ఈ యర్థముననే ఇది 
[పబంధము., 


కథా[పణాళిక 


ఆశ్వాసము 1 


(1) ఆదిశ కి దక్షుని పార్థనమీద ఆతనికి నత్తీదేవి యను పేర పతి 
కయె జన్మించి కిపుసి వివాహమాడుట, (2) ఆ దంపతులు గజరూపధారులె 
దిడింప్క గజాననుడు పుట 


ష్టుట్‌. ల దక్షుడు కన వక్రత నలతానమునంతను 


అశా్యనమ Il 


(1) డతుడు వుని చూడనేగగా ఆయన ఇతర ఆల్లుం|డవలె మామను 
గౌరవింవకపోవృట. (2) ఆ అవమావమునకు [పతీకారముగ దక్షుడు తానుచేయ 
తల పెట్టిన యజ్ఞమున నకు శీవుని ఆహ్మాసింపక కుమా ర్రెను పిలివించుట. 
(8) నతీదేవి తన భర్తను ఆహ్మానింవని తండిని అధిక్షేవించగా అతడు 
శివనిందచెయుట. ఆసాధ్వి దుర్చరకోపముచే యోగాగ్ని దగ్గయగుట. (4) గజా 
నకుడు [వమధులతో గూడి దక్షయజ్ఞధ్యంనముగావించి, ద.క్షుసీ కట్టితెద్చి 


95 


శివుసి|మోల వెట్టుట (5) శివుడు అతనిని క్షమించి అధర ఫలము [పసాడించి 
(వజావతీగ నియోగించుటి. 
ఆళ్వాసము 111 

(1) సతీడేవి హిమవంతుని కూతురై జనించుట. (2) ఆమె యుక్త 
వయన్కురాలైనవుడు నారదుడువచ్చి ఈశ్వరునకు వత్నియగునని యేష్యము 
చెప్పుట. (కి) శివుడు ఏదో కాంక్షించి తవన్సు చేయుటకై హిమవగ్గిరికి రాగా 
హిమవంతుడు ఆయనకు తగిన సొకర్యములను కలిగించి ఆయనకు పరిచర్యా 
ర్థము పార్వతిని నియోగించుట. 

ఆశ్వాసము 11/ 

(1) తారకాసురుడు దేవతలకు నానాబాధలు పెట్టుట, వారు (బహ్మతో 
మొర వెట్టుకొనుట, ఆయశ శివపార్వతుల తేజమున ఉదయించినవాడె తారకా 
నురుని సంహరింప సమర్థుడగునని యువదేశించుట. (2) ఇంయ్యదుడు మన్మధుని 
తన కొలువునకు రావించి శివపార్వతులకు సంయోగమును కల్పింపుమనుట. 
(క) మన్మథుడు నపరివారుడై ఈశ్వరునీ తపోవనమునకేగుట. (4) వనంతుడు 
తహోవనమున [పవేశించి అకాలవనంతోదయమును కల్గించుట. 

ఆశ్వాసము V 

(1) వనంత పుష్పాథర ణాలంకృతయై నపర్యార్థమై వచ్చిన పార్వతిని 
చూచి శివుడు చలీంచుట. (2) తన మనోవికారమునకు కారణమైన మన్మథుని 
ఫాలనే తముతో భన్మముచేయుటు (8) రతివిలావము (4) ఆకాశవాణి నమా 
శ్వాసము. (5) పార్వతీ విరహా రి (6) నఖుల శిశిరోపచారములు. 

ఆశ్వాసము VI 

(1) తండి యనుమతిగొని పార్వతీ తపమునకేగుట. (2) ఒక ముని 
వల్లెనుజేరి అందున్న జంగమ మల్లికార్డునునివద్ద దీక్షగొని తపోవేషము దాల్చి 
గంగాతీరమున నివాసమేర్పరచుకొని ఘోరమగు తవస్సు చేయుట. 

ఆశ్వాసము VII 

(1) శివుడు మాయ్యాబహ్మచారి వేషమున పార్వతి పరీక్షించి, మెచ్చి 
సాక్షాత్మరించుట. (2) కన్యావర ణార్ధము స పర్గులను హిమవంతుని చెంతకు 
వంప్పుట, 


96 


ఆశ్వాసము VII 
(1) నప్రర్లులు వివాహ నిశ్చయముచేనికొని వచ్చుట. (2) శివుడు 
బ్రహ్మాది పరివృత్తుడై పెండ్లికి తరలిపోవుట. (8) హిమవంతుడు భ క్రివూర్వక 
ముగా ఎదుర్కోలు నెక స యాం Wy ఆ రాతి ఓషధీ ప్రస్థపురమున విజృంభించిన 
గ 


ఆశ్యానము 1X 
) పార్వతీ పరమేశ్వరుల వివాహము. (2) తుంబురు నారదుల 
8) రంభాదుల నాట్యము (0) దేవతల ప్రార్థనలు ఆలకించి శివుడు 
న : పసికి రతిని అన్మగహించుట. (క) వనంతోత్సవము. 
(6) జలకేకి (7) పాఠ్వతీ పర మేశ్యరులు రజతగిరి కేగుట, (8) వారి వివిధ రతి 


ఆశాకసము ౫౪ 


మ్య గృహము (2) అకాలమున అందు [పవేశం 
చిన అన్నమే శివుడు తన చర ధాతువును చల్లుట. టా (9) అగ్ని దానిని 
ధరించిపోలు బుషివత్ను లమీద వి 
చు కుమారస్వామి జనించుట, 3. (8) కలహకుతూ 
౨ తేజో వికేషాదులను ఇ9(దునికి చెప్పగా 
డెత్తివచ్చి ఓడివోయి ఈశ రుని మరుగుకొచ్చుట. (7) ఉమామహేా 
వాడిది తమ బిక్తగా గుర్తించి తారకాసుర వధార్థము దేవసేనా 
(౪) కొంచ పరం త భేదినము (9) వతలు బృహన్పతినుతు 


డై కాసురునివద్దకు రాయబారము పంపుట (10) తారకుడు 
దూతను నించించి వపింపబూన్వుటి (111 SE క్ల ధర్మో పదేకము, (12) దానవ 
దూత దేవ సభకు వచు టట; Ey యుద నిరయ 


ర్హయము. (14) శుకుడు తారకునకు 
ము మాన్వనంచుట, తారకుని తిరసా_ రము, 


బలనమేతముగా యుద్ధభూమి 


97 
ఆశ్వాసము ౫] 


(1) సురాసురులలో [ప్రధాన వీరులు పరన్పరము నానావిధముల పోరుట్‌. 
(2) కుమార తారకులు తారసిల్దుట. (క్రి) తారకాసుర సంహారము. (శ) దేవతల 
అభినందనములు, జయ జయ ధ్వానములు. (5) విజయలక్ష్మీ ళోభితుడైన 
కుమారుడు తల్రిదం్యడుఅను దర్శించుట. (8) పరమేశ్వరుడు కుమారునకు 
ఈశ్వర తత్వోవదేశము గావించుట, 


ఈ కథ |బస్మోండ పురాణములో ఉన్నదట. మరి ఇతర _శ్రెవ పురాణ 
ములలో కూడ నుండవచ్చును. దీనికి [ప్రపంచ వ్యాప్తి వచ్చుటకు కారణము 
కొళిదాను చేవట్టుట. ఆ కవికులగురువే కుమారనంభవము [వానియుండనివో 
ఈ కథ గణపతి నంభవ కథవలెనే పురాణములలోనే యుండిపోయెడిది. నన్నె 
చోడుని [గంథము కాళిదానుని కుమారనంభ వమునకు ఆం[ధీకరణముకాదు. ఒక 
వేళ ఉద్భటుని కుమార సంభవమే ఈ తెలుగు [గంథమునకు మూలమేమో 
యని ఆనుమానింనుట క్రైనను వీలులేకుండ నన్నెచోడుడు అవతారికలో ఒక 
[ప్రమాణ వాక్యము |వానెను. 


“అస్మదీయా నూన (పతి భార్లవో దీర్ణ రులిరవన్తు విసారితోత్తమ కావ్య 
రత్నంబుో ఇది నా (పతిభా సము[దమున పుట్టిన కావ్య రత్నమేతప్ప ఎవవు 
తెచ్చుకొన్న దిగాని, కొన్నదిగాని గాదని శకః వాక్యముయొక్ష తాత్పర్యము. అయితే 
ఈ కావ్యమే అతని |వతిభా నముదమున వుట్టినదికాని, కథ మాత్రము కాదు. 
పురాణములలోని కథను నిమిత్త మ్మాతముగా తీసికొని దానిని తా నిచ్చ వచ్చినట్లు 
మలచి సింగారించి వన్నెలు చిన్నెలు కల్పించి ఒక చక్కని శిల్పమూర్తిసి 
స్పష్టించినాడు. స్గతం|త రచన అనెడి మాటకు అర్థ మింతే. కథను గూడ 
కల్పించినాడని కాదు. మరి కాళిదాసు కావ్యములైనను మూలముగా గైకొన్నా 
డేమో అని యనుమానిందుటకు వీలు లేకుండ ఆతడు చేసిన (పతిజ్ఞ సందేహ 
నివృత్తిని జేయుచున్నది. కాళిదాసుపై ఇతనికి ఎనలేనిభ క్రి, “భాసురమతి వాల్మీకి 
వ్యాసాదులు చనిన జగతి వరకవితాసింహాసనమెక్కి కవీందుల దాసుల(గా 
నేలె( గా?దాను(డు వేర్మిన్‌” ఇంత భ క్రిగలవాడు ఆతని కుమారనంభవమును 
ఇతర సంస్కృత కావ్యములకం టె ఎక్కువ శ్రద్ధతో చదివి యుడుననుట 
తథ్యము. ఊరక చదువుటయే కాకుండ దానిని చిరకాల మననము చేని తన 


7 


98 


కవితాత్మను ఆ కావ్య సౌందర్య వాహినిలో నోలలాడించి యుండును. అందు 
చేతనే [గంథ రచనవేళ కాశిదాసుమూ ర్రి ఇతనికి అడుగడుగునను సావాత్క- 
రించుచునే యుండెనని తలపవచ్చును. ఆ సాషాత్కార [ప్రభావము ఈ [గ్రంథ 
మున చాలవరకు నీడలారుచుండును. అందుచేతనే విమర్శకులు ఈ (గంథము 
నకు కొళిదాను కుమారసంభవమే మూల మనుకొని దానీతో పోల్చి చూచుటకు 
ఉద్యమించిరి, అది మూలము, ఇది పతికృతి అని పోల్చి చూచుటకంటె 
ఈ రెండును న్యతం [త్ర గంథములుగ భావించి తారతమ్యము నిర్ణయించుట 
సముచితము. ఎజ్జన, సోమనల హరి వంశమువలె ఈ రెండును తెలుంగు '(గంథ 
ములే అయి యుండినచో అట్టు పోల్చి చూచుట కొంత నుకరమే యగును గాని 
కొశిదానుది సంన్కృృతమును, నన్నెచోడునిది తెలుగు అగుటచేత వాటిని పోల్స్ని 
చూచుట కొంత దుర్భటమైన పని. అయినప్పటికిని ఈ రెండు (గంథములలో ని 
కథను, ఈ కవులు ఆ కథను నడవిన పద్దతిని, కవితా శక్తిలో చిత్త సంస్కార 
ములో ఇరువురకునుగల తారతమ్య మును కొంతవరతైనను పోల్చి చూడవచ్చును. 
నిజమునకు తెకుగుమాట అటుంచి సంన్మ్భృతములోనైనను కౌళిదాను చేపట్టిన 
వస్తువును ఇంకొక కవి చేవట్టి యున్న చో- అట్టి సాహను(డు లేడు- కొళిదానుతో 
ఆతనికి పోలిక ఏమిటి? అని యతని |గంథమును విప్పి చూడకుండగనే (తోని 
పుచ్చవచ్చును. ఎందుచేత ననగా కవి కులములో కాళిదాసుని పేరు చెప్పిన తర్వాత 
ద్వితీయుడుగా న్రైనను చెప్పుటకు వెంటనే రెండవవాని పేరు న్ఫురింపదు. 
అందుచేతనే “ఆనామికాసార్థవతీ బభూవ” అన్న ఆభియుకో క్రి పుట్టినది. అట్టి 
కాళిదాసుతో ఈ తెశుంగు కవినిపోల్చి చూచినపుడు ఇతనికి ఏమి న్యూనత కలు 
గునో యనెడి నంకోచము కలుగుఏ సహజమే. కాని బరిమీద వదలి పెట్టినచో 


గెలవక పోయినను కాళిదానుతో పెనగగల వాడేగాని మల్చిచరపు విన్నంతనే 
భయపడి పారిపోవువాడు కాడనుమాట మాతము నిజము. 


కాళిదాసు పెరుమీద చెల్లుచున్న కుమారసంభవములో ఉత్తర భాగము 
(9 వ సర్గనుండి) ఆతడు వ్రాసినది కాదనియు |పతిభాశాలియెశ ఏ కవియో 
దానిని పూర్తిచేసి యుండుననియు, నూక్ష్మదృష్టికి ఆ భేదము కానవచ్చుచుండు 
ననియు కొందరందురు. మల్లినాథసూరి మొదటి ఎనిమిది సర్గలకే వ్యాఖ్యానము 
(వాసి తక్కినవి విడిచి వెట్టుటవర్ణి ఆ మహా వ్యాఖ్యాతకు కూడ ఉతరభాగము 
కాళిదాసు కృతము కాదనియే తోచెనని తమ యభిిపాయమును నమర్ధింతురు. 


99 


నన్నె చోడునకు కూడ ఇట్టి అభిపాయమే కలిగి యుండవచ్చును. ఇతడు పూర్వ 
భాగమును అనుసరించి నడచినంతగా ఉతర భాగము వెంట నడకసాగింప లేదు. 
నన్నెచోడుడు చేసిన అనునరణములు, ఆనుకరణములు, అనువాదములు పూర్వ 
భాగమునకే సంబంధించి యున్నవిగాని ఉత్తర భాగమున లేవు. అందును 
5 వ సర్గ తరువాత కాళిదాను దగ్గర సెలవు తీసికొని, తన దారిని తాను వరుగెత్తి 
పోయెను, నప్రర్తులు క్యావరణార్థము పామవంతు నొద్దకు వెళ్ళి మనువు నిశ్చ 
యము చేసికొని వచ్చిన 6 వ సగ్గను నన్నెచోడుడు ఎట్టు విన్మరింప గలిగెా? 
యని నాకు విషయము కలుగుచుండును. ఆ సర్గలో కాళిదాను చితించిన ఆర్య 
త్వము మన కుమారసంభవమున- ఛాయామ్మాతముగా నైనను - లేదు. భారత 
జాతియొక్కయు భారతీయ క వియొక్కయు సంస్కృతి సంపన్నతకు నిధాన 
మైన ఆనర్గను తెనుగున అకువదించుటకు గాని అఆనునరించుటకు గాని నన్నె 
చోడుడు చాలడు. ఈ (గ్రంథమును కాళిదానునకు వినివించినచో అతడు ఓక 
మారు తల యూచుచు, ఒకమారు పెదవి విరచుచు ఆలకించును. 


సంస్కృత కుమారసంభవములోని కథ హిమవద్యర్గన తో పార్వతీ 
జననముతో ప్రారంభమై కుమారుని తారకొనుర సంహారముతో ఆంతమగును. 
తెను.గున పార్వతియొక్క_ పూర్వ జన్మ మైన నతీదేవియొక్క జననము, దక్షుడు 
ఆమెను శివునకిచ్చి వెండ్లి చేయుట, ఆ పరమ దంపతులకు గజాననుడు పుట్టుట, 
తం|డియెన దక్షుడు తన భర్తను అవమానించినందులకు నతీదేవి యోగానల 
దగ్గ యగుట ఆ వై దకాధ్యర ధ్యంనము జరుగుట అనెడి అధిక కథ మొదటి 
రెండా క్యాసములలోను కలదు. 


మూడవ ఆళ్యానమునుండి నడచిన కథ మ్మాతము కాళిదాను కథా [కమ 
ముతో నంవదించుచుండును. ఆడి మొదలు రెండు [గంథముల యందును కథా 
(ప్రణాళిక సమానమే! ఆ |(వణాళికను ఉన్మీలనము చేయుటలో మాత్రము 
నన్నెచోడుడు కాళిదాసుకంటి ఎక్కువ వెంవు చేసెను. ఆ వెంవు అనేక విధ 
ముల జరిగినది. ముఖ్యముగా వస్తు వర్షనలోను భావ [ప్రవంచనములోను ఆది 
ఎక్కువ ద్యోతిత మగును. ఈ భేదము ఒక్క ఈ యిరువురకే కాదు; ఇది 
[పాచీన నవీన. కవి వర్గములకు ఉండెడి సర్వ సాధారణ ధర్మము, ఈ [పాచీన 
నవీనత అనునవి కాలమునుబట్టి యేర్పడునవి కావు, ఆయా కవల రచనా 


100 


పద్ధలనుబట్టియ ఏర్పడును. [పాచీన కవిత్వమునకు సాధుత్వము, నహజ 
సౌందర్యము, ఆలంకరణ విరళత్వము, బహువర్ణనా రాహిత్యము, కథా [ప్రాధా 
న్యము, భావసంయమనము ముఖ్య లక్షణములు. నవీన కవిత్వమునకు శ్దా 
డంబరము, అర్థ చమత్కారము, అలంకరణ దేచురత్యము, వర్ణనా బాహు 
శకము, భావావేశము, ఇతివృత్త (పపంచనము ముఖ్య లక్షణములు. ఈ విభాగ 
మునే ఆంగ్లములో Classicism and Romanticism ఆని యందురు, ఈ 
యర్గములో మన [పాచీన నవీన కవులను ఆర్షకవులు, లౌకిక కవులు అనవచ్చును. 
ఆర్ష కవులనగా కేవలము బుషి కవులనియే అర్థము కాదు. పైన చెవ్పీన లక్ష 
ణానుసొరముగ పురాణేతివానములను కావ్యములను |వానీన కవులందరును ఆర్ష 
కవులే యగుదురు. కుమారనంభవ కథగల [పాచీన వురాణములు చూచినపుడు 
ఆ రచన ఆర్షమనియు దానితో హోల్చినపుడు కాళిదాసు రచనవై జెప్పిన లక్ష 
ణములను బట్టియే కొంతవరకు లౌకిక మనియు స్పష్టమగును. ఆ కాళిదాసుతో 
ఈ నన్నెచొడుని పోల్చి చూచినచో ఈ తెనుగు కవిత్వము లౌకికము ఆ కాళి 
దాస కవిత్వము ఆర్షము అనివించును. అనగా లౌకిక మనదగిన నవీన కవిత్వ 
లక్షణము కాళిదాను [గంథభమునందుకంటె నన్నెచోడుని |గంథములో అధికముగా 
నుండునన్నమాట, ఈ వెంవు జరిగిన కొలదియు లౌకిక గంథము విస్తృతి 
చెందుటయెగాక కొన్నిచోట్ల ఆ విస్తృతి, కావ్య శరీర నిర్మాణద్భష్టా్య అనావళ్య 
కము కూడ అగును, మరి కొన్నిచోట్ల వ్యంగ్య |వధానమై సూచనా మాత్రముగ 
ఉన్న యర్థము వివరణమువల్ల పలచబడును. ఓక యుదాహరణ చూడుడు: 


“అఆవచిత బలివుష్టా వేది సమ్మార్గ దా 
నియమ విధి జలానాం బర్హిషాం చోవనే తీ 
గిరిశముపచచార (పత్యహంసా సుకేశీ 
నియమిత పరిఖదా తచ్చిరళ్చందపాదై 8.” 


ఈ శ్ఞై'కమునందు కాళిదాను, పార్వతి తవస్థితుడైన శివునకు చేసిన 
థః స 


వరిచర్యా స్వరూపమును నం|గహముగా, అంతకంచె ఆచేక్షణీయము లేకుండ 
వ్య కీకరించెను. 


ఈ ల్లై కములోని భావములనే ఛాయా మ్మాతముగా అనుకరించుచు నన్నె 
చోడుడు మూడు వద్యములను (వానెను, మూడవ దానిలో పార్వతి నిత్యము 


101 


కోసి తెచ్చిన పువ్వుల (ప్రత్యగతను వివరించుచు రమణీయమైన యొక ఆర్థమును 
కొని తెచ్చెను. “ 


సీ “ మొనలావులించి వాసననల్హ( బసిగొని 
లేం దేటిగము లెలగు లింపకుండ 
నడ నూజఈగొని వేచి నుడియు తెమ్మెరలచే 
బొడము పుప్పొడి వొలివోవకుండ( 
దరణి కూటమున మే యెరలి పద్మిని మేన 
మొలతెంచు మధుమద మొలుకకుండ 
మేల్కని గోమిని మెలంగి మై మురిసిన. 
బొది గొన్నయకరువుల్‌ నెదరకుండ( 


తే॥ దెలిసి జక)_వ లొండొంటి( గలయం? దారు 
కలకలంబున రేకులు గదలకుండ 
మున్న కొనివచ్చి గణికా సమూహితోడ 
గిరిజ పూజించె. బసి(డి తామరల వరదు.” 


ఈ పద్యమును కొశిదాసే చూచి యున్నచో వివ పాదముతప్ప తక్కిన 
భాగమును నిజముగా నంన్కృతములో ఆనువదించెడి వాడేమో యని నాకు 
తోచును. (ఆ పాదమునందలి యర్థము అనభ్యము ) కాశిదాసునే మురివించెడి 
పద్యములు ఇట్టివి ఈ [గంథములో అక్కడక్కడ చాల కలవు. వాటిలో రెండు 
మూడు ఉదాహరణము లిచ్చుచున్నాను: 


“ను॥ వల రాజామని(బిల్చి వేగమెయి నీవాసంతి కానంద దో 
హల మీకానన అక్షి కిమ్మనుడు నాహ్లాదంబుతో నెయ్యమ 
గలమైయుండ వసంతకుండు దమ వై( గన్నిడ్డ గారాకు(6 గం 
దలి రాకయ్యెనొనా( దలిర్చె వడి( గాంతారాంతరోర్వీ జముల్‌ .” 


కం॥ కని కోపించెనా? కానక 
మును గోపించెనొ మహో[గముగ న్నుగుడు సూ 
చిన. గాలెనొ చూడక యట 
మును గాలెనొ నాగ నిమిషమున నణ(గాలెన్‌, 


102 


కం॥ గిరినుతమై( గామాగ్నియు 
హరుమై రోషాగ్నియుం దదంగజుమైను 
ద్దుర కాలాగ్నియ రతి మై 
నురు శోకాగ్నియును6 దగిలి యొక్కట నెగ నెన్‌.” 
మన్మథుడు తన సఖుండైన వనంతునితోను, శంకిత స్వాంతయైన రతితోను 
కలిసి ప్రాణము లర్చించి యైనను నరే, నెరవేర్చవలనిన కార్యము కొరకు 
హిమవ త్పర్యతము మీది శివుని తపోవనమునకు బయలుదేరి వెళ్ళును ఆని 
కెవ్పుటకు కాళిదాసు ఈ | కింది శోకమును వ్రాసెను. 
“సమాధ వేనాభి మతేన నఖ్యా 
రత్యాచ సా శజ్కమను పయాతః 
ఆంగ వ్యయ పార్థిత కార్య సిద్ధిః 
స్థాణ్వా శమం హైమవతం జగామ.” 


ఇందులో ఆతడు వాహనారూఢుడై వెళ్లెనో కాలి నడకనే వెళ్తెనో ఆకాళ 
శృెనో కదాను వివరింపలేదు. ఆగమన (పకారమును ఆవసర 
మైనచో మనము ఊహించుకొనవలనినదేగాని దానిని వివరించి చెప్పుట ఆ కవి 
కుల “రుని పద్ధతికాదు. నన్నెచోడుడు మన కా యూహించుకొనవలనిన 


భారము లేకుండ వారి గమనమునకు ఒక వుష్ప రథమును నృష్టించి చూ వెను, 
ఇజమునకు అది రథము కాదు, తెలుగువారి రెండెడ్డ బండి.) 
fh 


Fa నా 
లో, మనమున a] 


॥ పంక రుహంబులు బండి కన్నులు, 
చంవకంబులు నొగ, లుత్సలంబు లిరును 
గర వీరములు పలు(గాడి, జాదులు 
నను(గాయ్య, లశోకముల్‌ గోడివీ(ట 
సీందువార బులు సీలలు, గేతకుల్‌ 


మెట్టులు, మొలలు మెటుగుదెలు 
ca థు 


ములు మునుకోల, కో జా 
కల, 5 కముల్వాహనములు 


103 


గా వసంతుండు సూతు(డై పూ(వుదేర 
నెరయ( గుసుమాయుధంబులు నినివీ తెచ్చె, 

రథమునకు చక్రాలు, ఇరుసు, కాడి మొదలైన ఎన్ని అవయవము లుండునో 
అన్నిటికి అన్ని రకముల పువ్వులు సంపాదించి ఆ రథ నిర్మాణము చేసిన ఈ 
శిల్సి నేర్పు ఎంతయో కొనియాడ దగినది. కాని ఆరథ నిర్మాణ మెంత 
బాగున్నను చమత్కార భూయిష్టమె గాని రసవంతమని చెప్పదగిన రామణీ 
యకతా భూయిష్టము కాదు. ఇట్టి చమత్కార వద్యమును వాయుట సంన్కృత 
కవులలోనైనను ఉత్తర కాలమందలి శ్రీ హర్షాదులకు పరిపాటి యైనదిగాని 
అశ్వఘోష కాళిదాసాదులనాడు లేదు. ఈ సంగతి యటుండనిండు. శివుని తపో 
వనములో వనంతుడు అడుగు పెట్టగానే ఆకా౨ వనంతోదయ మైనది ఆ భట్ట 
ములో కాళిదాను వాసిన శ్లోకములలో కొన్నిటిని ఇతడు యథాతథముగ 
తెనిగించెను. మరి కొన్నిటిని ఇంచుక మార్పులతో అనుకరించెను చూడుడు: 

“మధు ద్విరేఫః కునుమైకపా తే 

వపౌ |వీయాం స్వా మనువర్శమానః 

శృంగేణ సంస్పర్శ నిమీలితా శీం 

మృగీమ కండూయత క్యష్టసారః, 

దదౌరసా తృజ్మ్యజరేణు గస్టి 

గజాయ గండూష జలం కరేణుః 

ఆర్థోపభుక్తెన విసేన జాయాం 

సంభావయామాస రథాజ్ఞనామా. 

గీతా నరేషు (శ్రమవారి లేశైః 

కించిత్సముచ్చా ఏసి తవ త్త) లేఖమ్‌ 

వుష్పా స వా ఘూర్జిత న్మేతశోభి 

[పియా ముఖం కిం పురుష శ్చుచుమ్చే.” 


సీ “క రియిచ్చె నరమెసి కరిణికి స్ప క్రి 
పేలవ ములంబు పలవింవ 
ట్‌ రా ap) _ 
మృగ మర్ధి( గబళించి మృగికిచ్చెనంచు ద్‌ 
ర్భాంకురంబులు చిత్త మంకురింప 


104 


హంస పెక్కువ యిచ్చె హంసికి నోర్నోర 
నెలదూడు మొగముల నెలమి మిగుల 
భృంగమ్ము దావితో భృంగికి దయనిచ్చె 
విక నితాబ్ద మధువు వికసీతముగ( 


గీ! గిన్నరుండు (గోల్చె( గిన్నరి వీనుల 
రాగ రనము మేన రాగ మెనంగ 
మధు విడంబనమున మగలును మగువలు 
విరలి గొనిరి మదన పరవశమున.” 


ఈ |పకరణమును కాళిదాను 9 శ్లోకములతో నరిపెట్టగా నన్నె చోడుడు 
ఇరువది పద్యములతో గాని తృ ప్రి పడలేదు, ఈ వెంపు లౌకిక కవులలో భావ 
న్మిగహముగల ఎవరికో తవ్వ _ తక్కిన వారందరికి సహజ లక్షణము. నన్నె 
చోడునకు కాళిదానుమీద గల భ కి ఇంతంత యనరానిది. ఒక కుమారనంభ 
వము నుండియే గాక, అవసరమైనపుడు కాళిదాను ఇతర [గంథములనుండి 
కూడ మేల్తరములైన శ్లోకములను అనువదించుటకు ముచ్చట వడెను. ఒకమారే 
చం|దాసమయము, సూర్యోదయము జరుగుచున్న (పకృతి నన్ని వేశమును 
వర్ణించిన నన్నెచోడుని ఈ పద్యమును చూడుడు: 


తే “అసగిరి( బొంద రా జుదయ్యాది నక్కా 
నిను (డు, దేజస్వులగు వారి కెల్ల (పొద్దు 
మానితంబగు నిల నొక్క_మాట పొందు 
హాసి వృద్ధులు సూచించు నట్టవోలె," 

ఇది శాకుంతలములోని ఈ |క్రింది క్లోకమునకు ఆనువాదము, 

శో యాత్యేకతోస శిఖరం పతి రోషధీనా 
మావిష్కృృతారుణ పురస్సర ఏకతోఒర్క.ః 
తేజోద్యయనస్య యుగపద్వ్య నవోదయాభ్యాం 
లోకో నియమ్యత ఇవాత్మ దళాన్త రేషు.” 


మొదట ఇది నృతం[త [పబంధమని కదా కవి చేసిన (పతిజ్ఞ, మరి ఈ 
యనువాదము లేమి) ఈ యనుకరణములేమి? అని ఒక (పళ్న వుట్టవచ్చును. 


105 


అచ్చటచ్చట ఇటువంటి ఆనుక రణము లున్నను ఇది స్వతంత రచన మాత్రము 
కాకుండ పోదు. ఆ మ్మాత మనుకరణమైనను లేకుండ [వాయవలెనని ఈ కవి 
సంకల్పించనూ లేదు; వాయుగునని | పతిజయు చేయలేదు. ఒకవేళ (పతిజ్జ 
చేసినను ఆది నెరవేరుట దుర్జపమా భక న ఆ మున నూడ్యునివలె 
కొళిదాను దేదీవ్యమానముగా వెలుగ్గునుండగా ఆ రశ్మీ తనకు సోకకుండ నడవ 
HOTU గ 

గలనని ఎవడు ప్రతిజ్ఞ కో వన్‌ లేమ పెట్టుకొన్నను ఆ వేడి 
నుషిర మార్గము వెంట ఒడలికి తా నీనునే యుండును. కొళిదాను శ్లోకములు 
నందర్భవళమున జ ప్తీకి వచ్చినపుడు నన్నెచోడుడు వాటిని నమస్కార పూర్వ 
కముగ స్వీకరింవక ఎట్టు ఉండగలడు? కొంచమో గొప్పయో కాశిదానునకు 
తాను బుణవడు దునని బుణవడితినని యెరుగును. పూర్వకవి స్తుతిలో కవు 
లందరును కాళిదానునకు నులే యని భ క పూర్వకముగా నమస్కారము 
చేసియే-దోణా చార్యుల రిక్త వదక పారోతొయ యుద్ధమునకు తలపడిన 
అర్జునునివలె-కావ్య రచనకు ఉపక్రమించి ఉద్దిష్టగు మ్యమును చేరెను, 


కావ్యము రసవంతముగా నుండవలెనన్న జో (పనన్న ముగా నుండుటయే 
గార బొచిత్యబంధుర మైకూడ ఉండ వలెను. ఈ దొచిత్య మనునడి శబ్దములో, 
ఆర్థములో, వస్తువులో, వర్ణనలో, భాషణలో, నంవాదములో-అడి యిది యన 
నేల..శ రిరమంతయు వ్యావించి యుండెడి ఓజన్సువలె కావ్యమంతట నిండి 
యుండవలెను. కాళిదొను కవికుల గురువనిపించుకొనుటకు గల కారణములలో 
యౌచిత్య పరిపాలనమొకటి. ఆ శ క్రి నంస్కృతకవులలోనే చాలామందికి లేదు. 
తెలుగు కవులలోను మరి వెక్కుమందికి లేదు. ఆ లేనివారిలో నన్నెచోడు 
డొకడు, వివాహనిశ్చయమునకు హిమవంతునివద్ధకు వెళ్ళివచ్చిన స_ఫ్రర్షులు, 
వధువు చాల అందగ తై అని శవునితో, జగన్మాత కాబోయెడి పార్వతియొక్క 
అవయవము లను వర్ణించి చెప్పుట యెంతమా తమును ఉచితముకాదు. (పబం 
ధమునకు ద్రీరూవవర్ణనము ఓక అలంకారము గనుక కవి పార్యతీవర్గనను ఆ 
బుషలనోట పలికించెనని నమాధానవడుద మనుకొన్నను పొనగదు. ఆ రూప 
వర్ణన అంతకుముందే యొకమాటు జరిగినది, మరి అట్టి వర్ణననే ఇంకొకమారు 
చేయట అనానశ్యమేగాక నందర్శ్భోచితమును పాతోచితమును కాదు. ఓక్‌ వేళ 
కవికి ఆమె రూపమును మరికొంత వర్ణంపవలెననెడి కుతూహలమున్నచో రెండవ 


106 


పక్షముగా తావై తనమాటలలో వర్ణింపవచ్చును గాని, ఆ బుషిప్మా, తలకు ఆరో 


పించరాము. 


మరి శివుని తపోభంగమునకు బయలుదేరిన మన్మథుని వారించుటకు రతి 

చేసిన హితోపదేశముకూడ జొచిత్యవుమేరను మీరుచునేయున్నది. భార్య భర్తకు 
తముగరప్పట న్యాయమేకాని ఆ యుపదేశము అనునయపూర్వుకముగ మృదు- 
భురమగ నుం ండవలెనుగాని తర్ణనపూర్య్ణక శాపవాక్యములుగా నుండరాదు. 
ముక. కవి రతినోట పలికించిన వాక్యములన్నియు తనవేకాని, రతి 
పాతవి కావు. కావ్మమలో కవి, తానే పాతయగుట యొకటి, పాళయే తా 
నట యింకొక టి_ఆనెడి రెండువిధములుగా భాషించుచుండును. అనగా పాత 
ఓ వలుకుటయొకటి, తన భావములే ప్మాతనోట వలికించుట 

యింకొక టి. ఈ కెండింటిలో మొదటిది కావ్యధర్ముము, రెండవది కావ్యధర్మ 
భింజకిము. తానే వా బా తయెనచో కవి పాతోచితమైన భావములు, వాక్యములు 
ఇ క్షముచేయచుండును. హాతయే తానైన కవి ఆ యౌచిత్య మును విన్మరించి 
తేన వాక్శములే వా తనోట వరలికించును. రతి హితోవదేశ ఘట్టమున నన్నె 
చోవుతు ఈ కెంక్షవ పద్ధతి నవల9బించి పాత్రౌచిత్యమునకు భంగము కలి 


యే 


నావయవవర్ణనా కుతూవాలమును తీర్చుకొనుటలో స్థానాస్థాన, 
వేలాడే? దరిజ్ఞగమునుకూడ 1 కోల్పోవుననుటకు ఇంకొక ? నిదర్శనము చూడుడు : 
మకర వివాహానంతరము హమవంతుడు అల్లునకు అరణమొనంగి 
కొలుపు సందర్భమ పున మేనయు ఉమాదేవియ ఒండొరులను కౌగలించు 
కొందురు. అనమయమున వా రిరువురి హృదయములలో అమృతరనవూరితము 
ప గములు పుట్టునో ఆడ వీల్చను అత్తింటికి సాగనం వెడి 
దంపతు ఐందరును ఎకుగుదురు. ఆ సన్ని,  వేశమును మహాకవియైనవాడు ఎంతో 
వితము బం వన్నె చోడునకు ఆ నన్ని వేళ సౌందర్యమే గోచ 
బువా 5 యాలింగనమును జుగుప్పావహమైన ఈ [కింది 


J 


ద్ర ోో కుక్కచా _గంబు లొంవా ంటినొత్తుదేర 
నెమరు కౌంగిలింవంగ నను వెట్టుగాక 


107 
కెలని కొజంగుచు. గుచతటుల్‌ బలిమినొత్ర 
నంది కేలెటకేనియు నందికొనిరి.” 


ఇట్టి వద్యములు ఇయ్యెడనేకాదు సారన్యతమున ఎక్కడనున్నను 
సరసుల మదికెక్కవు. అవి యీ కావ్యములకు కళంకములనుటకు సందేహింప 
నక్క_రలేదు, 


పరాకాష్టచెందిన ఇతని గురుభ కి యారాధనీయమే కాని ఆ గురునకు 
పరమశివునితో అభేదమును పాటించెడి పారవశ్యము మ్మాతము నమర్థనీయము 
కాదు. పార్వతికి శివమంతోపదేశము చేసిన బుషేశ్వరుని జంగమ మల్రికార్జునుని 
పేర పిలిచినప్పటికంటె, శబరకాంతలు _వెదురుబియ్యము దంచునవుడు 
జంగమ మల్లికార్జునుని పేరుతోనే పాడిన రోకటిపాటకంటె, చెండ్లికి తరలివచ్చెడి 
శివుని చూడవచ్చిన పౌరకాంతలు చూచినవ్య క్తి జంగమ మల్లికార్డునుడే యని 
వర్ణించుట సమంజసము కాదు, వరునగా ఆ పద్య ములివి: 


చ॥ “కమలదళాక్ని సాల(ద మకంబున(గూర్చునిజేశు తోడ( జి 
త్రము దనివోవంగా బహువిధంబుల(గూడిన హృద్దతానురా 
గము వెలి/బేర్చునోయన నఖక్షతచుంబనరంజితాంగ వి 
(భమగతి వచ్చిచూచె నొకభామిని జంగమ మల్లికార్డు కున్‌.” 


ఉ॥ వాననగా శివాగమము వర్ణన కెక్క6 (్రయీసదర్ధముల్‌ 
దేసిగ నాత్మశిష్యులకు( దెల్పుచు సద్విధినున్న నిష్కళా 
భ్యానమునందు లీనమగు భావము నిల్పి వెలుంగుచున్న న 
ద్భూనుర ముఖ్య వ్మిపమునిపుంగవు జంగమ మల్లికార్డునున్‌ 

తే మగువ జంగమ మల్లయ్య దగిలిచూచి 
యందకన్నుల మనమును నంటియున్న 
నచల భావననిల్బ దానట్ల పరము 
నభవు(గని జను లచలాత్ము లగుఏ యకరుదె? 

చ॥ పటికవు రోటిలో వెదురు బాలొగిపోయుచు గౌరుకొమ్మురో 
కట?గొని దంచుచున్‌ శబరకామిని వెక్కులు రాగముల్‌ మదో 
త్మ, టముగ( వాడే( జుట్టిన మృగంబులు సోమ, మమష్యరూప ధూ 
ర్లటి మునిముఖ్యలోకగురు జంగమ మల్రికార్డునున్‌. 


108 
భ క్రిపారవశ్య్శ్యము నానావిధభావావేశములలో ఒకటి. మితిమీరిన భావా 
వేశముగల కవి కావ్యరచనా మర్యాదలను పాటించుట దుష్క_రము, 


ఇతని సామెతలు, పలుకుబళ్ళు, జాత్యములు దేశీయముగా నుండుటయే 
గాక కధకుసంబంధించినను సంబంధింపకపోయినను దేశీయము లైన ఆనాటి 
సాంఘికాచారములుకూడ కొన్ని మూ (గంధమున (వవేశ పెట్టబడినవి. అట్టివికూడ 
ఇతడు (పతినిచేసిన కావ్యరచనాదేశీయతకు కొంత సాధనభూతము లై యుండెనని 
నా యూహ. యుద్ధమునకు పూర కము సేనాకటకమున వీరభటులు తమ తమ 
పతావములను (పక టబించుట, త్యాగ భోగ పరాయణులగుట, [పియురార్యడను తుది 
సారి వీడొ_నుట. (పియురాం|డు భావివియోగభారమును నహింపలేక [వియుల 
కన్న ముందే (పాణములు పీడుట మొద లైన వీరళ్చ్ళంగార కృత్యములన్నియు 


క్ష తియకులజుడును యుద్ధవిశారదుడును ఆయిన ఈ కవికి సాకాదనుభూత 
ముల యుండును. 


మరి రాజసేవకులకు పసిడిరాసులుబోసి జీతములిచ్చుటయు, యుద్దభటు 


లలో [ముక్క డిమూకలకు జొన్నలు గొలుచుటయు ఆనాటి యాచారము 
కాబోలు. 


క॥ “భావజ విభుండలిశుకవిక 
సేవకతతికెడరు దీర జీతముసేయం 
గావెలింబోనిన పసి(డుల 
[పోపులు నా(దమ్ములెలమి(బూచె బెడంగై. 


చ॥ మునుయిడి వైరివాహనులముట్టి పడల్వడ,వేసిగట్టి కె 
పున బయికెత్తువాహకుల పొంకమజందల కొంత 


గోసి మున్కొానివడివాణు వండలను గోవుల నూ రెలందోలిమార్చు చే 
ర్చునః బతికె_క్రికేల్లలన జొన్న లుగొన్న బుణంబు వీ(గుదున్‌,"” 


రాజు ఓక అసాధారణ కార్యసిర్వహణమునకై ఒక సేవకుని నియోగించి 
నపుడు ఆతసికి నతా, రపూర్యకముగ తాంబూలమొనంగుటయు ఆతడు దానిని 
ఆంగీకారనూచకముగ గహింఛచుటయు ఆనాటి రాజసేవా మర్యాదలలో ఒకటియై 
యుండును. ఆ మర్యాదయు ఈ కావ్యమున పాటింపబడినది. 


109 


వ॥ నాకు:దగిన కెలనంబు (Service) గంటి దీనికింతకు మెకొంటి, 
దాంబూలంబు దయసేయుమని వవంతనహితలబుగా వలరాజు నురరాజుచేత 


నపారసత్కా-రంబులుగొని వీడుకొనీ చను దెంచు నంతనక్కడ 


కథ ఏకాలమునాటిదై నను కవికాలమునాటి ఆచారవ్యవహారములు కావ్య 
మున చోటుచేసికొని ప్రవేశించును. అట్టివి కాలధర్మవిరుద్ధములని కవులు 
శంకింపరు, 


“ఓలినకడచన నలువది 

నాలుగు విద్యలనునేర్పు నైనర్లికమై 
వాలిన సుకవులకుం గా 

కేలతరమె కృతులుచెప్ప నెవ్వరికై నన్‌.” 


అనిగదా ఇతడు ఉత్తమకఏ కుుండవలసిశ విజ్ఞానమును నిరూపించెను. 
ఇది ఆలంకారికులు కావ్య హేతువులుగ చెవ్పిన వతిభా, వ్యుత్ప తి, ఆభ్యాసము 
లనెడి మూటిలో వ్యుత్వ తికి సంబంధించిన విజ్ఞానము. ఆ విజ్ఞానము నానావిధ 
కా స్త్రసంబంధియు, నానావిధ కళానంబంధియు అయియుండి కవికి చక్కని 
సంన్కృతినిచ్చును. అట్టి సంస్కృతిగలకవి పండితకవి యనివించుకొనుకు. 
మన వూర్వకవులలో చొలామండికి అనేక శాస్త్ర పరిచయము తోపాటు సంగీతాది 
కళావరిచయమును కలదు ఆయా శాస్తవిషయములను, కళానిషయములను 
సందర్భము వొనగినవుడు వారు కావ్యములలో వదర్శించుటయు కలదు. 
నన్నెచోడుడు అట్టి వండిత కవులలో ఒకడు. ఇతనికి కవిత్యముతోపాటు 
చిత్రలేఖనము నాట్యము సంగీతము మొదలైన కళలనెపుణియ, అక్వళాస్త్ర, 
గజకాస్త్ర, యోగశా స్త్ర యుద్ధతం తాది పరిజ్ఞానమును కలవి చెప్పుటకు ఈ 
[గంథమున అనేక నిదర్శనములు చూవవచ్చుసు. ఈ పరిజ్ఞానమును ఆతడు 
అవనరమునకు తగినంతగాక ఎక్కువగానే [పదర్శించుచుండును. మరియు 
చితకవిత్యము, బంధకవిత్వము, ము[దాలంకారము మొదలైన కేవల పొండిత్య 
(పదర్శక మైన రచనయందును ఇతనికి కుతూహల మెక్కువ. ఇట్టి రచనలు 
ఆం|[ధవాజ్మయములో ఆవెకాలమున లేవు. అందుచేతనే ఇతడు నన్నయకు 
[పాచీనుడు కాకపోవుటయే కాక అర్యాచీనులలో కూడ చాల తర్వాతికాలపు 
వాడని కొంతమందికి నందేహము కలుగుచుండును. మొత్తముమీద చూచినచో. 


110 


ఈ కావ:ము రెండు వీరుద్దాంశ ములకు నంగమస్థానమే మో యనివించును. ఒక 
వంక కాళిదానాడి కంస కకవ్పలయెక్కయ, తిక్క_నాది ఆం[ధకవుల 
యొక్క ఆయు శిల్వలక్షణములును ఇంకొకవంక శీణయుగములోని ఆధమ[పబంధ 
లక్షణములను ఈ 5 కావంములో రాకీణూతములెయన్న వి. ఆయినను నన్నె 


చోడుడు ఆంధ్ర కవి(శేష్టులలో ఎన్న దగ్గవాడేగాని, సామాన్యుడు కాడు. అతి 


స్వతం తమైన జుద్ధిమత్తయు అతి నిశితమైన భావనయు నానాశాస్త్ర ప పరిజ్ఞానమును 
గల మహావ్య క్రియు నని ఉపచారపూర్వుకముగ కొనియాడదగిన కవీశ్వరుడు. 


పండతారాధ్యు డం 


ఈయనపరు మల్లికార్జునుడు. మహాపండితుడును, ఆరాధ్య [బాహ్మణు 


డును ఆనుటిచేత ప ౨దీతారాధ్యడని పేరు [పళ స్తీ కెక్కినది. ఈ పేరు తదుపరి 
రాధ బాహ్య జుల కుటుంబములకు ఇంటి వేరై నది, 


ల 
ఈయన వీకశైవ మత నంన్కర్తయైన బనవేళ్వరునితో తులతూగ గల 


మాహాత్య ము కలవాడు. ఆంచుచేతనే పాలకురికి సోమనాథుడు బసవని చరిత 
మును బసవ కరాణమకు పేక _ానినమ్త, ఈతని చరితమును వండితారాధ్య చరి!త 


మదక ఒక మహో  గంథ్రముగ (వానెను. పండితుడు బహు (గంథక ర రయట. 


పండితారాధ్య చరితలో స కంకర వశమున ఆ [గంథములలో కొన్ని పేరా డైన 
బడిచపవి. వాణిల్లో కొన్ని నంన్కృత కర్ణాట భాషలలో కూడ కలవట. కాని 


కతడు వాసిన గంథములలో వీది తెలుగో ఏది కాదో నిర్ణయించుటకు వీలు 
₹కుండ ఆవి యనియు నామమ్మాతావశిష్టము లయినవి. ఒక శివతత్వ సారము 
ము కలిమి, శేషించి యున్నది, 


సోమనాథుడు వండితారాధ్య వాద [పకరణములో పేర్కొన్న 'వెక్కు 
[గ్రంథములలో *వతత్త్వ సారము త తప్ప తక్కిన వాటిలో ఏవి వండితుని రచనలో 


“అత్ర ఇ భట్లు గైవారంబు నేయ 
“తిః టంచో గద్యముల్‌ ” “రుద మహీమి”యేు 
శతకంబు “కవత త్ర శసొరో మాదిగను 


Wm" ww me 

గద్య పదంబు లాకాంక్ష( జదువుచు 
w 

హృద్యం ముగా] నత్క వీశంరుల్‌ బొగడ 


wf. జ 


మదినున్చి సంస సౌర మాయా న్తవంబులొ 


a 


111 


బదములు( దుమ్మెద పదముల్‌ (పభాత-_ 

పదములు బర్వతపదము లానంద. 

పదములు శంకర పదముల్‌ నివాళి 

పదములు వాలేశు పదములు గొబ్బి- 

పదములు వెన్నెల పదములు నంజ-_ 

వర్ణన మజి గణ వర్ణన వదము 

లర్జవ ఘోషణ ఘూర్జి లుచుండ ( 

బాడుచు నాడుచు( బరమ హర్షమున( 

గూడి సద్భుక్త సంకుల మేయుదేర. (వం, చ, వాద) 

పె వాటిలో తుమ్మెద పదములు గొబ్బి పదములు వెన్నెల పదములు 
మొదలైనవి పండితారాధ్యుడు రచించినవై యుండవు. అవి వద కవిత్వములో 
కొన్ని ఫణుతుల చేర్చు, నేటికిని సం[కాంతి పండుగ దినముల లో- 

“పంచ పాండవులే తుమ్మెదా” అనియు 

“గొబ్బియాడో గొబ్బియాడో” ఆనియు 
పల్లె (పజలలో న్ర్రీలు జలముల గౌ పాడుట కలదు, 

వండితుని శిష్యులు ఆతనివెంట. ఈ పదములు పాడుచు కోలాహలముగ 
నడచిరని పాలుు_రికీ సోమనాథుడు చెప్పినదాని కర్థము. ఆవి తుమ్మెద పద 
ముల, గొబ్బి వదముల ఫణుతులమీద శివపరముగ వ్రాయబడిన యేవో వద 
ములై యుండను. ఆ శివపరములైన పదములు కూడ లోకములో ఆనాటికి 
వచారములో నున్నవే కాని పండితారాధ్యుడు [వల్యెకము (వానినవి కావని 
యనుకొనుట లెన్స: 

ఢ్రీకంతుడను పువ్వు దుమ్మెదా! పర 
మై కాంతమున వెల్లు తుమ్మెదా! 

ఆం వేదాంతార్థమ గల రుక్‌ తుమ్మెద పదము ఇప్పటికిని అచ్చటచ్చట పాడు 
చుండుట కలదు. 


కాలము : ఇతని జీవితకాలము 1100-1170 కావచ్చును. ఇతడు 
వెలనాటి చోడుని యాస్థాగమునకు వెళ్ళి అచటి బౌద్ధాచార్యుని, మత వివాదమున 


112 


నోడిందగా ఆ బౌద్దుడు శివనింద చేసెనట, _ శివునిగాని, శివ మతమునుగాని, 
శె వులనుగా-?. ఇం దించిన వారిని హత్య జేయుట పాపము గాకపోవుటయే గాక 
దానివల్ణి కెలాస్కపాప్రి కలుగుననెడి పండితుని మత పిశ్వాస |వపకారము ఆతని 
శిష్యులు జల వెచ్ద వండితుని ఉపాంశువధ గావించిరట. దానికి వతీకారముగ 
ఆ రాజు పండితుని వి కనులు తీయించెనట. ఈ భయంకర నాటకమున ఓక 
పాత ధరించిన ఆ వెలనాటి చోడుని రాజ్యకాలము 1168-1180 అని చారిత్ర 
కుల నిర్ణయించిరి. మరి పండితుడు వెలనాడుదాటి శ్రీశైలము మీదుగ బనసవే 
శ్వరుని దర్శనార్థము కళ్యాణ కటకమునకు వయనమై పోవుచు మధ్యే మార్గము 
నన బసవని కంమును గూర్చి విని ఆ వయనము మానుకొనెనట. బసవని 


జు స్తా 
toro bm 2 


0! 
నిరాణము 1167లో జరిగిన దమట చర్విత (పసిద్ధము. అప్పటికి పండితా 


3 తనముడే శ్రీశైల పర్వత మెక్క_లేక అతని శిష్యుని ద్యారా 
సామికి తన భరి? నిచేదించెనట, ఆ వె వయోభారము వల్లను, బనవని చూడ 
లేక పోయిత్‌నను సిరే-దమువ వల్ల! ను, మరి రెండు మూడు "సంవత్సరములలో 
తనువు కాలించెనట. కాగా ఇతడు 12వ శతాబ్ది [పారంభమున పుట్టి 1170 


దరంంతము బడికి యుండెవని & నిర్ణయింపబడినది. 


య 


వత త్త్వసారమ : ఈ [గంథము కొద్ధి సంవత్సరముల క్రితమే 
వక టిత మైనది, తళ్చూర ము దీనిపేరు సోదర [గంథములతోపాటు పండితా 
౨ చకితకంగ వకవ ట్‌ మా[తముతోనే నరిపోయెడిది. పండితారాధ్య 

చరితలో సోదనాథుకు “ “శతకంబు శివతత్త్వసార మాదిగను గద్యవద్యంబు 
లాకాంక చడువుచుకు అన్ని (వాయుటబట్టి ఇందలి శతక శబ్దము శిపత త్వసార 
మునకు విశపణముగా ఈ |గంథమును శతకముగ అంగీకరింవ హూనిరి. కాని 
ఇందు శతక లక్షణ మేమియు లేడు. శతకమున కుండదగిన నంఖ్యా నియమము 
గాని మకుట నియవముముగాని లేవు. మెగా |గంథమునగల 489 పద్యములును 
ఏకిన్యూ త బద్దములునుగావు. ఆదియునుగాక లాక్షణికు లుదాహరించిన ; 

“" ఆయతి( (చిపురాంతక దే 
వాయని వెలుచుటయు గటక మంతయు వినగా 
కాయకు కిన్నర బమ్మయ 
కోయి యేలుగివె తొల్లి యురగాభరణా;” 


113 


అనెడి యీ పద్యము ఇందు కానరాదనియు ఇటువంటివే మరికొన్ని నశించి 
యుండుననియు అందుచే ఈ (గంథము అసంపూర్ణమనియు కొందరందురు. 
పాల్కురికి గోమనాథుని“శతకంబు శివతత్త్య సారమాదిగను” అన్న పంక్తిలో 
సూచింపబడిన శతకము వేరుగా నున్నదనియు అజి“శ్రీగిరి మల్లికార్డునా” అను 
మకుటము కల శతకమనియు ఇంకొక వాదమున్నది. శివతత్వ సారమునంద లి 
(పకీర్ణతనుబట్టి ఇది విషయైక్యముగల గంథముగా కవి సంకల్పింపలేదని యను 
కొనవచ్చును. దక్షాధ్వరధ్వుంసము వళయ వర్ణనము గణ తాండవము మొద 
లైన కొన్ని శైవలీలలను, అద్వైత ఖండనము జగత్క ర్హృృత్వ విచారము పశు 
వతి శబ్ద సమర్థనము మొదలైన కొన్ని శాస్త్ర మీమాంసలను, శివదీశ్నితులు 
పాటింవవలనసిన ఆచార వ్యవహారములను వురాతన భక్తుల మహిమలను గూర్చి 
విశదీకరించుచు తన భ క్రితో మేళవించి (వానిశ కొన్ని పద్యముల నంపుటిగా 
మా[తమే ఈ [గంథమును [గహించుట లెన్స. ఇందులో తన భక్తిని ఈళ్వ 
రుసికి నివేదించిన పద్యములు తప్ప తక్కిన భాగములో కొవ్యమునకు యోగ్య 
మైన కవితా వదార్థ మేమియు లేదు. శివతత్త్యసార మనెడి పేరు పెట్టుటలోనే 
శైవమత సిద్ధాంత నంగహముగా కవి ఊహయైనట్టు ద్యోతిత మగును. కావున 
దీనిని శెవస్మృతి యనుట బాగు. కవిత్వ మనివించుకొన దగిన లక్షణ మేదైన 
నిందున్నచో అది శైలిలో మాతమే కలదు. 


ఇతర శివ కవులవలె జాను తెనుగు దీక్ష యితనికి లేదు. నన్న యవలె 
ఇతడును చాలవరకు సంస్కృతవద భూయిష్టమైన రచనయే చేసెను. సంస్కృత 
జటిలమైనను నుబోధకత్వము కలిగి అప్రసిద్ధ పద (పయోగముగాని అన్వయ 
కాఠిన్యముగాని లేకుండ, నమతాగుణ శోభితములైన వాక్యములతో రచన నిండు 
దనము గలిగి యుండును, ఈ [కింది పద్యములు కొన్ని యుదాహరణములు;: 


కం॥ అవి కలదేవానుర నర 
నివహనదా పూజనీయ నిత్యోత్సవ స 
చ్చివలింగ పరాజ్ముఖ మా 
నవ నంభాషణములెల్ల నరకార్థమగున్‌. 


కం॥ నకలామర దెతేయ 
పకర నదారాధ్యమాన పాదాబ్ది భవాం 
తక నీ భక్తుల దుర్గుణ 
శకలంబుల వెదకువా(డు చండాలు( డజా। 


114 


కం॥ పొజ్జులు వేదజ్ఞులు టో 
కజ్జులు చేకొం[డై గత 9ఖా గాయ శీ 
యజ్ఞోపవీత నాస్తి కు 
లజ్ఞులు చేకొండుగాక య,ద్వైత మజా! 
కం॥ ఆతి మూఢుం డతివతితుం 
డతి దుర్జను డన(గ వలవ దతిశయ భకి 
స్థితి నెగడునేని నాతం 
డతి వండితు( డతి పవితు( డతి నుజను( డజా!'' 


ఇష్ట దేవతమీద కవిత్వము చెప్పెడి భక్త కవులు అందరికిని ఉండెడి ఆ 
వేగము, ఆర్జిత, ఊష్మలత, ప్రవన్నత మొదలైన హృదయ ధర్మములు 
ఇతని కవిత్వములో స్పష్టముగా గోచరించును. 

చూడుడు : 
కం॥ పూజింపుండు పూజింపు(డు 
పూజిం(పుడు శివుని భ క్రిం బూజింపుడు మీ 
రోజ సెడి నడవకుండు(డు, 
రాజులురట్టక్ళు నగుట రావెల్రిటికిన్‌ . 
కం1 దేవా సంసారాంబుధి 
లో వెలువడ(జేసి వమథ లోకం బెటు(గన్‌ 
నావాండు వీడు నుండీ 
నావే నన్నుంపవే గణంబుల నడుమన్‌. 
కం॥ ఒండేమి మల్లికార్జున 
పండీతుణడననుండుకం టె [బమధులలో నె 
న్నండొకొ నీ యాజ్జోన్నతి 
నుండ (గ గాంతునని కోరుచుండుదు రుదా. 
కం॥ నేనొక న్‌క్చష్ట మను జు(డ 
మానస వచసాతిదూర మహనీయ మహ 
తాంనంద। నిన్ను. బొగడ(గ 
నే నొతటివాంత సుర మునీం[దవరేణ్యాః 


115 


కం వన్నుగ లజ్జింపక శివ, 


మత [గంథములు [వాయు వారందరకు పరమత నిరననము, న్వమత 
స్థావనము అనెడి రెండు యుక్తి |పక్రియలు అవలంబనీయములై యుండును. 
ఆ రెండింటిలో పరమత నిరనన యు క్రి, శాస్త్ర నమ్మతమేకాక నభా సాధువుగా 
వాదమున సాధుత్వము చెడకుండగనే తీక్షత యుండిన 
నుండ వచ్చును గొనీ వాక్‌ పారుష్యము మాాతము పండితులు మెచ్చరు, 
అసాధువే గాక అనాగరకము కూడ. ఈ కవి పరమత నిరసనము చేయుటలో 
చార్వాక మతము మొదలైన అవైదిక మతములను ఎంత నిర్ణయముగ తిరన్క 


కూడ నుండవలెను. 


నిన్నే6 బొగడెద ననంగ నేర్తునె దేవా! 
విన్నపము వినుము సకల జు 
గన్నాథ! యనాథనాథ:ః కరుణాంబు నిది! 


రించెనో అద్వ్వైతమును గూడ అంత పరుషముగానే నిరసించెను; 


కం॥ కలదన నోపక లేదని, 


వలుక(గ నేరకయు మూక బథీరుల క్రియ ని 
మ్ముల నై తులు తమ లో 
పల వగతురు భువన భిన్న భావమున వా! 


కం॥ ఆరాధ్యుం డొారాధకు 


క్‌0॥ 


డారాధక మన(గలేని యడై ఇత దురా 
చార కృత సరళ హన్యా 

కార స్థితి నేమిసేయంగా వచ్చు శివాః 
పాతకము సకల నాస్తిక 

జాత నివాసంబు సర్వ సంకర మాత్మా 
ద్ర్వైతంబన(గా జగ దు 

త్పాతము దొరకొనునె యిట్లు పరమానందా! 


కం॥ నిత్య మహాజన దూష్యము, 


(వత్యవక్షాది (ప్రమాణ బాధా బాహ్యం 
కృత్యా కృత్యాది శూన్య కీటకము శివా, 


జ్జులు చేకొండె గత శిఖా గాయత్రీ 
యజోవవీత నాసికు 


లజ్ఞులు చేకొండుగాక యదై త మజా! 
జ్జ వ్ర 


కం స్వేచ్చా చారులు మిథ్యా 

విచ్చేదన వేదశాస్త్ర విస్టవవాదుల్‌ 

(పచ్చన్నదోషు లజ్ఞా 

నాచ్చాదిత దుష్టచిత్తు లద్వైతు లజాః” 

ఇల్లు అదై్యైతమును నాస్తిక వతముగ దూషించుట, అంత మేటి పండి 

తునకు తగని వని, ఆదె ఇత (వతిపాదితములై న జగన్మిధ్యాత్వము, జీవాత్మ 
పరమాత్మల అభిన్నత్వము మొదలైన సిద్ధాంతములు కుతి వాక్య పామాణ్యము 
చేతనే ఇతర మతాచార్యులు ఖండించుట కలదు. ఈ ౪ వాచార్యుడు కూడ ఆ 
పద్ధతినే కొంత వరకు అవలంబించి వాదము వడవి యంతతో తృప్తిపడక 
దూషణమునకు పూనుకొనెను. వె వద్యములు ఆ వాసన గలవి, 


కం॥ తన తెగిన తలయు మడినిన 
తనయుని. బుట్టింప(గావ( దారోపనీ యా 
వనజాసన కేశవులకు 
జననస్థితి క ర్తృత్వాది శకులు గలవే?.” 


మొదట తనకుగల ఆయిదు శిరములలో ఒకటి తెగిపోగా దానిని మరల 
మొలివంచుకొనలేక చతుర్ముఖుడుగానే ఉండి పోయిన [దైహ్మకు విశ్వమును 
సృజించు శకి కలదా? యసియు, శివుని కంటబడి భన్మమై పోయిన తన 
కుమారుని(మన్మ థుని) [బతికించుకొనలేని విష్ణువునకు విశ్వ రక్షణశ కి కలదా? 
యనియు ఈ మళ్ళికార్డున కవికి కలిగిన సందేహము, అనగా బిహ్మ విమ్షువు 
లకు నృష్టిస్టితి కారకత్వములు లేవని తాత్చర్యము,. ఈ [వశ్న చాలా చమ 
త్కారముగ నున్నమాట నిజమేగాని పౌరాణికార్థ వాదములను వరతత్వ నిర్ణయ 
వాదములలో సాధనములుగా ఉపయోగి-చుకొనుట సమబుద్ధులైన |ప్రాజ్ఞాలు 
అంగీకరింపరు. 18 వేల గోపికా స్త్రీలతో (కీడించిన కృష్ణుండు దేవు డెట్టగునని 
అనార్య మతస్థులు చేనెడి ఆక్నేవణకును దీనికిని భేద మేమియ లేదు. ఇతని 


117 


కోపావేళము భక్యావేశముకం'టె తీళ్లతరమైనది. తన పండిత బిరుదమునకు 
కళంకము తెచ్చెడి ఇట్టి వాదము చేయరాదని ఆ యు, దేకములో ఆతడు మరచి 
పోయెను కాబోలు. ఈ అన్య దేవతా దూషణము దక్షాధ్వరధ్వంనములో గణ 
విహారములలో కూడ ఎక్కువ కానవచ్చును: 


కం॥ మారారి [దోహునింటికి( 
బేరంటము వచ్చి తనుచు( బెలుచను గోనెన్‌ 
వైరమున నదితి ముక్కును 
భారతి నానికయు వీరభదు(డు రుదాః 


కం॥ నరసింహుని కంఠంబును 
నరుణ జటా కేనరంబు లంబిక పాదాం 
బురుహమణి వీళఠమున. బొ 
ల్పరుదుగ రచియించు నొక గణాధివు(డు శివా! 


కొం। వారిజభవుని కపాలము 
గోరి |తివికముని వీ(వుకో లెమ్ము తుదిం 
జారుగతి నిలివి ఛత్రా 
కారంబుగ( దాల్చియాడు గణనాథుండజాః 


ఇంతకం వెను దుస్సహమైన విషయము ఈ [గంభమున ఇంకొకటి 
కలదు. ఆది సంఘమున శివభక్తులు నడచుకొన వలనిన విధము నువదేశించు 
నియమములకు నంబంధించినది. 


కం॥ శివభక్తుండవగుమని పతి 
కవిరతమును బుద్ధి చెప్పనగు శివభ క్రిం 
దవిలిన నతి కత(డొడ(బడ( 
డవునేనియ నతనిమీజనగు భ క్రిమెయిన్‌, 


కం॥ కాదప్పు( గొన నప్పి( 
గా దీం గొనంగాదు గాదు కనం దమలో నా 
హైాదమున, బలుక(గాదు మ 
హాదేవపరాజ్ముఖాత్ములగు వతితులతోన్‌. 


118 

కం॥ కాదు నమశయ్య. బొందం 

గాదు సమాసనమునందు( గదియ! జరింపం 

గాదు సహావాసమును మ 

హాదేవ పరాజ్ముకాత్ములగు పతితులతోన్‌. 
కం॥ [ధువముగ సర్వ |పాణుల 

నవశ్యమును( జేయకుండునది హింస మదిన్‌ 

శివ నిందకులగు పావుల 

నవిచారితవృ త్తి. జంపనగు నీళానా। 


కం॥ శివనిందా విషయంబగు 
నవమానము నెప్పునట్టి యప్పుస్తక ముల్‌ 
అవిచారంబున( గాల్ప(గ 
నవు జెవ్పెడివాని( జంపనగు నీశానాః 


కం॥ సంహృత రివః నీ భ క్రికి, 
నంహోమతి వకులైన నప్పుడ ' తే 
[ఘం హనవ్యా' యనుటను 
సంహారించుటయ వథము జనకులనైనన్‌.”' 


చె గురూవదేళ వాక్యములను ఆనాటి శివభక్తులు పాటించియే యున్నచో 
వారి సంఘమును వారి మతమును శె వెతరులు ఎంతో గర్హించి యుందురు. 
సంఘమున ఎంతో కల్టోలము పుట్టి యుండును. మతము పేర చెలరేగిన అట్ట 
విషమును ఆణచవలసిన రాజులు కూడ మత పక్షపాత బుద్ధి గలవారగుటచే 


సర్వ (పజావ్మేమమును కాపొడజాలని యస మద్ధలై ఉందురు, 


ఈ కవికి [శుతి, స్మృతి పురాణాగ మాదులు ముఖస్థములై యుండుటయే 
గాక అందలి వాక్యములను నులువుగా వాక్యయోజనకు భంగము లేనట్టు తెలుంగు 


వాక్యములలో గర్భితము చేయగల నేర్పు గలదు: 


కం॥ వనుమతి( జితము జితచి 
తనంభవా “న కర్మణా న తపసా న జె 
ర్న సమాధిభి” రవ్యయ నీ 
య నదృశ భక్తికిని. |బియుడవగు దీశానా. 


110 


ఈ నేర్పు ఇతని నుండియే పాల్కురికి సోమనాథుడు [గహించెను. 


తాను నమ్మిన సత్యమును [పబోధించుటలో లోకభీతిగాని, శంకాతంక 
ములుగాని లేక (తికర ణళుద్ధిగా చాటి ఈతడు (పచారము చేయగలడు. ఆ 
భక్యావేశమాయన ధర్మ (పచారమునకు( జాల నక్కకు వచ్చినది. మజి, 
యీ భక్తి కాస్త్రజ్ఞానములేని మూఢభక్తి గాదు. ఆయన వెదుష్యము వేదవేదాంగ 
విద్యాసంపన్నము- 
కం॥ జ్ఞానజైేయజ్ఞాతృని 

దాన తయమున నబాధిత పత్యయమై 

నానాగతి నవగతమగు( 

గాన జగద్భెద మెన్న(గా సిద్ధ మజా! 


కం॥ భేదము దృష్టాదృష్టని 
పాదకమై వెదికో కపథ దర్శన నం 
పాదన నమర్థమటగును 
భేదమ దర్శనము |వ్రమితి పిండితము శివా!'' 


వాల్కురికి సోవునాథుడు 


ఈ కవి, వాజ్మయమునందును శైవ మతమునందును కూడ పండితారా 
ధ్యునికం టెఎక్కువ పాధాన్యముకలవాడు. ఆతనీవలె |వాసినను ఈతని రచనలు 
కావ్యత్వ కోధితములు కూడ ఆయి యుండుటచే ఉభయ తారకము లైనవి. 
తెలు(గు కవులలో అగ శే9ణికి చెందినవాడ్రైనను ఇతని కవితా సృష్టియంతయు 
మత పరిమితమగుటవలన, శె వేతర రసిక వర్గములలో రావలనిన కీర్రి రాలేదు. 


దేశి కవితా వదమును కొంతవరకు సార్థక ముచేసినవాడీ సోమనాథుడు. 
కఇతివృత్తము-భాష-ఛందన్సు-ఈ మూడును శుద్ద దేశీయము లైననాడే దేశికవి 
త్వమనే పదము సార్ధకమగును. ఈతని మొదటి పెద్ద ([గంథమైన ఐనవ పురాణ 
ములో ఆధీకారిక మైన బసవని చర్మిత కన్నడ దేశీయమే కాని తెలుగు దేశీయము 
కాదు. ఆందుచే ఇతివృత్తము నిరవద్యముగా దేశీయమని చెప్పుటకు వీలులేదు. 
అయితే ఆనాడు ఆంధ కర్ణాటకములకు సంఘమునందును, సారన్వతమునందను 
గల నన్నిహితత్యమునుబట్టి కర్ణాటకులను సరులుగా భావింపరాదందురేమో ? 


120 


ఆగుచో భరతఖండమంతయు ఒకే దేశముగా భావించి అందు ఏ రాష్ట్రముల 
ఏనాడు ఏ మహాపురుషుడు జన్మించినను ఆతని చర్మితను దేశీయముగానే 
భావించి కావ్యేతివృత్తముగా స్వీకరించుటలో ఏమి దోషమున్నది? రామాదులు 
సర్వ భారతజాతికి న్వడెశీయులుగానే వెలుగొందుటబట్టి వారి చర్మితలు సమస్త 
భారతీయ నంసేవ్యములైన కావ్యములుగా వన్నె కెక్కి నవి. కావున దేశీయేతి 
వృత్తము అనే పరిమిత భావన కావ్యసృష్టికి అంతగా మంచిదికాదు. ఒకవేళ ఆతి 
వేలమెన ఆంధాభిమానము గలవారు దేశీయేతి వృత్తముగల కావ్యమే తమకు 
సం సేవ్యము అగునని భావింతురేని వారికి విందు చేయదగిన ఇతీవృత్త్రములు 
పొద్బలి కథ, కాటమరాజు కథ, కామమ్మ కథమొదలైనవి పదకవిత్వ జాతిలో 
లభించును, ఆ వర్షములో తలమానికము వంటిది పల్నాటి వీరచరి[త కాగా 
బనవ పృరాజేతి వృతము ఆం; ధులకు కద్ధ దేశీయము కాదు. 

ఇక భాషా విషయము. దేశికావ్యములలో భాష దేశీయముగా నుండ 


wr అ 


వలెనన్న చె సంన్ముత పదవాసన సోకని శుద్ధ తెలుంగు మాటల కూర్పు కావ 
ల౭కుగ దా! ఆబ్లిది ఏ తెలు కవికి తెలుగు భాష, కావ్య రచనకు ఎంతవరకు 
ఉపకరించెనో, సంస్కృత సాహయ్యము తెలు(గునకు ఎట్టి మేలును చేకూర్చెనో 
వూర? వకరణములలో సహేతుకముగా సోదాహరణముగా నిరూవించితిని. అది 
యటుండుగాక. దేశికవితా వత దీక్షితుడైన యీ సోమనాథుడు కూడ తన రచ 
నలో నూటికి బబదిపాళ్ళకు తక్కు వకాకుండ తత్సమపద [పయోగము చేయు 
టకు వెనుడీయలేదు. ఆతని నోట తెలుగు వదములు ఎంత అ్య(వయత్నముగా 
వెల్లీ విరిసవచ్చుచుండునో నంన్కృృత నమానములును అఫే పొంగి పొరలు 
చుండును. వాటి నహజ (సాదుర్భావమును ఆతడు ఆరిక ట్టజాలడు; అదికట్టుటకు 
| చేయడు. అట్టి సంనృతాం ధముల కలయికవలన తన రచ 
నకు కలిగెడి నిండుదనమును మాధుర్యమును గాంధీర్యమును ఆతడు ఎరుగని 
వాడుకాడు, అయితే మరి ఇతని భాషలో దేశీయత లేదా ఆందురేమో? లేకేమి 
అష లముగి నునన, వలుకుబడిలో, జాత్యములో, కారకములో, సోమెత 
లలో ఇందగల దేశీయత ఒక్క తిక్క_నభారతమునదప్ప మరెందును కాన 
_వత్యంశము ఆనాటి యాం; ధుల నిత్య జీవిత 
తముగా నుండునుగాని తద్వ్యతిరి కమై యుండదు, 
రపోని బొట్టు వెట్టి కొపైలో పరుండబెట్టుట మొదలగు 


121 
తల్లుల నిత్యకృత్యములు మొదలు, బంతులు తీర్చి విందుతొనగేడి భోజన నమా 
రాధనలవరకు గల జీవిత వ్యాపారములు వర్తించునపుడు సోమనాథుడు [వద 
రించిన ఆంధ నం|పదాయము మరియొక కావ్యమున కానరాదు. ఆది యిది 
యననేల? తెలుగునాటి చెట్టుచేమలు, మందులు, [మాకులు, పండుగలు, పబ్బ 
ములు, భాషణములు, వేషములు, ఆతని రచనకు వస్తువు లైనవి. ఇదియే సోమ 
నాథుని దేశీయత, 


మరి ఛందోవిషయము. ఆదికాలమున తెలుగునాట. ఉద్భవించిన సహజ 
కవిత్వమంతయు గేయ ప్రాయము. తాళ [ప్రధానమైన ఆగేయకవిత్వమును కొద్ది 
పాటి హన్వ దీర్జాది నంస్కారములతో గణప్రధానముగా [వ _స్టరించినవుడు 
ద్వివదలుగా, రగడలుగా, అక్కరలుగా రూపొందుకు. విటిలో ద్విపదవలె 
తక్కిన జాతులు విపుల కావ్య రచనకు అంతగా నుపకరింవవు. సోమనాథుడు 
దానిని చేవట్టి పామర కవిత్వమనుపేర పండితులచే ఆనాదరింపబడిన వదక వి 
త్యమునకు వాజ్మయమున తిష చేకూర్చి ద్విపదకవితా శాఖకు |పథమాచార్యు 
డుగా కీర్రికెక్కెను. ఈ ద్య్మివదకవిత్యమువదక విత్వమయ్యు పామర కవిత్వము 
కాదు. పండిత కవిత్వమయ్యు దెశికవిత్వము కాక పోదు. కావున శిష్టకావ్య పధము 
తీర్చిన గౌరవము నన్నయకు తక్కినట్రే ద్విపద కావ్యపధము తీర్చిన గౌరవము 
సోమనాథునకు దక్కను. అయితే ఈ ద్విపదలు పద్య కావ్యములవలె నుఖ 
పఠ నీయములుకావు. ఒకే ఛందస్సులో నడుపబడిన కావ్యమంతయు పఠనములో 
వినుగువుట్టించును గాని సంతోషమును గొలువదు. వద్యకావ్యములలో ఛందో 
వైవిధ్యముండును గాన ఆది చదివిన కొలది రాగ వైవిధ్యము, కీర్తన వైవిధ్యము 
గల గాన నభలవలె చి తమునకు ఉల్హానము గొలుపుచుండును. కావున పద్య 
కావ్యమువలె ద్విపద కావ్యపఠన సౌలభ్యము కలచి కాదు. కాక పోతే బొబ్బిలి 
కథ, పలనాటిచరిి తము మొదలైన వీరపదములు రాగతాశ యుక్తముగా పాడ 
బడుచుండును గావునను ఆ పాటలో కథకుడు మధ్య మధ? సంధివచనములః 
నాటకమునందలి అర్థోవక్నేవకమ లవలె వ్యత్తవర్తిష్యమాణ క 
వ్యాథ్యానించుచుండును గావునను ఆ పదములు ఎంత దిర్హములై కను విన 
సొంపుగా నుండును. విసుగు గొల్పవు. ఆవికూడ (గంధస్థములై పాఠ్యములుగానే 
సీకరింవబడినవుడు మరల ఈ ద్విపద కాప్యముల దుస్థితి కేవచ్చు ను. సంస్కృత 
కావ్యములలో ఒక్కొక్క. సర్గ ఒకే ఛందములో నడుచునుగదా! ఆ కావ్యముల 


122 


పఠనవేళ విసుగుపుట్టదా? ఆని (పశ్నింతురేని దానికి సమాధానమిది:=_ సంస్కృత 
కావ్యములందలి సర్గలు అనతి విస్రృతములై, నగటున ఒక్కొ.క్క నర్గ నూరు 
శ్ఞాకములకు మించని వరిమితి కలిగియుండును. నర్గ నర్గకు ఛందస్సు మారు 
చుండును. మరియు ఆ శ్లోకములను ఛందోనుగతమైన గితితో వరింతుమెని 
పాటవలెనే (శవణ సుఖమునిచ్చుచుండును. ద్విపదములు కూడ రాగయు కముగ 
పాడినపుడు వినసొంపుగానే యుండునుగాని కావ్యముయొక్క_ దీర్భతనుబట్టి ఆ 
సొంపు ఆసాంతము నిర్వహింపబడజాలదు. అదిగాక కవి హృదయమున జనిం 


చెడి భావములు కొన్ని తద్వ్య కికరణమునకు అనుగుణమైన పదబంధములను 
స్వయముగా వరించుచుండును. ఆనగా ఆ భావము ఆ వదములలో కాక వేరు 


పదములలో వ్య కముచేయుట దుష్కరము కాక పోయినను అనహజమగుచుం 
డును భారతములో “వచ్చినవా(డు ఫలుణుడు”' అనే పదబంధము ఉత్పలమా 
లలో తప్ప ఇంకొక వృత మున కెక్క_దు. ఆ వాక్యములో తిక్క_నగారు పాఠ 


కునకు ఏ స్ఫురణ కలిగింపదలచెనో దానిని ఇంకొక వాక్యములో చెప్పుట కుదు 
రదు. ఆపే పాండవ వీజయమున దుర్యోధనుడు. 


“కాలము చేరువయ్యె కలకాలమురాజ్యముబెసిరె మహీ 

పాలురు కాలక ర్మ పరిపాకము దాటదరంబె? కంఠమీ 

వాలున |దుంచి రాకు [దిదివంబున జూపుము వారినెల్ల చం 

డాలుడు ఫీముడేల కురునాథుని జంపవలెన్‌ ద్విజో తమాః”. 
ఆని యశ్వత్థామను సంబోథించినపుడు వ్య క్తమయ్యుడి నిర్వేదము, 
శతు తిరస్కారము, నిన్సహాయత ఆ వాక్యములోవలె ఇంకొక వాక్యములో 
వ్యక్తము కాజాలవు. మరి ఆ వాక్యము ఉత్పలమాల పద్యములో ఇమిడినంత 
సుఖముగ ఇంకొక వద్యమున ఇముడదు. ఇంకొక ఉదాహరణ చూడుడు! 
“కృష్ణ చె ఇపాయన” శబ్దమును విధిగా (ప్రయోగింపవలనసి వచ్చినపుడు ద్విపద 
కావ్యకర్త దానిని ద్వివదలలో ఇముడ్చలేడు. దాని వర్యాయపదములను కాక 
ఆ శబ్దమునే వాడవలని వచ్చినవుడు వద; $ కావ్యకర ఆ శబ్ద (పయోగానుకూల్య 
ముగల శార్దూల వృ త్తమును స్వీకరి= చును, ద్వివదక రకు అట్టి అవకాశ 
ముండదు. ఆతడాళబ్దమును [ప్రయోగింపలేడు, కావున ఛందో వైవిధ్యము విను“ 
దలను పరిహరించుటకే కాక భావానుగుణమైన శబ్ద పయోగమునకు వాక కర చ 


నకు కూడ ఆవశ్యక మగుచుండును. ఈ యోగ్యత ద్విపద కావ్యములకు 
ఉండదు. 


123 
సోమనాథుని కాలము: కన్నడమున ఉద్భట కావ్యము రచిం 
చిన సోమరాజు అనే కవి పూర్వకవిస్తుతి వకరణమున ఒక సోమనాథుని 


స్తుతించెను. ఆ ఉద్భట కావ్యము |క్రీ, శ. 1292 లో [వాయబడెనట, ఆ స్తుతి 
గల వద్యమిది: 


“ పమథానీక కథార్ణవేందు హరిదెవాచార్యనం ధైర్యనం 
నముదంచ ద్వ ఎషభ స్త వామర మహీజారామనం సోమనం 
విమల జ్ఞాననుదీవికా స్ఫురిత చేత; నద్మనం నద్మనం 

[కమ దిందంబలగొండు వేశ్వెనొసె దానీ కావ్యమం సేవ్యమం”. 


ఈ పద్యములో హరిదేవాచార్యుని, సోమనను, పద్ముని గంథకర స్తుతిం 
చెను. ఈ మువ్వురిలో సోమనకు వృషభ సవామరమహేీజారాము(డు అనే 
విశేషణము కలదు. కన్నడమునగాని తెలుగునగాని వృషన్నవము చేసిన కవి 
మన సోమనాథుడు తప్ప వేరొకడు కానరామిచే ఆ స్తుతి పాల్కురికి సోమ 
నాథుని గురించియే అని వెక్కుమంది విమర్శకులు నిశ్చయించిరి. సోమనాథుని 
వృషాధిప శతకమె ఆ వృషన వము. కావున సోమన కీ శ, 12922 సంవత్స 
రమునకు పూర్వుడై యుండవలెను. 


బసవ పురాణ రచనకు తనను ఆశీర్వదించి [పోత్సహించిన వెద్దలలో 
కరస్థలి సోమనాథయ్యగారు ఒకరని సోమనాథుడు ఈ కింది పంక్తులలో 
చేర్కొనెను. 


“పండితారాధ్య కృపాసముద్దతుడు 

మండిత సద్భక్తి మార్గ [పచారి 

విలసిత పరమనంవిత్పుఖాంభోధి 

నలి గరన్ధ్థలి సోమనాథ య్యగారు”. 
ఈ కరస్ధ్థలి సోమనాధయ్య మల్రికార్డున పండితారాధ్యుని శిష్యుడు; మరి పాల్కు 
రికి సోమనాథునకు కవితాశ క్రిని [పసాదించిన గురువు. మల్లికార్జున పండితుడు 
కీ. శ, 1170 |పాంతమున శివెక్యము నొందెను. కావున ఆతని శిష్యుడైన కర 
స్థలి సోమనాధయ్యకు సమకాలికుడైన పాల్కురికి సోమనాథుడు [క్ర. శ. 1170 
సంవత్సరము నాటికి యువకుడై యుండును. మరి బసవ పురాణము 1170 


124 


నాటికి పూర్ణము రచింపబడ లేదు. కావున ఈ [గంథము 1170-1222 మధ్య 


కాలమున రచింపబడి యుండవలెను. బనవపురాణమున బిజ్జలుని రాజ్యము 
విచ్చిన్నమగుట ఉడదాహారింపబడినడి, 


“ఆంత రాజ్యార్థమై అనిసేని ఆతని 

సంతానమెల్ల నిస్సంతానమయ్యె 

బసవని నత్యశావమున గాబేసి 

పనజని కటకంబు పాడయ్యెనంత” 
ఈ రాజ్య విచ్చిత్తి బిజ్ఞలుని మరణమునకు తరువాత 16 సంవత్సరములకు జరి 
గను. ఆతని మరణము 116", రాజ్య నాశము 1158. కావున బసవపురాణము 
1108 నకు పిమ్మట రచింపబడినది. మరి సోమన కాకతి రుదునకు సమకాలి 
కు(డని రాచకవిలెలలోను, కథలలోను గలచు. కాకతీయ రాజులలో మొదటి 
(పతాపర్ముదనకే కాకతి రుదుంతు అను నామాంతరము గలదు. ఆతని రాజ్య 
కాలము 1185-1199. విఎన్నిటినిబట్టెచూడ బనవపురాణము 118కినకు పిమ్మట 
నెప్పుడో 12వ శతాబ్దము ముగియక పూర్వుమో, 18వ శతాబ్ది మొదటి దశకము 
లోనో రచియింపబడి యుండును. సయు క్రికమైన ఈ సిద్ధాంతము శ్రీ వేటూరి 
[ప్రభాకర శాన్రి గారిది. నాకు ఇడియె సమంజసమని తోచెను. ఇది యిటుండ 
సోమనాథుండు రెండవ [(పతాపర్నుదుని కాలమునాటి వా(డనియు, కాగా తిక్క 
నకు తరువాతి యుగమువా(డనియు, ఎడ్జ్డావెగ్గడకు ఇంచుమించు నమకాలి 
కు౦డనియు వాడించువారు కొందరు గలరు. ఆ వాదమును తదుపపతులను పలు 
వురు అంగీకరింపలేదు. నేను ఆ య్య్మపస్తుతాంశముల నన్నిటిని వదలి [గంథ 
స్థములైన ఒకటి, రెండు నిడర్శనములచేత సోమనాథుండు తిక్కనకు పూర్వు(డే 
యని నిశ్చయించితిని. అవి యేవన, తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణావతారి 
కలో ఆత్మ వ్యవస్థానార్థమును, కవిజనో పదేశార్థమును |వానిన ఉత్తమ కావ్యలక్ష 
ణాత్మకములైన వాక్యములలో వాల్కురికి సోమనాథుని పరోక్షముగా అధిత్నే 
పించిన యర్థములు కొన్ని గలవు. తెలుగు వాక్యమున సంస్కృృతమును 
జొప్పించుట, సంయు క్రాక్ష రమున ఏకదేశమునకే [పపాసగూర్చి [పానభంగము 
చేయుట (పాతబడిన మాటలు వాడుట మొదలైన అవలక్షణములు పాల్కురికి 
సోమనాథుని రచనలోనే అధికముగా కానవచ్చును. వాటినే తిక్కన నిరనిం 


చెను. కావున తిక్కన నిందకు లక్ష్యభూత మైనవాండు పాల్కురికి సోమనాథు(డే. 
మజియు బసవప్తరాణములో_ 


125 


“నారదుండను మునినాయకోత ము(డు 

భూరి సర్వాంగముల్‌ భువిబొంద మొక్కి 

ముకుళిత హస్తు(డె _మొక్కుచు మజియు 

సకలలోకాలోక చరితంబులెల్ల 

విన్నవింవగనున్న కన్నెర్లి శివుడు 

వెన్నెలగలకంట వీక్షింపుచున్న” . 
అనే ద్విపదలు గలవు. నారదుడు కైలాసమునకేగి శివునకు నమస్కరించి 
భూలోక వృతాంతములు విన్న వింపదలంచు చుండగా శివుడు అతని మనస్సు 
[గహించి ఆ బుషిని వెన్నెలగలకంట వీక్షించనట, ఇందు ఒక చమత్కార 
మున్నది, ర్‌ వు (డు [తిలోచనుడే అమునను అగ్ని నేత్రముతో ఎవ్యరినీ 
ఎప్పుడూ చూడడు. మజీయు మిగిలిన నూర్యచంద నేతములు రెండిటిలో 
నూర్య నేత్రముగూడ దాహాత్మకమగుటచే దానితో వీక్షించుటయు మంగళ 
[పదముగాదు. కనుక ఒక్క చం[దనేేతముతోనే ఆయన చల్లగా చూచెనని 
తాత్పర్యము. ఇంతవజకు లెస్సగానే యున్నది. కాని శివుడు ఆ వీక్షణ వేళ 
నూర్య న్మేతమును ముకుళించుకొనెనా? చేతితో కవ్పివేనికొనెనా? అని చమ 
త్కారార్థ మావ్షేపించదలచినవారికి సోమనాథుడు చక్కని అవకాశ మిచ్చెను. 
ఈ ఆకేపణావకాశము తిక్కనకుగూడ పొడగరైను. ఆయన తన భారతావ 
తారికలో హరిహరనాథుండు పత్యక్షమై తనను వీక్షించునపుడు నూర్యన్నేతము 
గూడ చం(దన్నేతమె యగునట్టుగాజేసి (పనన్నముగా నిరీశ్ని ంచెనని నిరాష్షేపక 
ముగా ఈ [కింది పద్యమును (వాసెను. 

“అను కంపాతిశయంబున( 

దన దక్షిణ న్మేతమును సుధారోచియ కా 

నను వింతలేక చూచి వ 

దనమున దరహాసరనము దళుకొత్తంగన్‌”. 

వెనపేర్కొన్న సోమనాథుని ద్విపదలను, ఈ పద్యమును జోడించి చూచిన 

వారికి తిక్కన సోమనాథుని మనస్సున బెబ్బుకొనియే ఈ వద్యమును (వానెనని, 
విధిగా న్ఫురించి తీరును. కావున సోమనాథుడు తిక్కనకు వూర్వు(డే. ఇన్ని 
యుక్తులతో నవసరములేకుండగనే సోమనాథుడు తిక్కనకు పూర్వుండని బసవ 
పురాణావతారికలోని చారి|తకాంశములే (ప్రబల సాక్ష్యము. కరస్థలి సోమ 


126 


నాథయ్యగారు వండితారాధ్యునకు శిష్యు(డై సోమనాథునకు పొత్రెషి యగుటయు 
బనవవేశ రుని తండియెన మండిగ మాదరాజుగారికి శిమ్య(డగు గొబ్బూరి 
సంగనామాత్యు/డు ఈ |గంథమునకు (శోతయగుటయ నిజమే గనుక వారికి 
సమకాలికు(డగు సోమనాథుడు ఆ పండెండవ శతాబ్దిలోనివాండు గాక మరె 


ప్పటి వా(డగును? బనవేశ్వరునకును, పండితారాధ్యునకును తరువాతి తరము 
వా(డు సోమనాథు(డు. 


అదీగాక ఈ సోమనాథు(డు పుట్టుకచే కర్ణాటకు'డనియు తెలుగు ఆత 
నికి నేర్చిన భాషయనియు |వతిపాదించువారు కొందరు గలరు. అంతకంటే 
అనాలోచితమైన సిద్ధాంతమింకొకటి ఉండదు. ఎంత కష్టపడి చదివినను 
నేర్చిన భాష మాతృభాషవలె వశముగాదు. అందునను (గంథన్భమైన వాగ్గాల 
మంతయు మనోవిధేయము గావచ్చునుగాని వాయువువలె స్వేచ్చగా నంచరించు 
వాడుక భాష, యెన్నడును కొతవానికి అబ్బదు. సోమనాథుని రచనలలో 
వానుతెను (గుగా వేర్కొనదగిన వచములు, పదబంధములు వాక్యములు 
మాత మేగాక తెలు(గునాట కానవచ్చెడి సర్వవసు నిర్ణశకములైన నామములు, 
తద్విశేషణములు, గుణములు [పజాభాషా సముదమున &ఓలలాడిన వానికేగాని 
ఇతరులకు లభ్యమగునవి గావు. ఆతని వాక్కునకు సహజమైన తెలుగుదనము 
తెలుగుతల్రి వెట్టిన యుగ్గుతో వచ్చినదేగాని నేర్చినదిగాదు. 


సోమనా థుండు, కర్ణాటకు(డే అగునేని ఈ (గంధమును కన్నడ భాష 
లోనే (వాసియుండవచ్చునుగదా! తెలుగున ఏల [వాయవలెః పదునాల్గవ శతా 
బిలో భీమన అను కన్నడకవి ఈ [గంధమును ఆ భాషకు అలంకారముగ ఏల 


అనువదించుకొనవలెను? కావున సోమనాథుని మాతృభాష తెలుగు, కన్నడమే 
నేర్చిన భాష, 


సోమనాథుని [గంథములు 


ఇతడు సంస్కృతాం|[ధ కర్ణాట భాషలలో వెక్కు [గంథములు రచించె 
నట. వాటిలో ఆంధ వాజ్మయ చరి[తకు ఎక _ద గినవి మూండుమాతమే. 


(1) బసవవృురాణము (2) పండితారాధ్య చరిత (8) వృషాధివ శతకము, 


127 


(1) బసవపురాణము :- వండితారాధ్య చరిత్రలోను, వృషా 
ధిప శతకములోను బసవపురాణ [పశంన గలదు. కావున ఈ పురాణము ఆ 
రెండిటికం టే పూర్ణ రచన. 


“మును బనవవురాణమున నెన్న బడిన 
వెనుపారుజనులకు పెంపుడు కొడుక 
బసవని పృుతుండ, బసవ గో తుండ” (పండితా. చ.) 


“బసవడు (వేతి గెకొనియె భ క్రిమెయిన్‌ రచియించె సోముండున్‌ 

బసవపురాణమంచు మును (ప్రస్తుతి చేయుదురట్టుగాన సీ 

యనమదయాధురీణతకు నంకిలిపాటు ఘటిల్చకుండ నన్‌ 

బసగొని బోవుమయ్య బసవా! బసవా! బసవా! వృషాధిపా!” 
(వృషాధివ శతకము) 


ఈ వురాణమునందలి ఆధికారిక వస్తువు వీరశెవ మత |వవ_ర్హకు(డగు బనవేశ్య 
రుని జీవిత మాహాత్మ్యము. బన వేశ్యరునకు పూర్వమే ఇ వులలో వీరమా హేశ్వర 
వతము గఅదనియు, బనవేశ్వురుండు వీరశైవమత నిర్మాతకాడనియు కొళదజు 
కైవమతస్థులే చెప్పుదురు. ఆగుచోనతడు తన్మత వునః (పతిష్టాపకుండో, 
సంన్కరయో యైయుండవలయును. మహనీయమైన ఆతని చరిత అసాధారణ 
వి శేషాంశమయమై యుండుటచే దానిని కొనియాడదలచిన ఈ కవి [గంథమును 
చార్మితక నత్యబద్ధముగా గాక, పౌరాణికవాసనా మయముగ నంతరించెను. 
పురాణములలో చారి|తకాంశములు తక్కువగను, అలౌకికాద్భుతములు ఎక్కు 
వగను ఉండును. కవి ఈ [గంథమునకు కూడ ఆ లక్షణము పట్టించి పురాణ 
మని నామకరణముచేనెను. అనగా ఇంచుమించు తనకు సమకాలికు (డును, 
చార్మితక పురుషు(డునునైన బసవేశ్వరుని పురాణ పురుషకోటిలో పరిగణించి 
ఆతనికిగల నహజ ఘనతను ఎన్నో ఆతిశయోక్తులతో వెంపొందించి అవతార 
పురుషునిగా |వదర్శించెను. మతి (వస్తుతములైనను కాకున్నను వురాతన శివ 
భక్తుల కథలను కొన్నిటిని |ప్రానంగికములుగా చొవ్పింఛి పురాణ శబ్దమును మరి 
కొంత సార్థకము చేసెను. ఇది జైన సం వదాయమట. జైన పురాణమున ఒక 
తీర్ధంకరునిచర్మిత అధికారికమై యుండుటయు ఆ మతము నవలంబించి సిద్ధి 
పొందిన ఇతర నిష్టాపరుల కథలు ఉపాఖ్యానములుగా చెప్పబడుటయు ఆచార 


128 


మట. జైనమతమునకు గర్భశ|తువైన పాలకురికి సోమనాథుడు జైనుల సంప్ర 
దాయమునే స్పర్ణచే అనుకరించి బనవని చరితను వపురాణముగా వాసి 
యుండును. ఆ ఉపాఖ్యాన కథానాయకులైన భక్కలలో కొంది [దోవిడులు, 
కొందలు కర్ణాటకులు, కొందలు ఆం్యధులు, కొందలజు జౌత్తరాహులు గలరు. ఆ 
కథలేగాక బనవనకి సమకాలికు(డైన అల్పమయ్య మొదలగు శివభక్తుల కథలు 
గూడ వనకాను |వనక్షముగ ఇందు చేర్చబడినవి. 


బనవేశ్వరు.డు:;- మండిగ మాదిరాజు, మాదాంబ అను [బాహ్మణ 
పుణ్యదంపతులకు బసవేశ్వరుడు నందికేశ్ణరాంళమున జన్మించెను. చిన్న 


నాటనే జ్ఞానిటై వర్ణవ్యవస్థను తిరస్కరించి ఉపనయనాది [బాహ్మణ కర్మలను 
వర్జించి కేవల భ క్రి సాధ్యమైన శివపారమ్యము నుద్చోధించుచు తల్లిదండ్రు 
అను వీడి, యిలువెడలిపోయి, కళ్యాణకటకమున బిజ్జలుని మం|తిగానున్న తన 
మేనమామ యిల్లుచేరెను. ఈతని తల్టిదం|డులును, మేనమామయును శైవులే. 
ఆయినను వారు [బాహ్మణ కర్మలను విసర్జించిన పీర శైవులుకారు, మేనమామ 
కుమారెయగు గంగాంబకు బనవేళ్వరునకిచ్చి వివాహనుచేని, అల్జునకు 
రాజాస్థానమ న నుద్యోగమివ్పించెను. మామగారి అనంతరము మంతింయె, 
తనచే (ప్రవర్తితమైన పీరశ్రైవమత |పచారమునకు తన నర్వన్వమునేగాక రాజ 
భాండారమునుగూడ వినియోగించిన మహాభక్పు(డీతడు, ఆనాడు శైవమునగల 
నానా శాఖలకు ధర్మాచరణమున ఏకవాక్యత లేకపోవుటచేతను, వాటికి అవైది 
కములైన జైన, బౌద్ధమతముల యొత్తిడి కలుగుటచేతను, అదే సమయమున 
విష్ణుపారమ్యమును పతిపాదించెడి వైష్ణవము ఆరుముకొనివచ్చు చుండుటచేతను, 
శివకేశవ భేదమును పాటింపని ఆదై ఇతము నర్వ మతసామరస్య వరాయణమై 
యుండుటచెతను ఆ క్రైవశాభల స్థిరత్వమునకు వలసిన బలమును నమకూర్చి, 
శివనా[మాజ్యము ఆం|ధ, కన్నడ భూముల నెలకొల్పుట కె యత్నించినవాండు 
ఈ వీరుడు. ఈయన తల పెట్టిన నంస్కారములవలన ఆయా _౭వళాఖలకు 
చాలవరకు ఏకవాక్యత కుదిరి వీర శైవమను చేర నూతన ధర్మము నెలకొనెను. 
ఐనప్పటికిని వర్జవ్యవస్థను, కర్మ (పాధాన్యమును విడనాడలేక కొందణు 
(దాహ్మణకైవులు విర శైవమున చేరకయే బసవేళ్వరుని యెడల భ క్షివపత్తులు 
కలిగియుండిరి. శెవభ క్రి పారవశ్యము వీరశెవులకును, వీరికిని నమమే. వైదిక 
కర్మలను _బాహ్మ్యుమును వీడ లేకపోవుట (బ్రాహ్మణ శైవమునకుగల విశిష్టత. 


129 


అట్టి వారుతప్ప, వైదిక కర్మాధికారములేని [బాహ్మజేతరులైెన నానా కులముల 
వారు బనవని యువదేశములను శిరసావహించి వీరశైవ కుటుంబమును నలుదె 
నల వ్యావిఎపబేసిరి. బసవేశ్వరుడు నహజముగ సంగీత సాహిత్య కళాకో విదు 
డట. అతడు న్వయముగా రచించిన రసవత్తర గీతములను గొంతెత్తి గానము 
చేయుచుండగా కృష్ణుని మురశీగానమును ఆలకించిన గోవీకాజశమువలె జనులం 
దరు భక్రి వరవపలై ఆయన చుట్టును మూగుచుండిరి కాబోలు: ఈ గీతముల 
నెడి అనుహానముతో తన నూతన మతమనెడి జొషధ మను ప్రయోగించి జను 
లను దృుఢకాయులనుజేనిన భిషగంరుడు బసవేశ్వరుడు! కర్మానుష్టానమువలె 
దుష్క్టరమును, దుస్సాధమును. కానట్టి కేవల భ క్రిమార్గము నర్వజన నం సేవ్య 
మగుటచేత సుకరమైన ఆ మార్గమున జను లెల్టరును తొటుపాటులేక నడువగల్లిరి. 
వర్ణవ్యవస్థ తుడిచివేయబడుటచే జనులలో న్యూనాధికత౬ఒలేక నూతనోత్సాహము 
వెల్టిపిరి నెను. వీరశైవమళు పేర వారికానాడు గలిగిన ఆవేశము ఇన్ని తరములు 
గడదినను నేటికిని చల్లబడలేదు స్వమత రక్షణార్థమె శూరత్వమును, భ కీ 
[వదర్శనమున వీకత్యమును చూపువారగుటచేత వీరు వీర శైవులై రేమోయని 
తోచును ఇదంతయు నొక యెక్తు. కానీ బనవేశ్వరుండు మతము పేర మిండ 
జంగ ములను (పోత్సహించి హపోషించుట, రాజాజ్ఞను ధిక్కారించుట, రొజు ధనా 
గారమును దుర్వినియోగము చేయట, మతము పేరను థ కి పేరను పరావర 
జ్ఞతను పాటింపకుండుట. తుదకు వభుహత్యకు కారణమగట మొదలగు కృత్య 
ములన్నియు ఎన్నటికిని నమర్థనియములు కొవు. అసలు మతమునందు భక్తికి 
గల స్థానమేమి? జ్ఞానహీనమైన భక్తి అంధము, భ క్రిీహీనమైన జ్ఞానము 
వంధ్యము .(Faith without wisdom is blind, and wisdom with. 
out faith is barren) సిద్ధాంతము తత్యవేతలందరూ అంగీకరించినడి - 
మతావేశ పరులకు నచ్చదేమోగాని ఇది పరమ వత్యము. బనవేశ్వరు(డు జ్ఞానియు' 
భక్తుడును అనుటకు నందేహములేదు, ఆతని అనుయాయివర్గ్లములో చాలా 
మంది జ్ఞానరహితులైన భక్తులనుటకును నందేహములేదు ఆనాడు శ వేతరు 
శైనవారికి బసవని మతమునెడ ఏవగింపు గలుగుటకు ఆ అజ్ఞాన భక్తుల అను 
చిత కృత్యములే కారణమై యుండును. 

శివభర్తులు చేసిన ఆత్యాచారములు ఎంత ఘోరమైనవో నిరూపించుటకు 
కక్కయ్య అనెడి భక్తుడుచేసిన ఒక మహాకార్యము బసవప్పరాణమునుండి ఉదా 


9 


130 


వ్రరాణము చెవ్పచుందెను. ఆతడు వ్యాఖ్యానించుచుండిన పురాణము 
విష్ణమహమలను వర్ణించెడి హరివంళమో, విష్ణుపురాణమో మరిఅట్టిదేదో 
ఆయి యుండును. విష్ణువు నృసింహావతార మె త్రి హిరణ్యకశిపుని సంహ 
రించుట, వామనావతారమున తివ్మికముడై ఒక పాదమును ఆకాశమున 


కెత్తుట మొదలగు గాథలు నహింవలేక కక్కయ్య ఆ [బాహ్మఖణుని చితవధ 
చేసి బనవేశంరునిచేత నే కొనియాడబడెనట, కక్క_య్యకు బొందితో కెలా నము 
వచ్చినదేమో చెప్పలేముగాని ఏ శెవమునకు మాత్రము తిలోక నిందవచ్చిన 


జల్‌ 


దనుటకు సందియమురేదు. పాపము ఆ _దాహ్మ ణభట్టు పురాణము చెప్పుటలో 
చేసిక శివనింద ఏమియులేదు. ఆ గ్రంధమున ఉన్న వంక్తులకు వ్యాఖ్యానము 


మా తము చేసెను. నరసింహుడు హిరణ్యకశిపుని సంహరించుటకు [వతీకార 
ముగ శరభావతారము ఆ నృసింహుని చీల్చివేనెనట. ఆ పద్యములు ఆనాడు 
పు 


రాణభట్టు చదువుచుండిన పురాణములో నుండియుండవు. ఉన్నచో అతడు 
నినికూడ వా/ఖ్యానిం ంబెడివాడే! అందు లేకపోయినను ఆవృతాంతమును ఇందు 
హెందుప చెప్పలేదని కక క్క్య్యకు కోవమువచ్చి యుండును. ఆంత మాతము 
నకే కకు_యంకు అకు. నుష్త 


టి శివమెక్కె ను. 
క్త 


లో క ఆ రా 
కక్కయ్యచెసిన యీ రాక్షన కృత్యమునకు కూడలి సంగమదేవుడు. 
“చె తజాంతకు భక్తి చెడనాడుఖలుల 
మ ఎగర [తుంవుమీ బసవన్న :” +! 


అని బసవని ఉపదెకించుట యు ఆతడు తదనుగుణముగ 
పరనమయంబుల. బరిమార్చు బాస 


వరవాదులను బట్టి భంబించుబాన” 


చేయటయు (పతిజ్ఞచెయుట) తదనుగుణముగ ఆతని శిష్యులు వవ రించు 


ఓయు ముఖ్య కారణము. మరి వారు చేసిన అన్యదేవతా దూషణకు ఏమి 
శిక్షయో మనమెకునోమ్చు. బిజ్జలుని మం తిగానున్న కాలములో బనవేశ్వరుండు 
నంకల్ప మాతమున కాన్నలను ముత్యములుగ మార్చుట, వంకాయలను లింగ 
కాయలుగ మార్చుట, విషమును అమ్మ ఎత[పాయముగ (దావుట మొదలగు వెక్కు 


మహిమలు జూవి తన అవాకృత శక్తిం వ కము చేనెనట కాని అతని ఆశ 


131 


యమునుకోరి కళ్యాణ కటకమును జేరిన [ముక్కడి మూకలు ఆనదగిన శివ 
భక్తుల గుంపులవలన నగరమున రాజాజ్ఞా తిరస్కారము [వబలి అరాచక స్థితి 
యేర్పడెనటి. తుదకు బన వేళ్వరుండు రాజ్మాగహమునకు పాశతు(డై, తాను 
అత్మ రక్షణార్థమో, మజెందుకో నకుటుంబముగ నగరము వీడిపోయి కూడలి 
సంగమున లింగైక్యము హొందెనట, తత్పతీకారముగా బనవేళ్వరుని యనుచరు 
లిద్దరు బిజ్జ్ఞలుని వధించిరట. బసవపురాణమునుబట్టి యితర చర్మితాధారములను 
బట్టియు (గహింవగల యంతవరకు ఆ మహావీరుని నం[గహ జీవిత చర్మిత 


యిది. 


బనవవేశ్మరు(డు [వానిన భ క్తి గీతములు నాలుగు లక్షలకు వెగా గల 
వట. వాటికి “వచనమ.లు' అని పేరు. తరువాతి కాలమున తాళ్ళపాక అన్న 
మయ్య |వానిన వేంక టేశ్వర పచనములు, కృష్ణమాచార్యుడు, [వాసిన 
సింహా[ది నారసింహ వచనములు ఆ జాతిలోనివే! వీరందరు తమ యిష్టదైవ 
ములమీవ భక్తి జ్ఞానమయముగ వాసిన స్తోతములవి. (పతి వచనము చివర 
మకుటముగ వారి యిష్టదేవతా నంటోధనము ఉండును, తాళ్ళపాక వారి వచన 
ములకు “వేంక చేశ్వరా:' ఆను నంబోధన మకుటము; కృష్ణమాచార్యుల వచన 
ములకు 'నరనింహా” ఆను సంబోధన మకుటము, అక్ర బసవని వచనములకు 
[పాయికముగ “కూడలినంగ మదేవరాః:” అను సంబోధన మకుటము. కూడలి 
సంగమదేవు(డనగా కృష్ణా, తుంగభ[దానదులు సంగమించిన తీర్థ న్లలమున 
గాని కష్టామలాపహనదులు సంగమిచిన తీర్ధనలమునగాని వెలనీయున్న నంగ 
మేశ్యరలింగము. బన వెశ్వురునకు ఇష్టదైవమును గురువును ఆ కూడలి నంగ 
మేశ్వరుడే: తుదకు ఆయన లింగ్రైక్యము బొందినదియు ఆ సంగమ నేత 
ముననే. 


గంథ (పయోజనము:- ఈ [గంథము (పాయికముగా శైవు 
లకు పురాణముగా పారాయణ [గంథముగా [(వయోజనకారి యెనట్టు 
ఇ వెతరులకు కేవల సారస్వత [గంథముగ ఎక్కువ విఫియోగపడదు. 
మత పాధాన్యముగల యే [గంథమునకైనను నదియే స్థితి. తన్మతావలంబు 
లకు దప్ప నితరులకది వీతిగొలుపదు. అంతేగాక ఇతర మతములను, 
మతస్థులను ఉచితానుచిత వివేచనము లేకుండ దూవింబెడి [గ్రంథము 


132 


లకు వాజ్బయమున ఉత్తమ స్థానము లభిలవదు. ఏ భాషలోనైనను కావ్యము 
సర్వమానవ నం సెవ్యమైనపుడే వఠనీయమును, ఆరాధనీయమును అగునుగాని 
లేనిచో పరిమిత (ప్రచారము గలడియే యగును. తననుతిట్టినవానిని బాగా తిట్టితి 
వని మెచ్చుకొనెడి మానవు(డు దుర్దభుండు. అందును ఆ తిట్టు పరుషముగా 
నున్నచో చెప్పెడిదేమి? అందుచే [గంథకర్త నిందలకు భాజనమైన ఇ వేతరులు 
సారస్వత పైతి చేతనైనను ఈ బసవవురాణమును చదవక పోవుట తటస్థవడెను. 
అయినను ఇందు కొన్ని ఉపాఖ్యాసములు సారన్వత [వియులకుగూడ పరమా 
నందమును కలిగించెడివి లేకపోలేదు. వానిలో ముఖ్యమైనవి: (1) గొడగూచి 
కథ (2) బెజ్జ మహాదేవి కథ (కి) కన్నప్పకథ (4) సిరియాపని కథ. ఇందు 
మొదటిదానిలో అమాయకురాలైన జాలికకు శివుడు నులభముగా (పనన్ను.డై, 
- తనలో లీనమొనర్చుకొన్న యను[గహము వర్ణింపబడినది. రెండవదానిలో భక్తు 
రాలు శవుని తనబిడ్డగా భావించి తల్లి వసిపావకు జేసెడి యుపచారములన్ని యు 
నెరవ్వటలో గల మాతృ వాత్సల్యమును, భగవంతుడు ఆ [పేమకు వీతు(డై 
చూవిన భక్తవాత్సల్యమును వర్ణింపబడినది. మూడవదానిలో ఆటవికు(డైన 
కిరాతబాలు(డు ఆచార రహితమైన తన మూఢభ క్రి చేతనే, జ్ఞానులకు నహి 
తము దుర్గభమైన ముక్తిని పొందిన విధము నిరూవితమెనది. నాల్గవదానిలో 
చిజుతొండనంవి యనెడి కాంబీపురనివాసియగు ఒక భక్తుని దృఢ(వత మును 
శివుడు మాయతవసి వేషమునవచ్చి పరీక్షించుటశకె, ఆ భక్తుని కుమారుని 
చంవించి తన్మాంనమును విందారగించుటయు, తుదకు పరీక్షలో నెగ్గిన భక్తుని 
యచంచల భ క్రి విశ్వాసములకు తృపుడైె విల్ణవానిని (బతికించి యిచ్చుటయు 
మొదలగు నంశములు భయానక రమ్యముగ వర్ణింపబడినవి. అసలు ఆ విల్ల 
వానిని ఖండించి ఆవయవ విచ్చే దములేని తిరిగి నలినలిగా నలగగొట్టి వంట 
చేయుట అను మోర క్మత్యమును వీర శె వావేశముగల కవితప్ప ఇంకొకడు 
కావన చేయలేడు. ఈ కథను చెప్పగా వినుటకే భ యకంవితులయ్యెడి నుకుమార 
చిత్తులకు చదివి యానండించుట యెన్న టికిని పొసగదు. కాకపోతే కథాంతమున 
మాయా తపసి యాదేశానుసారము తల్లి విల్లవానిని చేతులు చాచి యెలుగె త్రి 

“నావడుగా రారా! నా కన న్నయ్య రారా! నా సిరియాళ రారా” ఆని విలుచు 
నపుడు కట్టలు తెంచుకొని [పవపా: చెడి కరుణరన [పవాహములో కొట్టుకొని 
పోదుము. ఆ విలువునందుకొని శివాన్ముగహముచే పిల్లవాడు సజీవు డై తల్లిని చేర 


133 

వచ్చెడి ఘట్టమున అనంద తన్మయులమగుదుము. కాని ఇందును సోమనాథుడు 
తల్రినోట పలికించిన ఆ విలుపులో కొంత కృతకత్వమున్నది. ఆ సమాసములు, 
ఆ శ్రాషలు దుఃఖపరవశయైన తల్రినోట పలికింపదగినవికావు. 

మణి ఈ పురాణమున స్థూలముగ బసవని జీవిత చర్మితయు, తన్మహి 
మలును, కొందణు భక్రుల గాథలును మాత మే కానవచ్చునుగాని ఆనలు బనవే 
శ్వరుడు _పతిపాదించిన ఏరశైవ మత న్వరూవమిట్టిదని స్పష్టముగ గానరాదు. 
అతని మహిమలును, ఆ భక్తుల నడవడియ మ్మాతమే తన్మత న్వరూవమని 
తృప్తిపడుట మత [వవ రకునకును, తన్మతమునకును నవచారమ. చేనినట్టగును. 
వీరశైవ నంవదాయమును గురించి తెలిసికొనగోరువారికి ఈ గంథము అంతగా 
నువకరింపదు. 


పండితారాధ్య చరిత: రెండవ కృతి 


బనవవురాణానంతరము సుమారు వడి సంవత్సరములకు ఇడి [వాయబడీ 
యుండును. ద్వివద రచన మొదటి దానియందుకంటె దీనియందెక్కువ ధారాళ 
ముగా నడచినది. అందు చెప్పబడిన కొన్ని యుపాభ్యానములిందును వునరు క్రము 
లైనవి. చః పునరు క్రిలో కథ కొన్నింట వీపురికృత మైనటువంటి సందర్భము 
లును గలవు, బనవపురాణమున కుప్తముగానున్న 'కళియంబనైనారు కథ 
పండితారాధ్య చర్మితలో చాలా పెరిగినది. ఈ భక్తుడు తనయి=టికి వచ్చిన 
శివభక్తుని పాదమును కడిగి తత్పాదోదకము పానముచేయు నలవాటు గలవాడు 
ఒకనాడు ఆయింటి వనికత్రెకొడుకు జంగమవెషము దాల్చి యజమాని 
యొద్దకు రాగా అతడు వాని పాదములు కడుగుట కుద్యమించెను. అతని 
గృహిణి కలరూపు [గహించి ఆయనుచిత కార్యము చేయవద్దని భర్తను నిరో 
ధించెను అతడు రౌదావేశముతో ఆ యిల్హాలిని నానా డుర్భాషలాడి ఆమె 
కాలుసేతులు బంధించి బాడితతో నరికి వధించి కాశ్ళకు (తాడుగట్టి చచ్చిన 
గొడ్డును లాగినట్టు బయటకులాగి ఆవల పారవెచెను. ఈ కథయుతయు బనవ 
వురాణములో వం|డెండు పంక్తులలో గలదు (8 ద్యివదలు). ఆరాధ్య చరి తలో 
ఆది 160 వంక్తులకు పెరిగినది. ఈ వెంపంతయు భార్యచేయు నువదేశ వాక్య 
ములలోను, భర్తచేయు దూషణ వాక్యములలోను, ఆపె ఆకులసతి వధ విధాన 
ములోను జరిగినది. 


126 


నాథయ్యగారు పండితా రాధ్యునకు శిష్యు(డై సోమనాథునకు హపిత్రెషి యగుటయు 
బనవవేశ్వ్యరుని తండియెన మండిగ మాదరాజుగారికి శిష్యుండగు గొబ్బూరి 
సంగనామాత్యు(డు ఈ [గంథమునకు కోతయగుటయు నిజమే గనుక వారికి 
సమకాలికుడగు సోమనాథుడు ఆ పండెండవ శతాబ్దీలోనివా(డు గాక మరె 
ప్పటి వా(డగును? బనవేశ్వరునకును, పండితారాధ్యునకును తరువాతి తరము 
వా(డు సోమనాథుడు, 


అదీగాక ఈ సోమనాథుడు పుట్టుకచే కర్ణాటకు-డనియు తెలుగు ఆత 
నికి నేర్చిన భాషయనియు వతిపాదించువారు కొందర గలరు. ఆంతకంటే 
అనాలోచిత మైన సిద్ధాంత మింకొక టి ఉండదు. ఎంత కష్టపడి చదివినను 
నేర్చిన భాష మాతృభాషవలె వశముగాదు. అందునను (గంథన్భమైన వాగ్గాల 
మంతయు మనోవిదేయము గావచ్చునుగాని వాయువువలె స్వేచ్చగా సంచరించు. 
వాడుక భాష, యెన్నడును . [కొత్తవానికి అబ్బదు. సోమనాథుని రచనలలో 
వానుతెను (గుగా వేర్కొనదగిన పదములు, పదబంధములు వాక్యములు 
మాత మేగాక తెలుగునాట కానవచ్చెడి సర్వవస్తు నిర్దేశ కములైన నామములు, 
తద్విశేషణములు, గుణములు [పజాభాషా సముదమున ఓీలలాడిన వానికేగాని 
ఇతరులకు లభ్యమగునవి గావు. అతని వాక్కు నకు సహజమైన తెలుగుదనము 
తెలుగుతల్లి పెట్టిన యుగ్గుతో వచ్చినదేగాని నేర్చినదిగాదు. 


సోమనాధుడు, కర్ణాటకు(డే అగునేని ఈ [గంధమును కన్నడ భాష 
లోనే వానియుండవచ్చునుగదా! తెలుగున ఏల [వాయవలెః పదునాల్గవ శతా 
బ్రీలో భీమన అను కన్నడకవి ఈ [గంథమును ఆ భాషకు అలంకారముగ ఏల 


అనువదించుకొనవలెను? కావున సోమనాథుని మాతృభాష తెలుంగు, కన్నడమే 
నేర్చిన భాష, 


సోమనాథుని [గంథములు 


ఇతడు సంస్కృ్భతాం[ధ కర్ణాట భాషలలో వెక్కు [గంథములు రచించె 
నట. వాటిలో ఆంధ వాజ్మయ చరిత్రకు ఎక్య._దగినవి మూండుమాతమే. 
(1) బనవపురాణము (2) పండితారాధ్య చర్విత (8) వృషాధిప శతకము. 


135 


ఈ వండితు(డు దాతారామ భీ మేశ్వరాలయవు పూజారి కుమారు(డు. 
తత్సమివ |గామమగు కోటిపల్లి యందుండిన ఒక యారాధ్య దేవరవల్హ శాంభవ 
దీక్షపొంది చిన్ననాటనే కులాచారమునకు విరుద్ధముగా శివభక్తుల పాదోదక 
(పసాదముల యొక్కయు, విభూతి రుదాక్షమాలల యొక్కయు మహిమలను 
చాటుచు, త్మత్చకారము తాను నడచుకొనసాగెను, మరియు (వతిన్మృతి పురా 
ణెతిహాసాత్మకమగు మత (గంథజాలమంతను కృుణ్ణముగా పఠనముజేని అందలి 
పరమార్థసారము శివపరముగా ' అన్వయింపసాగెను. ఈ పాండిత్య బలమే చతు 
రంగ బలముగా వెంటగొని, సామాజ్య పతనానంతరము బలహీనులై , అచ్చట 
చ్చట [పాభవహీనమైన రాచరికము చేయుచున్న సామంతరాజులవలె నిలిచి 
యున్న బౌద్ధమత కేంద్రములవై దాడివెడలి వాటిని విచ్చిన్నము(జేయ నుద్య 
మించెను, ఆనాడు ధనదవుర మన బరగిన నేటి చందవోలు రాజధానిగ వెల 
నాటి చోళులు వేంగీదేశమును(. పాలించుచుండిరి. ఆ రాజు బొద్దమతావలంబి 
కాబోలు. అతని యాస్థానమున నొక బొద్ధవండితుడు గురువీళ మలంకరించి 
యుండెను. ఆ యాస్థానముపై దండెత్తి బౌర్ధవండితుని ఓడించి రాజునకు శైవ 
దీక్ష నివ్పించినచో తన యుద్యమము నవూర్ణముగా ఫలవంతమగుననెడి 
యాశతో పండితుడు ఆ రాజధానిజేరి ఒక బొద్ధచార్యునే గాక ఇకేర మత గుగువు 
లనుగూడ సమావేశపఅవి నిండు నభలో ఆయా మతములనన్ని టిని ఖండి.చి 
శివపారమ్యమును నిద్ధాంతీకరించెను. జౌద్ధాచార్యుండు తన ఓటమిని, ఆ శివ 
పారమ్యమును నంగీకరింపక వండితునిం జులకన(జని వెడలిపోగా, దానిని 
సహింపలేక పండితుని శిష్యులిరువురు ఆ బౌద్ధుని యేకాంతమున వధించిరి. రాజు 
కోపాయత్తుండై కొలువునకు విలివించి యడుగగా, పండితుడు ఆ శివదోహిని 
తానే చంవించితినని ఆ నేరము తనమీద మోవుకొనెను. రాజు ఆ దారుణ చర్య 
సహింపలేక పండితుని కండ్లు పొడివించెను. ఆయన 'ఆ రాజ్యము నాశనమగు 
గాక; యని శవియించి అటనుండి బసవేశ్వరుని దర్శింపవలయునను తహ 
తవాతో |పయాణమై పోవుచుండగా మధ్యేమార్గమున, ఆ దండనాథుండు 
కూడలి సంగమమున లింగైైక్థము పొందిన విషాద వార్త వినవచ్చెను. పండి 
తుండు దుర్భర నిర్వేదముతో పలవీంచి పలవించి, ్రీశెలమునకు ప్రయాణమై 
పోవుచు తత్సమీపమున నొక [గ్రామములో విడినెను. ఆప్పటికే వయనుమీరి 
యుండబోలు, పర్వతమెక్కలేక తన భక్తిని మల్లికార్జున స్వామికి నివేదింపు 


128 


మట. జైనమతమునకు గర్భశ్మతువైన పాలకరికి సోమనాథుడు జైనుల సంవ 
దాయమునే సృర్ణచె అనుకరించి బనవని చర్మితను పృరాణముగా వాసి 
యుండును. ఆ ఉపాఖ్యాన కథానాయకులైన భక్తలలో కొందయు |దావిడులు, 
కొందలు కర్ణాటకులు, కొందజు ఆంధులు, కొందయు జొతరాహులు గలరు. ఆ 
కథలేగాక బనవస్త సమకాలికు( డైన అల్టమయ్య మొదలగు శివభక్తుల కథలు 
గూడ వనకాను |వనక్షముగ ఇందు చేర్చబడినవి. 


బనవెశ పరుడు: మండిగ మాదిరాజు, మాదాంబ ఆను [బాహ్మణ 
పుణ్యదంపతులకు బసవేళశ్యరు(డు నంది కేళ్ణరాంళమున జన్మించెను. చిన్న 
నాటనే జ్ఞానియె వర్ణవ్యవస్థను తిరస్కరించి ఉపనయనాది [బాొహ్మణ కర్మలను 
కి సాధ్యమైన శివపారమ్యము నుద్చోధించుచు తల్లిదండు 

లను వీడి, యిలువెడలిపోయి, కళ్యాణకటకమున బిజ్జలుని మం|తిగానున్న తన 
మేనమామ యిల్లుచేరెను. ఈతని తల్లిదర్మడులును, మేనమామయును శై వులే. 
ఆయినను వారు [బాహ్మణ కర్మలను వినర్జించిన వీరశైవులుకారు, మేనమామ 
తన కుమార్తెయగు గంగాంబను బనవేళ్వరునకిచ్చి వీివాహమనుచేసి, అల్లునకు 
రాజాస్థానమ న నుద్యోగమివ్పించెను. మామగారి అనంతరము మంతి9యై, 
తనచే [పవర్తితమైన పీరశైవమత |వచారమునకు తన సర్వస్వమునేగాక రాజ 
భాండారమునుగూడ వినియోగించిన మహాభక్తు(డీతడు, ఆనాడు శ్రైవమునగల 
నానా శాఖలకు ధర్మాచరణమున ఏకవాక్యత లేకపోవుటచేతను, వాటికి అవెది 
కములైన జైన, బౌద్దమతముల యొ తడి కలుగుటచేతను, అదే సమయమున 
విష్ణుపారమ్యమును |వతిపాదించెడి వెష్ట్ణవము ఆరుముకొనివచ్చు చుండుటచేతను, 
శివకేశవ భేదమును పాటింపని అద్వైతము సర్వ మతసామరన్య వరాయణమై 
యుండుటచేతను ఆ శెవశాఖల స్థిరత్వమునకు వలనిన బలమును నమకూర్చి, 
శివస్నామాజ్యము ఆంధ, కన్నడ భూముల నెలకొల్పుట కె యత్నించినవాండు 
ఈ వీరుండు. ఈయన తల వెట్టిన నంస్కారములవలన ఆయా _శవశాఖలకు 
చాలవరకు ఏకవాక్యత కుదిరి ఏర శెనమను వేర నూతన ధర్మము నెలకొనను. 
ఐనప్ప టికిని వర్ణవ్యవస్థమ, కర్మ షపాధాన్యమును విడనాడలేక కొందు 
(బాహ్మణ శెవులు వీర శెవమున చేరకయే బనవేళ్వరుని యెడల భ క్రివపత్తులు 
కలిగియుండిరి. శెవభ క్రి వారవశ్యము వీరశెవులకును, వీరిక్షిని నమమే. వైదిక 
కర్మలను |జాహ్మ్యమును వీడకేకపోవుట (వాహ్మణ శెవమునకుగల విశిష్టత. 


క 


కం॥ 


ద్వి॥ 


కం॥ 


కం॥ 


ద్వి! 


137 


కలదన నోపక లేదని 

పలుక(గ నేరకయు మూక బధిరుల|క్రియ ని 

మ్ముల నదై తులు దమలో 

పల వగతురు భువన భిన్న భావమున శివా (శివత త్త) 


కలదనంగా నోవకయును. లేదనియు 

బలుక నేరక మూక బధిరుల క్రియను 

బర (గుభువనభిన్న భావంబు (జూచి 

యరయంగ నదై ఇతమనగ లావేది. (పండిత-వాద(పక) 


ఒండేమి మల్లికార్జున 

పండితు(డన నుండుకంటె. |బమథులలో నె 

న్నండొకొ సీ యాజ్ఞోన్నతి 

నుండ6గ6 గాంతునని కోరుచుండుదు రు[దా।ః (వత త 
దేవా సంసారాంబుధి 

లో వెలువడ(జేని [పమథలోకం జబెలుగన్‌ 

నావా(డు వీ(డుసుండీ 


నావే నన్నుంపవేగణంబుల నడుమన్‌. (శివత_త్య) 


ఊర్జిత _పమథాత్మ యొండేమి మతి 
కార్డున పండితు(డనంగ నిచ్చోట 
నుండుటకం టె నెన్నండొకో [ప్రమథ 
మండలిలో భవన్మహదాజ్ఞ(జెసీ 
యుండంగ( గాంతునొకోయని కోరు 
చుండుదు నన్నట్టులును చ ( గదయ్య 
వర! యూ నంసార తీవ దుఃఖాగ్ని 
లోవెలి( |బమధథాదిలోకం బెలర్ప 
నావా(డు వీ(డు నుండివేటుగా(డు 
నావె నన్నుంపు గణంబులనడుమ. 
(వండితారాధ్య-పర్య్వ[వ) 


138 


కం॥ జ్ఞాన జేయ జ్ఞాతృని 

దాన త యమున నబాధిత [వపత్యయమై 

నానాగతి నవగతమగు 

గాన జగ ద్భేద మెన్నగా సిద్ధమజా! (శిపతత్ర్త్వ) 

ద్వి! ఎతు(గంగ(బడువస్తు వెణి(గెడి తాను 

నెణుకయు ననుమూ(డు తెజంగులు భుఏని 

బర(గి యబాధిత [పత్యయమగుచు 

నరయ నానాగతి నవగతంబగుట 

హస్తామలక మెట్టులట్టను నువ 

శస జగ ద్భేదసరణి సిద్దముగ ( 

దమకించి మజియ భేదమ పల్క_(చనునె. (పండిత- వాద) 

వృషాధిప శతకము;:- ఇప్పు డువలభ్యములగుచున్న శతకము 

లలో శతకమమను పేరు సార్థక మైన ముదటి శతకము ఇదియే యని చెప్ప 
వచ్చును. వండితారాధ్యుని వత త్ర సారము కాక “శ్రీగిరి మల్తికార్జునా” అను 
మకుటముగల శతకము ఒకటి యుండెనసి యొప్పుకొన్నను ఆవ లభింపలేదు 
గాన వృషాధిప శతకమె నజీవము లైయున్న శతకములలో మొదటి3గా వేర్కొ 
నదగును. శ్రీగిరి మల్లికార్జున శతకము లభించినపుడు వృషాధిప శతకము 
రెండవది యగును. సోమనాథుడు ద్యివద కావ్యముల కే కాక తెలుగు శతకము 
లకు కూడ ఒరవడి తీర్చిన (పథమాచార్యుడు, ఆంతేకాదు, బసవోదాహరణము 
అనుస్తుతిని వాసి ఉదాహరణ కావ్యములకును అతడే ఆవెగురువై కన్పట్టు 
చున్నాడు. ఈ శతకము ఆం(ధమునగల ఉత్తమోత్తమ భక్తి శతకములలో 
నొకటి. దీనికి సాటిరాగల శతకము కంచర్లగోవక్నది మాతమని నా యుద్దే 
శము. మతి యట్టివి ఎన్ని నశించిపోయినవో చెప్పలేము. సోమనాథుడు 
ద్విపదలు ఎంత ధారాళముగా నడవగలడో వృత్తములును అంత ధారాశముగా 
నడపగలడని ఈ శతకము బుజువు చేయును. “బనవాః బనవా! బనవా! 
వృషాధిపా!” ఆను మకుటము చంపకోత్సల మాలా వృత్తములచే సంఘటిత 
మగునుగాన ఈ శతమంతయు ఒకే వృతమునగాక రెండు వృత్తములలో 
నడిచినది. - 


139 


Ma) 


ఈ శతకములో సోమనాథుడు సమాసాంత్య పాసలు ముక్షపద[గస్త 
ములు మొదలగు శణ్లాలంకార ములను [ప్రయోగించి పద్య్మమునకు ఆర్థగౌరవమే 
కాకుండ, శబ్ద గాంఫీర్యమును కూడ నంపాదించెను, 

తజ్ఞః। జిత పలిజ్ఞః యుచిత (ప్రమథానుగ తజ్ఞ! నమదె 

వజ! కళావిధిజ! బఎవచ్చివ భకి మనోజ! దూత శా 

క ణో యాః షో 

స్రుజ్ఞః సువాదపూరిత రసజ్ఞ! తృణీకృత పంచ యజ్ఞః న 

ర్వజ్ఞ! శరణ్యమయ్య బనవా! బసవా! బసవా! వృషాధిపా! 

సురవర మల్ల | మల్పవిత సూత్ర సుధాంబుధిఖేలః ఖీలనం 

గరకలకంఠ।ః కంఠమణి నాయకభీమ భుజంగ: జంగమ 

స్టైరతరనాథ! నాథకనిధీకృరూవ! విరూప సమ్మతా 

వర కరుణాబ్ధి: పోవు బసవా! బనవా! బసవాః వృషాధిపా! 


శతకమున ఇంచుమించు ఆర్థ భాగము బసవేశ్వరుని సంబోధనలతో 
నిండియున్నది. ఆ నంబోధనలలో అర్ధ పునరు క్రిగాని శబ్ద వునరు క్రిగాని 
యుండదు. మరికొన్నింట బసవెశ్వురుడు జీవితములో చూపిన మహిమలును- 
జొన్నలు ముత్యములు చేయట, చ ల్లలమ్ము గొల్పపడచు కాలుజారి పడపోవుచు 
బసవాః అని ఎలుగెత్తి విలిచినంత ఆ పిల్పకు దూరమునుండియే చేయూతనిచ్చి 
నిలవబెట్టుట మొదలగునవి-మరికొందజి భక్తుల ఆద్భుత చర్యలును సంగ్రహ 
ముగ [(వశంసింపబడినవి. ఇంతమా[తమే కాదు, కవి యీ తెనుంగు శతకములో 
సంన్క్బృత వాక్యమయమైన పద్య మొక టియు, దావిడ వాక్యమయమైన పద్య 
మొకటియు కన్నడ వాక్యమయమైన పద్యమొకటియు మణ్మిపవాళ (మళ 
యాళ వాక్యమయమైన పద్యమొకటియు, ఆరెమరాటి (మహారాష్ట్ర భాషా 
శాఖ) వాక్యమయమైన పద్యమొకటియు, సర్యభాషామయమైన దింకోకటియు 
రచించి తన బహుభాషా పాండితికి నిదర్శనముగ ఒక చిత (పదర్శనము 
చేసెను. ఆ సందర్భముననే యచ్చ తెనుగు పద్యమొకటి రచించి దానిని జాను( 
దెను(గనేెను, 

“బలుపొడతోలు సీరయును బావసరుల్‌ గిలుపారు కన్ను వె 

న్నెల తల సేదుకుత్తుకయు నిండిన వేలుపుటేజువల్లు పూ 

సలుగలజేని లెంకవని జానుదెనుంగున సన్నుతించెదన్‌ 

వలపు మదిందలిర్చ బసవాః బనవాః బనవా। వృషాధిపా”: 


132 


లకు వాజ్మయమున ఉత్తమ స్థానము లభిలవదు. వీ భాషలోనైనను కావ్యము 
సర్వమానవ నం సేవ్యమైనపుడే వళనీ యమును, ఆరాధనీయమును అగునుగాని 
లేనిచో పరిమిత (ప్రచారము గలదియే యగును. తననుతిట్టినవానిని బాగా తిట్టితి 
వని మెచ్చుకొనెడి మానవుండు దుర్గ్ణభుండు. అందును ఆ తిట్టు వరుషముగా 
నున్నచో చెప్పెడిదేమి? అందుచే [గంథకర్త నిందలకు భాజనమైన ఇ వేతరులు 
సారస్వత ప్రీతి చేతనైనను ఈ బసవవురాణమును చదవక పోవుట తటన్థవడెను. 
అయినను ఇందు కొన్ని ఉపాఖ్యానములు సారన్వత (వియులకుగూడ పరమా 
నందమును కలిగించెడివి లేకపోలేదు. వానిలో ముఖ్యమైనవి: (1) గొడగూచి 
కథ (2) బెజ్జ మహాదేవి కథ (8) కన్నప్పకథ (4) సిరియాకని కథ. ఇందు 
మొదటిడానిలో అమాయకురాలైన బాలికకు శివుడు సులభముగా పనన్ను (డై, 
తనలో లీనమొనర్చుకొన్న యను[గహము వర్ణింపబడినది. రెండవదానిలో భక్తు 
రాలు శివుని తనబిడ్డగా భావించి తల్లి పనిపావకు జేసెడి యుపచారములన్నియు 
నెరవుటలో గల మాతృ వాత్సల్యమును, భగవంతుడు ఆ [వేమకు వీతు(డై 
చూవిన భక వాత్సల్యమును వర్ణింపబడినది. మూడవదానిలో ఆటవికు(డైన 
కిరాతబాలు(డు ఆచార రహితమైన తన మూఢభ క్రి చేతనే, జ్ఞానులకు నహీ 
తము దుర్లభమైన ము క్రిని పొందిన విధము నిరూవితమెనది. నాల్గవదానిలో. 
చిటుతొండనంబి యనెడి కాంవీపురనివాసియగు ఒక భక్తుని దృఢ[వత మును 

శివుడు మాయతవని వేషమునవచ్చి పరీక్షించుటకై, ఆ భక్తుని కుమారుని 
చంపించి తన్మాంనమును విందారగించుటయు, తుదకు పరీక్షలో నెగ్గిన భక్తుని 
యచంచల భరి విశ్వాసములకు తృపుడై వెల్లవానిని (బతికించి యిచ్చుటయు 
మొదలగు నంశములు భయానకరమ్యముగ _ వర్టింవబడినవి. ఆసలు ఆ విల్లి 
వాసినీ ఖండించి ఆవయవ విచ్చేదముచేసి తిరిగి నలినలిగా నలగగొట్టి వంట 
చేయట ఆను ఘోర కృత్యమును వీరశైవావేశముగల కవితప్ప ఇంకొకడు 
భావన చేయలేడు. ఈ కథను చెప్పగా విశటకే భ యకంవితులయ్యెడి నుకుమార 
చిత్తులకు చదివి యానండించుట యెన్న టికిని పొనగదు. కాకపోతే కథాంతమున 
మాయా తవని యాదేశానుసారము తల్లి విల్లవానిని చేతులు చాచి యెలుగె త్రి 
“నావడుగా రారా! నా కన్నయ్య రారా,! నా నీరియాళ రారా!” అని పిలుచు 
నపుడు కట్టలు తెంచుకొని [వపపాంచెడి కరుణరన (పవాహములో కొట్టుకొని 
పోదుము. ఆ వెలువునందుకొని శివాన్యుగహముచే విల్ణవాడు సజీవుడై తల్లిని చేర 


141 


ధ్యునివలె వెడిక శైవమత స్థుడు. వర్ణ వ్యవస్థను వేదవిపాత కర్మలను విడనాడ 
కయే శివుడే పరత తమను విశ్వాసముగల [బాహ్మణుడు, ఇతని సోమనాథ 
భాష్యమున వైదికాచార గర్హణము లేకపోవుటయ గాక తదావశ్యకత కూడ 
ఉగ్గడింపబడినదట. బనవవురాణము రచించునాటికి ఇతనికి దానివై తిరస్కార 
భావము ఏర్పడినది. ఆ మధ్యకాలమున ఇతడు వీర ఇవము నవలంబించి 
యుండును. పండితారాధ్య చర్మిత రచన నాటికి ఆది దృఢమయినట్టు ఊహింప 
వచ్చును. ఎట్టన, బసవపురాణమున తన తల్రిదం్యడుల "పేర్లు చెప్పుకొన్నాడు. 


“భాజిష్టువగు విష్ణురామి దేవుండు 
తేజిష్టువగు (శ్రియాదేవి అమ్మయును 
గారవింపగ నొవ్వు గాదిలి సుతుడ 
వీర మాహేశ్యరాచార్మవతుండ .” 


పండితారాధ్య చరి|తమున పితృ దేవతా నామోచ్చార ణము నైనను చేయక 
పోవుటయే గాక తన నర్యన్యమును, తానును బసవని ఆధీనమని చాటు 
కొన్నాడు. 


“ధర నుమా మాతా వితా రుద యనెడు, 
వర పురాణజో కి సీశ్వర కులజుండ ( 
బసవని వుత్తుండ బనవ గోతుండ 
బనవేశు శ్రీపాద పద్మ శేఖరు(డ 
బసవని( బొగడ బాల్పడు క ఏం|దుండ 
బనవన్నం బొగడ. బాల్పడు పాఠకుండ 
బసవన్న దూత నే బసవన్న బంట 
బనవన్నయిలు( బుట్టు బానిస కొడుక 
బసవన్న లెంక నే బసవన్న లెంగి 
బసవన్న పన్నల పన్న గావు నను” 
కవిత్వ పరామర్శ :- కవిత్వమును గూర్చి సోమనాథుడు చేనిన (పతిజ్ఞ 


లలో ముఖ్యముగా పేర్కొన దగినవి జానుతెనుగు సరణి యొకటి, అల్పా 
క్షరముల అనల్పార్ధ రచన ఇంకొకటి. ఈ రెండవది మాట పొదుపు. దీనినే 


142 


పాశ్చాత్యులు Economy of wంrd అని యందురు. సోమనాథుని ఈ 
(వతిజ్ఞలలో జాను తెను(గును గూర్చి పూర్వము కొంత చెప్పితిని. జాను తెను( 
గనగా సర్వ సాధారణమైనభాషయే యైనచో ఈతని |గంథములలో జాను తెను( 
గింత ఉన్నదో సంస్కృత భూయిష్టమె కేవల పండిత వేద్యమైన భాషయు 
అంత యున్నది. మణియు కేవల సాహిత్య పరులకు అందని నిగూఢమైన. 
శుతి వాక్యార్థమయ భాషయు అంత ఉన్నది. ఆ భాగములన్నియు జాను 
తెను౯ గనుట పొసగదు. మణి రెండవ (పతిజ్ఞయైన అల్పొక్షరముల ననల్పార్థ 
రచనను గురించి-_ వేమన అట వెలది పాదములో వలె- సోమన ఒక ద్వివద 
పాదములో విపులమైన అర్థమును ఇమిడ్చి నం[గహ వాక్యమును [వాయగలడు. 
మిత భాషులగు సజ్జనులవలె మిత వాగ్విలానులగు కవు లందరును కొచిత్యా 
పేక్షచే ఈ వాక్య ధర్మమును పరిపాలింతురు. తెనుంగు కపులలో కవి [త్రయము 
వారి సర స్యతికి ఈ లక్షణము తిలకాయమానము. అయితే సోమనాథుడు మిత 
వాక్యములవలె మీత |పకరణములు [వాయలేడు. అల్ప్బాక్షరములు ఆనగా 
ఉప లక్షణము వలన ఆల్ప వాక్యములు ఆసియ నర్థము చెప్పవలెను. అట్టి 
వాక్యముల సమూహమే [వకరణము. ఆ |పకరణముల సమూహమే [గంథము. 
వెసలు పొదువుజేని రూపాయలు విరజిమ్మిన సంసారివలె ఇతడు అక్షరములను 
పొదువుచేసి ప్రకరణముల వాక్యములను దుర్భ్యయము చేయుచుండును. భావ 
మును నిగహించుకొనలేక అతి చాలనము చేయు కవుల రచనలు అధిక [పవనం 
గములయి బౌచిత్యమును కోల్పోవును. ఈ దుస్థితి సోమనాథుని (గంథ ములకు 
పట్టినది. ఈతని ద్విపద కావ్యములు రెండింటిలో ఈ అధిక |పనంగములను 
అతడు చాలవరకు సంగహ పరచి యుండినచో అర్థ హాని కలుగకుండగనే 
[గ్రంథములు అధిక సమాదరణీయము లయ్యెడివి. 


వీండితార్థ మేమనగా కావ్యశిల్ప ధర్మములనుబట్టి చూచినచో ఈతని 
రచన అతి |పసంగ మయము అని చెప్పవచ్చును. 


క విత్యమునకు భావా వేశము జీవగజ్జ. ఈతని కవిత్యమునకు అదియే 
పంచ[పాణ సారభూతమై యున్నది. మతమున భ క్త్యావిష్టుడు గనుకను, కావ్యేతి 
వృత మంతయు శివభ క్రి వరము గనుకను భావావేశ మతావేశములు ఒడొంటికి 
తోడ్డె పరన్ఫర పోషకము లైనవి, ఏ కథ చెప్పినను శెవ చిహ్నము వర్ణించి 


143 


నను భి [పవాహమున ఓలలాడుచు శివమెక్కిన గణాచారివలె గంతులు 
వేయును. శాంతముగా గాని చక్సగా గాని ఆతని నోటివెంట ఒక్క మాటయు 
వెలువడదు. 


నిదానించి ఆలోచించి తూచి (వానిన వాక్య మొక్కటియు నుండదు. 
చిత పరవశ స్థితిలో హృదయమున పొంగి పౌరలెడి భావములను నోట పలు 
కునుగాని పయత్న పూర్వకముగా వాక్యమును వాయడు. పయత్న రాహిత్య 
మెంత యున్నదో (శ ద్ధారాహిత్యమును అంత యున్నది. 


ఈ భావావేశమునకు నెచ్చెలియ నహజ (వజ్ఞకు రెండవ ముఖమును 

అగు భావనాళ క్రి ఈ కవితలో అతి నిశితముగా నున్నది. ఏ పదార్థమును ఏ 
సందర్భ మును వర్షింప దలచునో దానిని తన నికిత భావనతో మనో నేత్రము 
నకు (ప్రత్యక్షము చేసికొని, ఆ సాక్షా ద్దర్శనమును వాస్తవికతకు న్యూనాధికతలు 
లేకుండ యథాతథముగ చితింపగలడు, ఆ వర్ణనలు చదువునపుడు ఆ 
మూర్తులు పాఠకునకు (ప్రత్యక్ష దర్శన మొనగుచుండును. ఇడి న్వభావ కవు 
లకు సర్వ సాధారణమైన లక్షణము. స్వభావ [వదర్శనము వలన మనస్సునకు 
ఇంపు కలిగేమాట నిజమే కాని, కవిత్వ ధర్మము మనస్సునకు ఇంపు నింపుటయు 
వాస్తవిక లోకమును (పదర్శించుటయు మాతమే కాదు. మనస్సునకు ఇంపుతో 
పాటు చిత్తమునకు వెంపుకూడ కలిగించి నవుడే కవిత్వము శిల్ప మగును. కాని 
యెడల ఛాయ్మాగహణ మగును (Photography). సోమనాథుని రచనలలో 
ఛాయాద్మితములు ఎక్కువగాను, శిల్ప చ్మితములు తక్కువగాను ఉండును, 
తల్లి శిశువునకు ఉగ్గువెట్టి, నీళ్ళుపోసి, తొట్టిలో వెట్టి, ఊది, నిదవుచ్చి, అల్హారు 
ముద్దుగా చెంచెడి లోక ధర్మమును ఇతడు ఎంత యథాతథముగ వర్టించెనో 
చూడుడు. 

“అనయంబు బెజ్జ మహాదేవి దాన 

జననియె పరమేశు. దనయు. గావించి 

తొంగిళ్ళవై నిడి లింగ మూర్తికిని 

నంగన గావించు నభ్యంజనంబు 

ముక్కొ_త్తు( జెకొ_త్తు ముక్కన్ను( బులుము 

న కొ్కాత్తు( గడు పొత్తు నట పీ(వు నివురు 


144 


బెరు:గంగవలెవని తరుణి వీడ్రడ(గ( 
జరణము ల్కరములు( జాంగంగ 6 దిగుచు 
నలు(గులు నలుచు నర్మిలి గట్టి పెట్టి 
జలములు వీ/పున( జజచు నసంతంత 
వెగచి బెగడకుండ వెన్ను _వయుచును 
నొగి మన్తకమున నీ రొత్తు దోయిటను 
వదనంబు నొచ్చునో యుదకంబు లనుచు 
నదుము( బొట్టను నోరి కడ్డంబు వట్టు( 
జెన్నుగా. బనుపార్చి చేయు మజ్జనము 
గన్నులు? జెవులును గాండంగ నూ(6దు 
నంగిటము ల్లొత్తు నందంద వేల 
దొంగిళ్ళంగా ర్నీరుదోనె త్తి మిడుచు 
బడ(తిచే సీరం దూపొడిచి బొట్టిడును 

మడ (తి యంగుష్టంబు మన్నింత మెదిచి 
కడవ నంటినయట్టి విడుక విభూతి 
యడర బుత్తు?ని నొన లారంగ(6 బూయు 
నెత్తు [గుంగెడునని యెత్తంగ వెజచి 

య _త్రన్వి తొమ్మున నక్కున నదుము 
గాటుక యిడ నింత గన్నగుననుచు( 
గాటుక యిడు మూడు గన్నుల గలయః 
జన్నిచ్చు( బక్తుల జననీదు మీంద 
నన్నాతి గొండొక వెన్న యు. బెట్టు( 
జెక్కలి గీంటటుడు6 జెలంగి యేడ్వంగ 
నొక్క వేలిడిపోయు నొక కొన్ని వాలు 
ఉగ్గులు వోనియు ఉవిద నంపీతి = 
నగ్గించు నొగియించు నట బుజ్జగించు 
ముద్దాడు నగియిందు ముద్దులు వేడు( 
నిద్దికొన్‌ వీరవ్వరయ్యరో యనుచు. 
బన్నుగా నుదరంబు( బాన్నుగౌ( జేసి 
కొన్న జోనజచుచు నన్నుతి( బాండు!” 


145 


ఇంకొక యుదాహరణ చూడుడు:- 
జసవెళ్వరుడు వడ్డించిన విషమును శివ భక్తులు విందారగించుట. 

“మారారి కర్పించి మహనీయ లీల. 
జిందక [కోలుము నిక్క య్య దేవ! 
సందడి సేయకు సంగయ్య దేవః 
తెచ్చెద( జుమ్మయ్య (తివురారి దేవః 
విచ్చేని కూర్చుండు విమలాత్మ దేవః 
కాల కంఠయ్యకు( జాలదు లెండు 
చాలు బోనీకు సిరాళ దేవయ్య! 
వేగమింతేలయ్య విరుపాక్ష దేవః 
యీ గరిపె(డు(జాలు భోగయ్య కింక 
జాలదో తెత్తునా శంక రాదార్య! 
గొనితెద్బి వడ్డింపః [గోలుచు భక్త 
జనుల( దోతెండ6చు ననురాగ లీల 
శివున కర్పింవుచు శివశివ యనుచు 
నవధానవంతులై యారగింపుచును 
జుక్టుజుజ్జ్ఞనంగొని సొగయుచు గల్లు 
గట్టున [దెన్బుచు( గాళ్ళు సాయచును 
నిక్కూచు నీల్లుచు నక్క_శింపుచును 
జొక్కుచు సోలుచు( జక్కిలింపుచును 
నకి,_లిపడి జెప్పలల్ల మోడ్నుచును 
| గుక్కిళ్ళు (మింగుచు( గుత్తుక బంటి, 
(గోలుచు నలరుచు( |గాలుచు నాత్మ 
సోలుచు సుఖవార్థి( దేలుచు వేడ్క 
[వాలుచు మెజయుచు వక్షంబులందు 
నోలి( బశ్లెరము దిక్కాయ్యన మరలి 


చూచుచు నించుకించుక వుచ్చి కొనుచు 
లేచుచు జెలంగుచు లీలందలిర్ప 

నాడుచు( గ ప్పెర లజచేత నొలయః 
వాడుచు నుజుకుచు. బరువు వెట్టుచును.” 


* ఈ విందారగింవు 120 పంక్తులలో వర్షింపబడిన ది. 


10 


146 


ఈ వర్ణన ఎంత ముచ్చట గొల్పుచున్నను; వినుగుడలను కూడ కలి 
గింవక మానదు. 


అనలే ద్విపద కావ్యము విసుగు పుట్టించు గుణము కలది. అతిమ్మాతము 
లైన యితని అతిస్వాభావిక వర్గనలవల్ణ ఆ వినుగుదలయే గాక వేసటయు 
కలుగును. రౌతు వశము దప్పిన అశ్వము, నేలమీద కాలు మోపక ఎగిరి దౌడు 
తీయుటకో ఈతని కావ్య గమనమును పోల్చవచ్చును. ఎంత [పయత్నించియు 
ఆ పరుగును ఈతడు నిలువలేడు. ఈతని యనావశ్యకములు ననుచితములు 
నయిన వాక్యములకు, వర్ణనలకు, కథాంశములకు ఈ యవశళత్వమే కారణము. 
అదియే యీతని మహా క విత్వమునకు కళంకమైనది. 


మతములోవలెనే భాషా[పయోగములో కూడ ఈతడు ఆతి స్వతం[త 
వరన కలవాడు. నబిందు సిర్చిందు పానము, వెరి సమాసము, క్ర్వార్ధక ఇకార 
సంధి, శాంత పాసము మొదలైన లక్షణ విరుద్ధ [ప్రయోగ ములు ఈతని రచనలో 
కుష్పతిప్పలుగా కొనవచ్చును. ఇవి శివ కవులందరకును సాధారణ నంప 
దాయమని కొంద రందురుగాని ఆ పాపమును ఉమ్మడిగా వారందరికీ అంట 
గట్టుటకం టె తమనాటి వ్యావహారిక భాషకు అతి దూరము తొలగి పోకుండ 
కావ్యములు (వాసిన ద్విపద కవులలో పెక్కుమంది లక్షణమే ఆది అనుకొనుట 
మంచిదని నాయభి|పాయము. విశేషించి ఇతనికిని నన్నెచోడునకును పాతవడిన 
మాటలు వాడుట అలవాటు, 


మరియు ఆలాక్షణీకములై న [వయోగములు సోమనాథుని వృషాధిప 
శతకమున లేవు. కావునద్విపద రచనలోనే అతడు వ్యావహారిక భాషా 
భాయలుగల [పయోగములను చేసెనని తలంపవచ్చును. 


(గ్రంథ (ప్రచారము = బసవ పురాణ పండితారాధ్య చరితములు 
రెంటికిని కన్నడమునను తలు/౧గునను చాల (పతిబింబములు పుట్టినవి. తెలుగులో 
మొదట( బండిత చరితను పద్యకావ్యముగ [వాసినవా6డు శ్రీనాథుడు. ఆ 
[గంధమివ్వుడు కానరాదు. శ్రీనాథ యుగములోని వాడేయగు విడువర్తి సోమన 
బసవ పురాణము పద్య [పబంధముగ [వా నెను. అర్వాచీనులలో తుమ్మలపల్లి 
నాగభూషణ కవియు మహదేవారాధ్యుడును బసవ పురాణమును పద్య కావ్యము 
లుగ వాసీరి గాని వారి (గంధములు [(పచారములోనికి రాలేదు. కందుకూరి 


147 


వారు తమ పావున బసవ పురాణము సనంన్క్భృతమున ,[వాయించిరి. [పాయిక 
ముగా నంస్కృత [గంథములు తెలుం/గగుటే కాని తెనుగు (గంథములు 
సంస్క్మృతమగుటకానము. ఈ గౌరవము దక్కించుకొన్న (గంధములు మన 
వాజ్మయమున బసవ పురాణము, వనుచరి త, రఘునాథ రామాయణము 
మాతమే! కన్నడమున బనవ వురాణమును ఫీమకవి యథా మాతృకముగా 
అనువదించెను. ఈ యితివృత్తమునే యధేచ్చగా రాఘవాంకు(డను కన్నడ కవి 
వృషభేం|ద విజయమను పేర ఇంకొక [గంథము |వాసెను. 

ఇన్ని భాషలలోనికి ఇన్ని రూపములుగా పరివర్తనమొందినను ఈ 
(గంథములకు ( దెనుంగునాట |పళస్తిరాలేదు. దీనికి కారణములివి:- ఇవి (పత్యేక 
మతపరములైన [గంథములగుట, అందును బహు నంఖ్యాకుల మనస్సు 
సొవ్చించు వరమత దూషణము బహుళముగా కలవియగుట. ఇంకొకటి సహజ 
ముగా నఇవపదాయ విధేయమైన ఆం|ధ్రజాతి యితని భాషా స్యాతం[త్యమును 
మెచ్చియుండక పోవుట. ఈ కారణములచే నతని [గంథము లనాదృతము 


లయినవి, 


లోపములమాట యటుంచి గుణములనే పరిగణించినచో పూర్వ [ప్రకరణ 
ములలో చెవ్పినట్టు ఇతడు పదకవితఇమునకు సారస్వత గౌరవము నంపాదిం 
చిన (పథమాచార్యుడు అని నిస్పంశయముగ చెప్పదగును., 

ఆయినను భాషాతత స పరిశోధనలను చేయువారును వాజ్మయ చరితలు 
[వాయువారును తప్ప తక్కిన శైవేతరులు ఈతని [గంథములను నేటికిని 
[పీతితో చదువరు ఎట్టి శిరోభారమానైనను సహింపగల వరికోధకులు నయి 
తము ఈ [గంథములను ఆన్థతో తుదముట్ట చదువుట దుర్శటము. 


శివ శాఖలు 


ఈ శాఖల న్వరూపమెట్టిదో, మత స్వరూపమెట్టిదో మనము గు ర్రించుట 
యీ యుగమున ప్రస్తావింపబడిన ముగ్గురు శివ కవుల [గంథములబట్టియే కాని 
మత [గంథముల బట్టికాదు సారన్వత పరిశీలకులకుగల హక్కు ఆంత 
మతమే. ఈ శాఖల కన్నిటికి నమాన ధర్మము శివపారమ్యము (శివుడే 
పరముడనుట) కాని, ఆచార వ్యవహారము లంమను, ధర్మాచరణ మున౨దును 
వారి కేక వాక్యత లేదు అందు;- 


148 


కాలాముఖులు ;_ (1) మఠాధిపతి ఆజన్మ బహ్మచాదిగా నుండవలెను. 
నన్నిచోడ( డాళ్వాసాద్యంత పద్యములలో మఠాధివతియైన కృతివతియొక్క. 
(బహ్మచర్య (వతమును మిక్కిలిగ నొత్తి చెప్పును. 
(2) వీరికి శివారాధనముతో( బాటు శక్యారాధనయు కలదు. కుమార 
సంభవమున శివశక్యభేదము |పతిపాదింవ బడినది. 
సి జ్ఞాసస్వరూపు డై సర్వాత్ముడున్న.( దా 
జాయ స్యరూపయై నెజసియుండు( 
బురుషన్వరూపు డై పర మేశు(డున్న 6 దా 
 దికృతి స్వరూపమై పరగుదుండు 
నూక్ష్మస్వరూపమై కుద్ధాత్ముండున్న. దొ 
స్ధూల స్వరూపమై తోంచియుండు 
నర్థన్వరూవుడై యమలాత్ము(డున్న దా 
శబ్ద న్యరూవమై జరుగుచుండు 
హరు(డు రుదరూపమై యున్న(దా నుమా 
మూర్తిదాల్చి లోకములకు హీతము 
సేయుచుండు( గాన శివశకి, భేధంబు 
లెలు(గ నీకు జడున కెంతలావు, 
హిమవంతుడు మేనకయు బిడ్డల కొకు శకి నారాధింతురు. 
“కం॥ వారిరువురు సద్విధి క 
క్యారాధన చేసి రతిశయ స్థిరభకివ్‌ 
కోరిక వదలక తమ కడు 
పార సతీదేవి కూతురై జన్మింపన్‌.” 
శా క్రేయలలో కొందరకు హింసావరమైన ధర్మమున్నది. కాలాముఖు9 


కదిలేదు. నన్నిచోడండు కృతిపతియొక్క యహింసా 'వతము నతి మాతముగ( 
జెప్పినాడు, 


(8) వివాహాది శుభకార్యములలో కాబోలు మధుపానగోష్టి వూర్వకమైన 
మండలార్చనయను తంతుగ లదు, పార్వతీ వివాహ సందర్భ ముననది వర్గం వ( 
* బడినది, 


149 
ee. అంతనంద కొందు మధుపానగోట్టికిం జొచ్చి మండ లార్చనే 
దీర్చి మూలజవృక్షజ గరుడ మధువిష్ట కుసుమవికారంబులగు సుగంధానవం 
బులు గనక మణిమయానేక కనక ఛషకాదులన్నించి హర్షించి,” 
“అమరులు [దావుచో నమృత మందురు దీని నహ్మివజం బజ 
(సముగొని యానుచోనిది రసాయనమందురు భూనురౌఘ మా 
గమవిధి సోమపానమనిశైకొని యానుదురెందు జ[కియా 
గమునెడ వస్తువందురిది కౌళికు లీసుర పేర్మి వింతయే,'' 
“సురులకు దీనన యజరా 
మరమయ్యెంగాక యమృత మధనమునకు ము 
న్నెరియరె తెరల రె మృతి(బొం 
దరె యని సురవొగడి పొగడి తరుణులు పీతిన్‌.”' 
“ఆని యనేక విధ మాంసోవదంశకంబు లాస్వాదించుచు మనో 
హృద్యంబులగు మద్యరనంబులు నద్యంబ సిద్ధరసంబునుంబోలె శరీరంబులం 


న 
వీరు వర్ణవ్యవస్థ నంగీకరింతురు. కృతిపతి [(బాహ్మణత్వ మొక 
నశవవ గ మాటిమాటికి నిందు అ బడినది వర్ణరాహీత్య మొక చోషముగ 
ఈ కింది పద్యమున చెప్పబడినది 
“కం॥ నుత వర్ణాంతర నిమ్నో 
న్నతతల నిఖిలోచ్చ సీచనానావస్తు 
స్ధితి సమము జేసెగత గౌ 
ర్‌త, చీకటి దుర్వివేకి రాజ్యము పోలిన” 
“కులజు(డై వికమబలవంతుడగు రాజు | 
బడసిన దేశంబు [పజయుఖోలె”” 


(ర్‌) ఇతర దైవతములను శివాంగ భవులందురు. అంతేకాని, తద్దూక 
ణము చేయరు. నన్నెచోడుడు ఈ కాలాముఖ మతమువా(డు. కుమారసంభవమ 
నుండి తలియదగినంతవరకు కాలాముఖ న్వరూసమిది. 

పాశుపతము ;= శివతత్వ సారమునుబట్టి తలియవచ్చినంతవరకు ఇది 


పండితారాధ్యుని మతము. 


150 


(1) పిపీలికాది (బహ్మ పర్యంతము సమస్త జీవులు పశువులు. సంసార 
బంధ మీ పశువుల. గట్టివెచిన పాశము. ఈ పశురాశికింబతి, యీ పొశమును 
సడలింపగల దక్షుడు, శివు(డు. అందుచే ఆయన పశుపతి. ఆయనను పరదైవత 
ముగా సేవించువారు పాశువతులు. 


(2) వైదికములైన భక్తిజ్లాన కర్మములనెడి మార్గతయములో వీరికి 
భక్తియందు మక్కువ యెక్కువ. కర్మము విసర్జింపరు; జ్ఞానమును తిరస్క_ 
రింపరు; కాని భక్తికిచ్చిన ప్రాముఖ్య మీరెంటికి నీయరు. జ్ఞాన నముపార్దన 
లేకయే కేవల భక్తి పారవశ్యమున నిద్ధిపొందిన మహనీయులను శివతత్త్వ 
సారము వెక్కు_చోట్ల కొనియాడుచుండును. వీరిది వైదిక శైవము అనవచ్చును. 
కాని వైదికులైన ఆదై తులను తీళ్షముగ విమర్శింతురు. ఆ ద్వైతమున “వక మేవా 
ద్వితీయం (బహ్మ”, “తత మని” అనెడి ఉపనిషద్యచనానుసారముగ 
[(బహ్మము తప్ప తక్కిన దంతయు “అసత్‌ అనియు జీవునకును [బహ్మమున 
కును భేదము లేదనియు సెద్ధాంతీకరింపబడినది. ఇక వైదిక శైవమున జీవేళ్వరు 
లకు ఐక్య మంగీకరింపబడదు. అదీగాక నిత్యసత్య పదార్థమైన ఆ పర(బహ్మ 
మును శివస్వరూపమనియు వక్కాణింతురు. అదై తులకువలె వీరికి నన్యాసా[ళ 


మము లేదు. అద్వ్వైతులును శివపూశాపరులేగాని శివకేశవ భేదమును 
పాటింపరు, 


“శివాయ విష్ణురూపాయ శివరూపాయ విష్ణవే 
శివన్యహృదయం విష్ణుః విష్ణోశ్చ హృదయం నివఃో 
ఆదై తులకు ఇది వరమ లక్ష్యము. వైదిక శైవులకు కేళశవనామ 
స్మరణమే వనికిరాదు. 
(8) కాలాముఖులవలె వీరును వర్ణవ్యవస్థ నంగికరించువారే. శక్యారాధ 
నము వీరి కర్మాచరణమున నున్నట్లు కానరాదు. కాలాముఖులవలె వర్షవ్యవస్గ 
ణ థి 
నంగీకరించుచు వీర శైవులవలె సర్వనమమైన భక్తినుద్చోధించుచు, తాము 
వర్ణము నంగీకరించియు, దానిని నిర్మూలించిన బసవని కొనియాడుచు ఆనాటి 
పాళశువతు లేవంకకు _మొగ్గలేక సమన్వయము కొజకో, నిరపాయనితి కొజకో 
థి 


మధ్యమార్గమును (దొక్కినట్టు కానబడును. వీరు సామరన్యమునకు యత్నించి 
రనుటకు దృష్టాంత మే- 


151 


“భ క్రి మీందివలపు (బాహ్మ్యంబుతో(బొత్తు( 
బాయలేనునేను బసవలింగ” 


అని పండితుడు పలికిన వాక్యము. సూత పాయమైన యౌ వాక్యమే షాశళ్లు 
పతుల మతనస్వరూ పము. 


(4) ఇతర మతములను, అందును ఆదై ఇతమును నిందించుట యొక 
గొప్పగా బదిగ ణించిరి. 


(5) శివదూషకుల హింసింపవచ్చును. ఆ కారణమున తామును చావ 
వచ్చును. 
“శివనిందారతు( జంపిన 
జవమతి తతా_రణమున(జచ్చిన సిరెం 
డువిధంబుల నీ కారు 
ణరవశంబున ముకి(బొందు నరు డీశానా. 


(శివతత్వ) 
ఈ ఆచారము ఏరశెవమునకు దగ్గజగాని, కాలాముఖ మునకు దగ్గ 
కాదు, 
(8) అచ, అశ౭ివుల దర్శన స్పర్శనాదులుకూడ నిషిద్ధములు 
కం॥ “కా దప గొనంగ, నప్పీ( 
గా దీం/గొనం గాదుగాదు కన? దమలో నా 


హ్రాదమున (బలుక (గాదు మ 
హాదేవ పరాజు కృ కాత్కులగు పతితులతోన్‌ .” 


వీరశె వము ;_ పాలకురికి సోమనాథుడు ఈ మతస్థుడు. సంపదా 
క 


యకమైన శెవమునకు నూత్న సంస్కారరూపమె యా ఎన వము 


వర్ణా(శ్రమ ధర్మములు లేవు. ఆ వ్య వస్థ ననుసరించియున్న కర 
మార్గము వీరి మతమునకు( బ్రా౭సారము. లింగధార జము వశమై. 
ధ 


రమ్యా హింనకు పూనినను పక. దొాసగువామ  వంవవాత కర్గను 
నిరసించినను వారు కేవల కర్మరహితులు కారు, నిజ దుతా శుసార ముగా 


152 


దగిన నిత్యనైమి త్తిక కర్మలు వారికిని కలవు. భవిజనుల దర్శన స్పర్సనాదు 
లను బరిహరించుటలో( బాశువతులు కూడ వీరికి జాలరు. 

“'సంభావితు(డ భవిజననమాదరణ 

సంభాషణాది నంపర్షదూరగుడ ” —(బనవవురాణము) 

“భవికృతారంభ సంభవధాన్యనిచయ 

భవి నిరీక్షణ రస పాకవితాన 

భవిహస్తగత ఫలప త్ర్రశాకొది 

భవి గృహతే తాది పథవర్దితుండ 

భవి జన దర్శనస్పర్శ నాలాప 

వివిధ దానాదాన విషయదూరగు(డ. 

(వండితా.చ.) 


పె వాక్యములు పాల్కు రికి సోమనాథుని భవిజన పాతికూల్య నిరూపక 


(ప్రతిజ్ఞలు. 


తిక్క. నయుగము 
రాజకీయ పరిస్థితి 


ఆం౦,ధదేశమును పరిపాలించిన చాళుక్యులు గాని చోపలు గాని ఆంధ్రులే 
యని మనము సరి పెట్ట కొన్నను, ఆ రాజులు మేమాంధులమే యని చెప్పుకొ 
న్నను, నిజమునకు వారు వరడేశీయులే కాని ఆంధులు కారు, అయినను, మన 
దేశములో స్థిరపడి, [ప్రజలతో తాదాత్మ్యము కల్పించుకొని, వరుల మనెడి మెర 
మెరలేకుండ, తెలుగు దేశమే కొణాచిగా జేసికొని రాజ్యమేలిన వారగుట చేత 
[వజలకు వారి యెడను, వారికి ప్రజలయెడను అభేద భావము వర్ధిల్లైను. అయి 
నప్పటికి యథార్థమైన తెలుగు సా[మాజ్యము కాకతీయ పరిపాలనతో _ ఏర్పడె 
నని చెప్పవలెను.కాక తీయులు తెలుగుదేశ [ప్రజలలో బహుసంఖ్యాకులై న చతుర్ధ 
కులమునకు చెందినవారు. ఆ నాడు చతుర్ధ కులజులలో రెడ్డి, కమ్మ, కాపు 
మొదలగు శాఖాంతరములు నేటివలె పొత్తులేని వర్శములుగా స్థిర పడలేదు. శూదు 
లలో ఉత్తమ కులజులు అనివించుకొన్న వర్గముల వారందరు విద్యా వివేక నంవ 
న్నుల్తె తమలో తామే కాక, క్షతియులతో కూడ వివాహాది సంబంధములు 
చేయుచు నచ్చూ[దులు అను పేర (పసిద్ధి కెక్కి_రి. ఆం|ధ [పజలలో వీరి 
సంఖ్యయే బహుళము. ఈ కులజులే కాకతీయ రాజులు. 


ఏరికి దేశ మెల్లెగల సంపన్నులగు భూస్వాములు బంధువులై యుండిరి. 
ఆ రాజవంశము నెడ ఆ సంపన్ను లకును వారి నా శయించియుండు ఇతర 
(పజలకును గల బాంధవాభిమానము [ప్రజలకు రాజ్యము నడ మమత్వమును 
పెంపొందించి యుండును. పుట్టుకచే చుట్టరికముచే తమ వారైన దొరలగు కాక 
తీయుల సా|మాజ్యమే (ప్రజలు మాదియను కొన్న సా[మాజ్యము, కాబట్టి యధార్థ 
మెన ఆం[ధ స్మామాజ్యము తొల్రింటి శాతవాహనుల తరువాత మరల కాకతీయుల 
నాడే యేర్చడెను. ఏ స్నామాజ్యమైనను సుస్థిరము కావలయునన్నచో (పేజా 
నమూహమునకు సింహాననము నెడ భయముకంటె, ఎక్కువ భక్తి యుండ 
వలెను. ఆభ కి ఆదర పూర్యక మును అధిమాస పూర్వక మును అయినచో ఆరాజు 


154 

పరిపాలనయు సుకరమును పజాజీవితము భదమును అగును. కాకతీయులలో 
గణపతిదేవ చక్రవర్తికి అటువంటి భాగ్యము కలిగినది, అయినప్పటికిని ఆరాజు 
ఎంత [పజారంజకుడైనను తత్పూర్వుము చిన్నచిన్న మండలములను న్యతం|త్ర 
ముగా ఏలుకొను చుండిన రాజులు-కులమువారై నను నరే_తమ స్వతంత్రతను 
కోల్పోవుటకు ఇచ్చగింపక సా్నామాజ్య స్థాపనకు ఆటంకములు కలీగించుచుండిరి. 
అనగా వారు కాకతీయ సింహాసనము నకు సామంతుల గుట కంగీకరింపక విడివిడిగా 
గాని పొత్తులు కలిసి గాని పతిఘటించుచుండిరి. దానికి తోడు దక్షిణమున 
పాండ్యులును, పడమట యాదవులును, ఉత్తరమున ఉత్కళులును అదను 
దొరకినపుడెల్ల నమీవస్థులగు కాక తీయసామంతులను బీలదీని సా[మాజ్య ధిక్కా. 
రులను చేయటయు, లేదా తామే వారినణగ దొక్కి ఆ భూభాగమును తామా 
శ్రమించు కొనుటయు మొదలగు శ తుక్కత్యములు చేయుచుండిరి. ఇట్టి సంకట 
స్థితిలో బహుముఖ సమర్ధుడైన గణపతి చ[క్రవర్తి తన రాజనీతి ధౌరంధర్యమును 
(ప్రయోగించి గడి దేశముల దుర్గములను గట్టి పరచి సామంతులకు విశ్వాసపా 
తుడై ఆంధ సా్మామాజ్యమును సురక్షితముగను, ఆంధ |పజాజీవితమును 
సౌఖ్యవంతముగను చేయ బూనుకొని చాల వరకు కృతార్ధుడయ్యెను. ఈ మహీ 
[ప్రయత్నములో చ[కవరికి తోడ్పడిన ముఖ్య సామంతుడు నెల్లూరి చోడ తిక్క. 
రాజు. తరువాత ఆతని కుమారుడై న మనుమనిద్ధి కూడ గణపతిదేవుని ఉద్యమ 
మునకు తోడ్పడుచు ఆ చకవరి సాయమును వొందుచు చిరకాలము దక్షిణదిశ 
నుండి వచ్చు పాండ్యుల బెడదను నివారింపగల్లెను, మరియు ఆ మన. మనిద్ధియె= 
యువరాజు గనున్న కాలములోనే-గణపతిదేవుని పంవున ఉ త్రరదిశకు సేనలతో 
తరలిపోయి ఉత్స కలను జయించి దక్షిణ కళింగమును ఆంధ స్నామాజ్యము 
నకు ఉత్తరపు టెల్పగా స్థిర పరచెను. ఓరుగంటికి నెలూరికిని కలిగిన ఇట్టి ఆను 
బంధ సంఘటనకు ఆ రెండు రాజ్యముల మంతుల దూరదృష్టి పూర్వకమైన 
రాజనీతి పధాన చోదకమై యుండును. మంతి చెప్పిన హితకును పాటింప 
లేని రాజు రాజ్యమును చేయలేడు. (ప ళా హితమును కోరనిమంతి మం,తిత్య 
మును చేయలేడు నెల్లూరు రాజులకు అట్టి హిత మును గబజవి రాజ్యమును నడవిన 
మహామం(తులు మంతి భాన్హూరుని పుతులును పౌతులును. తికరాజు నొద్ద 
సిద్ధన్న మం[తియు (ఖడ్గ తిక్కన తండి), మనుమనిద్ధి నొద్ద కవి తిక్కనయు 
మంతులుగా నుండీ సా(మాజ్య శేమమును, తమ రాజుల (శయన్సును వెక్కు 
విధముల కాపాడిరి. 


155 


గణపతిదేవుని తరువాత సింసోనన మధిష్టించిన ర్ముదమదేవి కాలములో 
స్రీ పరిపాలనమును సహింపని సామంతులు కొందరు మరల తిరుగుబాట్టకు 
గడంగిరి. ఆ అదను చూచుకొని పరదేశీయులైన శతు రాజులు మరల దండ 
యా[తలు సాగించిరి. అయినను రాజ్య పరిపాలన మందే కాక వీర విహార 
మందును, తండి చేత నుిక్షితురాలైన ఆకుకూ ర్తి తం|డివలెనే రాజనీతిని, 
యుద్ధ కౌశలమును (పయోగించి సా[మాజ్యము చక్కు చెదరకుండ కాపాడు కొన 
గల్లెను, ఈ కధ యంతయు18వ శతాబ్ది ఆంధ్రదేశ చరిత. సారన్యత చరిత్రలో 
ఈ శతాబ్దియే తిక్కన యుగము. ఇంచుమించు గణపతిదేవ, రుుదమదేవుల పది 
పాలన కాలమంతయు తిక్కన జీవితకాలముతో నరిపోవుచుండును. వారిరువురు 
ఆ కాలమునకు ఆంధ్ర సామాజ్య చ్మకవర్తులు ఈయన నర్వకాలాం[ధ్ర సార 
స్వత సామాజ్య చక్రవ రి. 

164వ శతాబ్దిలో 20 ఏండ్లు గడచిన తరువాత కాకతీయ స్మామాజ్యము 
ఆ స్తమించెను. ఆ దురదృష్టమునకు గురియైన మహారాజు రెండవ |ఫతాప 
రుదుడు. తిక్కన, ఆ చకవర్తియొక్క_ రాజ్యకాలములో కొంత గడచిన 
విమ్మట ఇహలోక యాత చాలించెను. అయినను తక్కిన కాల భాగములో 
తిక్కన శిష్యుడు మారన కాకతీయ కటకపాలకుడైన నాగయ గన్న సెనానికి 
మారు ండేయ పురాణమును కృతి యిచ్చుఓచె పరోక్షముగా తిక్కన కవితా 
[పభావముతో పాటు, (ప్రత్యక్షముగా ఆయన గురుత్వ (వభావమును రెండవ 
(పతాపర్నుదుని కాలములో కూడ నెగడు చుండెను. కాబట్టి సారన్వతమున 
తిక్కన యుగమును, దేశచర్మితమున కాకతీయ యుగమును ఒక మారే అంత 
ముందెను. అందుచే తనే తిక్కన యుగమును 1820 దాక పొడిగింపదగును. 

మత పరిస్థితి 

కాకతీయ చక్రవర్తులు మొనటినుండియు శ్రైవమతస్థులే వారు శివకేశవ 
భేదమును పాటింపని శీవపూజా పరాయణులు. విర శెవులు కారు సామంతులలో 
కూడ పెక్కుమంది అట్టివారే | కొందరు వైష్టవులును కలరు, సర్వ (ప్రజా సమా 


మతముల జోలికి పోరాదు. కాకతీయులు ఈ ధర్మన్నూతమునే శిరసావహిం 
చిరి. వారిని వీఠశ్లై వమున కలుపుకొనవలెనని వెక్కు (ప్రయత్నములు జరిగి 


156 
యుండుననుటకు సందేహము లేదు. కాని వారు దాని వంక కన్ని తియైనను 
చూడలేదు. ఆ నాడు వీర శ్రైవమునకు (ప్రత్యర్థిగా అచ్చటచ్చట ఏర వైష్ణవము 
కూడ తలయెత్త సాగెను. వం|డెండవ శతాబ్ది చివర భాగములో (1182) జరిగిన 
పల్నాటి యుద్ధమునకు దాయభాగము |పధాన కారణమైనను ఆవై రమును (పజ్వ 
లింవ జేసినది ఆ రాజ్యమున పుట్టిన మతవై రుధ్యమే! వలనాటి వీరులలో అగే 
సరుడైన [బహ్మనాయుడు దర వైష్ణవుడు. అతడు ఆబాహ్మణపంచమము 
అన్ని కులముల వారికి తీర్ధ (వసాదములిచ్చి ఏకముజేని, సహ పంక్తి భోజనాదు 
లతో ఒక వీర వైష్ణవ సంఘ ప్యవస్థను ఏర్చర చెను. అతని కుమారులలో నానా 
కులములవారు కలరు. అనగా వారందరు ఏర వైష్ణవులు. ఆ యుద్ధమున ఎదిరి 
సక్షమునకు నాయకత్వము వహించిన నాగమ యనెడి వీరాంగన సం|పదాయక 
శైవ మతస్థురాలు. ఆమెది కూడ వీరశై వముకాదు. ఆందుచేతనే ఆమె, బ్రహ్మ 
నాయడు |ప్రతిపాదించిన వర్ణ రాహిత్యమును సహింవలేక ఆతని మీద వగ 
బూనెను దానిఫలమే ఆపరభారత యుద్ధమనదగిన పలనాటి యుద్ధము అకారణ 
కుటుంబ కలహముల వల్ణ సంభవించిన ఆ యుద్ధాగ్నిలో అనేక శూరవంశములు 
ఆహుతి యయ్యెను. అప్పటికి ఇంకను కాకతీయ సామాజ్యము స్థిరపడలేదు. 
తరువాత 18వ శతాబ్దిలో, 128వ శతాద్దినాటి మత _పేరిక యుద్ధములు జరుగక 
పోయినను ఏరశైవమత (ప్రచారము మాతము సోమనాధాదుల ద్వారా ఆపతి 
హతముగనడచుచునే యుండెను. మత _పచారమునకు సారస్వతము ఎంత బలిష్ట 
మైన సాధన కాగలదో వీర తై వులద్వారా ఆ నాడే బుజువయ్యెను. వీరశైవ 
[గంథములను ఆ మతస్థులు తప్ప ఇతరులు ఏవగించు కొన్నను వాటికి (పతీ 
కారముగ అన్య [గంధములు [వాయుటకు పూనుకొను వారు లేరైరి. అనగా 
భిన్నమతముల యొక్కయు భిన్నదై వతముల యొక్కయు అవధులను దాటిన 
తాత్వికమైన పరమార్థమును (గ్రహించి దానిని కాలానుగుణమైన |గంథ సృష్టి 
ద్వారా [వజలకు బోధింపగల మహాకవియొక్క ఆవిర్భావము ఆవశ్యకమై 
యుండెను. మతవై షమ్యముల నణచివైచు శక్తి ఒక అద్వైతమునకే కలదు. 
ఆ పరమ ధర్మమును సాహిత్యము ద్వారా కాకుండ శాస్త్ర గంధ రచనల ద్వారా 
బోధించ వచ్చును గాని, [పజలకు కేవల శాస్త్రము సాహీత్యము వలె (గాహ్యాము 
కాదు; రుచింవదు. ఆధర్మ మంతయు నంన్కృత భాషలో నిక్షి పమై యువ్నది. 
ఆది (ప్రజలకు [గాహ్మము కాదు. నిజమునకు నకల ధర్మసారభూతమెన మహో 


157 


భారతమైనను తెనుగున [వాయ బడియుండెనేని [వజలకు వేదములు, ఉవనిష 
త్తులు, ధర్మశాస్త్రములు, ఇతర పురాణములు చదువనిలోవము తీరెడిది. ఆలోవము 
తీరుట మాత్రమే కాదు. పరన్పర భిన్నములుగా అన్యోన్య విరుద్ధములుగా కాన 
వచ్చెడి మత సాంఘిక నైోతిక సిద్ధాంతముల కన్నింటికి నమన్వయ మార్గము 
కూడ కానవచ్చెడిది. కావున వజల భాషలో ఆధర్మమును, శాస్త్రముగా కాక 
కావ్యముగా రచించిననే తప్ప వీరశైవ కావ్యములకు (పతీకారము జరుగదు. అట్టి 
కావ్యా విర్భావము జరుగు వరకు వీరశైవ సంకుచిత న్వరూపమును [పజలకు 
బోధించు భారము వురాణ పఠన వ్యాథ్యానములద్వారా, పండితులు విద్వుత్సభలు 
చేయుచుండుట ద్వారా తప్ప గత్యంతరము లేదు. 
భాషా పరిస్థితి 

పాలకురికి సోమనాథునితో ద్వివద రచనలకు (పాముఖ్యము వచ్చెను. 
ఆది జాతీయ సరణి యనియు, భారతము వంటి గద) వద్యాత్మక చంవూ రచన 
దేశీయము కాదనియు, అది మార్గపద్ధతియనియు కొందరు దీని యెడ నిరనన 
భావము చూపిరి. దాని వలన దేశి రచనకు మార్గ రచనకు పతి భటత్వము 
తటసించెను. మజియు, వాజ్మయమును మత నిరవేక్షముగ సేవింపలేక శివ 
కవులును భవి కవులును పరస్పరము గర్హించుకొన జొచ్చిరి. దేశి రచన- 
జాను తెనుగు అను వలుకుల |మోతయేకాని, దాని ఆవశ్యక మెట్టిదో అది 
ఎంతవరకు సాధ్యమో ఎంత వరకు (గ్రావ్యమో ఊహించి తన రచనల ద్యారా 
నిరూపించు అధికారము గల కవి లేడయ్యెను. జాను తెనుగు నెపమున 
నంస్కృృతమును పరిహసించిన వారి యెడ సంస్కతాభి మానులకు ఏవము 
పుర్టైను. మనుమసిద్ధి కొలువులో తిక్కన ఉభయ కవిమిత బిరుదము వహిం 
చుట దీనికి నిదర్శనము. 


ఈ విధముగా రాజకీయ మత సారన్వతాది జీవిత రంగములలో దేశము 
బహునాయక మైన తరుణంలో ధర్మైక్యము లేక జాతిశ క్రి రిత వోవుచుండిన 
దినములలో సమస్త వెరుధ్యములను నమన్వయించి అందరకు నుగమమగు రాచ 
బాట వేయుటకు తగిన ఆధికార సంస్కారములు గల మహావ్వరుషులు-రా జులు, 
మంతులు, కవులు వండితులు-చేనిన అమోఘ [ప్రయత్నము వలనే ఆ పదమూ 
డవశ'తాబ్దిలో ఆంధత్వము యొక॥_న్వరూప స్వభావములుసు (పతిష్టితములై నవి, 


158 


వారికి పరమలక్ష మైన ఆదర్శములలో ఐహీకాముష్మిక ధర్మ సామరన్యము 
ఒకటి. ఆముష్మిక వ్యాజమున ఐహిక మును ని సేజము, నిర్వీర్యము, దరిదము 
నొనర్చుకొనుటగాని ఐహిక భోగలాలనులై పరము మిధ్యయనుకొనుటగా ని వారు 
నిర్మింపదలచుకొన్న జాతీయతలో ఉండరానివి. ఆ అద్వైత భావమే వారు 
మతమునను, సారన్వతమునను కూడ ఆశించిరి, 


అంతకు వూర్యశతాబ్దీలోనే ఉత్తర భారతదేశమును తురుష్కు లా[క 
మించిరి. ఆ వెల్లువ దక్షిణాపథమును కూడ ముంచివేయు జాడలు కన్పట్టు 
చుండెను. ఆ చరిత నంతను సింహావలోకనము చేని చూసినట్టి 18 వ శతాట్టి 
యందలి ఆంధ మహాపురుషులు స్వకీయ పరకీయ మహోప[దవముల నుండి 
జాతిని రక్షింపగఐ ధర్మాద్వైత 1పబోధమునకు నానా విధముల ఉద్యమించిరి. 
ఆ మహావురుమలలో తిక్కన సోమయాజి యొకడు. అట్టివాడు వాజ్మయ 
చర్మితలో కూడ యుగకర యగుటచే తెలుగున ఏ కవికిని రాని చార్మితక 
[ప్రాధాన్యము ఈ మహాపురుమనకు వచ్చెను. తిక్కన యుగమున మొదట పుట్టిన 
(గంథము రంగనాథ రామాయణము. ఈ రామాయణమును రచించిన కవి 
గోన బుద్దారెడ్డి, 


గోన బుదారెడి 
లా G 


ఇతడు తన తండి విట్టల ధరణీకుని పేర ఆ [గంథమును వెల యించి 
దానికి రంగనాథ రామాయణ మని పేరిడెను. ఈ యంశము [గంథావతారికలో 
శిలాశాసనము వలె ఉదాహరింపబడి యున్నను ఈ (గంథ కరృత్వము వివాద 
(గన్నమయ్యును. [గంథకాల క ర్భృతాంది నిర్ణయమునకు అక్కరకు వచ్చు సాధ 
నములలో (గంథన్థ నిదర్శనము పరమసాధ నము, [గంథాంతర నిదర్శనములు 
దాని అభావమున అనుమాన (వమాణములుగా వర్యాలోచింవ దగినవే కాని 
స్వతః |పమాణములుగా [గహింవదగినవి కావు. కాని వాల్మీకి రామాయణముకు 
వా త్రీ కియు, భాన్క్మర రామాయణమును భాస్క_రుడును వలె 
ఈ రామాయణమును రంగనాథుకు రచించుట చేతనే రంగనాథ రామాయణ 
మని పేరు వచ్చినదని కొందరి ఆభిపాయము. ఈ రంగనాథుడు గోన బుద్ధా 
రెడ్డికి కవియశమును గడించి వెట్టదలచి అవతారికలో ఆతని పేరు పెట్టినను 
నత్యము దాగదు కనుక, రంగనాథుని చేరనే ఈ [గ్రంథము జగ్శత్పసనిద్ధ మైన 


159 


దని వారొక యు క్రి చెప్పుదురు. రంగనాథుడు అనునొక కవి ఆం:ధకవి 
లోకమున ఉండవచూను. 15 వ శతాబి నుండి అనం 3 దల 
కొందరు గంధకరము, రంగనాథుని మేరు కరాలు 
పెర్కొనిరి. కాని అతడే ఈ రామాయణ కరయనుట ఎటు పొనగును; 
మరియు కొందరు లాక్షిణికులు ఈ రామాయణము నుండి లక్ష్యములు ఉదాహ 
రించుచు “రంగనాథ రామాయణము నుండి” అని కొందరును, “రంగనాథుని 
రామాయణము నుండి” మని మరికొందరును వానీరట. కాని ఆ లాక్షణి ఏలు 
(గంథము పుట్టిన వీదవ 4 55 శతాబ్దుల తరువాతి వారు. వారికిని లోక 
వదంతియే ఆధారముగాని వేరు చారితకాధారము లుండవు. 


అసలు లాక్షణికులు లక్ష్య నలగహ వరా యణులే కాని చరిత పరిశోధ 
కులు కారు. వారికా పరికోధనలలో ఆనక్తి లేదు. డిక్త గోంథములోని పద్య 
మింకొక (గంథములోనిదిగా; ఒక కవి పద్య మింకొక కవివగా ఉదాహరించుట 
లాక్షణికులకు పరిపాటి బహు [గంథ పరిశీలకుడని పేకు వడనిక అప్పకవికే 
అట్టి లోపము తప్పలేదు. కనుక లక్షణ [గంథములు లక్ష్య సిరూపణ మాత్ర 
[ప్రయోజకములు. వాటిని చారి,తక వివాదములలో సాక్ష్యముగా గై కొట 
అంత భావ్యముకాదు, | | 


చక్రపాణి రంగనాయఘిొడు 


ఆంధ కవి లోకమున ఎంత వెదకినను రంగనాఘడను కవి కానరామిచే 


పాల్కురికి సోమనాథునకు నమకాలికుడైన చకహెణి రంగన్న అను వాడే 
ఈ రంగనాథుడని మరి కొందరి యూహ. ఇతనిది ఒక చ్మితమైన కథ. రంగన 
అహోబల కేతమున కేగుచు దారిలోగల ్రీశెలమును దర్శింపకపోవుఓ 
కన్నులు పోయెనట.. అంత అహోబలస్వామి ఆదేశము ననునరించి శ్రీశల 
వానుని |పార్థింవగా పోయిన కనులు వచ్చి ్రీశెలము దర్శించెనట. దానిపై 
ఆతడు ఆనందపారవశ్యముతో “నయన రగడ” అను చిన్న గంఫమును 
చెప్పెనట. నయన రగడ అనెడి ఒక చిన్న [గ్రంథము తెబ(పలో చనువు 
నిజము. అది అముదితము; ము[దణ భాగ్యము నందగల _ంశ విస్త 
కవిత్వ గుణముగాని కలదికాదు. 


లే 


160 


ఆది “శ్రీ శెలమును గంటి శిఖరమును గంటి కన్నులు గల సార్థకతను 
నేగంటి.” అనెడి అర్థముగల రగడ మాలిక. ఆ వంక్తులకు శ్రీశైల దర్శనముచే 
జ్ఞాన నేత్రము ఉదయించిననియో, జన్మసాఫల్యమైనదనియో అర్థము గాని 
పోయిన కన్నులు వచ్చెననెడి అర్థము పొసగదు. ఈ కన్నుల కథను ఎవరో 
కల్పించి దానిని సమగ్ధించుటకు [గంథాదిని ఈ పద్యమును |వాసీరి. 


క॥ “శ్రీ పార్వతీప చూడక 
పాపాత్యుడనగుచు బోవ పథమున చక్షుల్‌ 
దించు దృష్టి దొలగిన 
శ్రీవతి నడుగంగ చెప్పె శివు కరనుగాన్‌.” 


నానా దోష నంకలితమైన ఈ విచ్చి పద్యము అర్వాచీన కాలమున 
ఎవరో రగడకు తగిలించియుందురనుట స్పష్టం. అయినను ఆణియాది గణపతి 
దేవుని శివయోగ సారమును బట్టి పాల్కురికి సోమనాథునకు చక్రపాణి రంగ 
నాథుడు సమకాలికుడు కావచ్చునని యూపాంపవచ్చును. 


కం॥ అసమ శివభక్తి రనమా 
నునిన్‌ పాల్కురికి సోమనాథుని కవిరా 
టి సమున్నతయశు సద్యః 
[పసాది నల చక్రపాణి రంగన దలతున్‌.” 
(శివయోగసారము. 1-8) 


ఈ చక్రపాణి రంగన పరమ శైవుడని నయన రగడక బట్టి నిరాక్నేవ 
ముగా చెవ్పవచ్చును. ఆనాటి శైవులకు విష్ణునామ సంన్మ రణమైనను పాపావహ 
మైన కృత్యము. ఈ రంగనాథ రామాయణము కేవలము విష్ణపారమ్యమును 
పతిపాదించు వైష్ణవ [గంథము రామ కథ సర్వమత నమ్మతమైనదే అయినను 
రంగనాథ రామాయణమున అది సాక్షాత్తు వైష్ణవ |వతిపాదక కథయే ఆయి 
నది. ఈ ద్విపద రామాయణ కర్శ పడే పదే విష్ణు పాఠమ్యమును వాచ్యముగా 
చెప్పుచుండును. మరి శైవుడైన ఆ చక్రపాణి రంగన ఈ [గంథమును [వానె 
ననుట ఎట్టు పొనగును? పుట్టుకచే వైష్ణవుడై యుండి తరువాత మతము మార్చు 
కొని శెవుడై యుండ వచ్చు ననుకొందము గాక! ఆ పక్షమున మరల రామా 


161 


యణ కర త్యమున కై వెష్టవము పుచ్చుకొనెననుట ఆనహజము కదా? రామా 
యణదచనానంతర మే వైష్ణవము వుచ్చుకొనెననుటయు అసంభవము. పాల్కురికి 
సోమనాథుని కాలముననే శైవము పుచ్చుకొన్నను ఆ కవి రామాయణ రచన 
కాలమునాటికి జీవించియేయున్నచో శైవుడుగానే [బతికియండవలెను. కావున 
ఈ రంగన కథ కేవలము కల్పితము, 

ఇంతకును [గంథ నామమునకు ఉపపత్తి కుదురక ఈ వివాదము చాల 
పెరిగినది. _పత్యక్షముగాగోచరించు ఆధారములను పురస్కరించుకొని ఈ పేరు 
సమర్థింవవచ్చునని నేననుకొంటిని. ఎట్టనగా, ఈ ్యగంథమును బుద్దవిభుడు 
రచించెను. తన తండి విట్టలని పేర (పఖ్యాతము చేసెను, విట్టలుడు పేరోలగ 
ముండి వండిత సమక్షమున కుమారుని రామాయణ రచనకు నియమింపగా 
ఆతడు తండ్రి యానతిని శిరసావహించి రచన కుష్మకమించెను. ఇది చాటు 
మాట కాదు. కూట రచన కాదు (Forgery |. 


బాలకాండ ౩: “వినయ నయోపాయ విజయ సుస్థిరుండు 
ఘశకీ ర్రి విట్రల క్యాపాల వరుడు 
రాజు నర్వజ్ఞుండు రాజ సింహుండు 
రాజ శిరోమణి రాజ పూజితుడు 
సకల జగద్ధిత చాతుర్య ధుర్యు( 
డొకనాండు కొలువున నున్నతుండగుచు 
బహు పురాణజ్ఞులు బహు శాస్త్రవిదులు 
బహుకావ్య నాటక పౌఢ మానసులు 
పొతులు మంతులు పురోహితులు నా|శ్రితులు 
సుతులు రాజులు బహు [శుతులును గొల్వ 
దీవించి భూలోక దేవేందు పగిది 
నే పారి యున్నచో నింవు సొంపొంద 
రనికులు భారత రామాయణాది 


11 


162 
రనగోష్టి చెల్లింప రసిక శేఖరుడు 
రామకథా సుధారసరకు డగుచు 
నా మహాసభలోన నంద. జూచి 
ర్రమణమె( దెనుగపన రామాయణంబు 
[కమ మొవ్ప( జెప్పెడి ఘనకావ్యశ క్రి 
గల కవు లెవ్యారుగల రుర్వి ననుచు 
దలపోయ విర్ణల ధరణి పాలునకు 
నున్నత మూర్తికి నురుయశళో నిధికి 
విన్నవించిరి వేడ్క. విబుధులు గడ(గి 
సీ తనూజన్ముండు నిపుణమాననుడు 
ధూతకల్మషుడు బంధురనీతియుతుడు 
నర్వజ్ఞు డనఘుండు చతురవరను(డు 
సర్వ పురాణ విచార తత్పరుడు 
కమనీయ బహుకళాగమ విచక్షణుడు 
సుమనీషి పోషశోత్సుక నుఖోన్నతుడు 
కవి సార్యభౌముండు క వికల్పతరువు 
కవిలోకభోజుండు కవిపురందరుడు 
(ప్రత్యర్థి రాజన్య బల వజపాణీ 
(ప్రత్యర్థి నృపదావ పావకోజ్జ్యలుడు 
భీకర నిజఖడ్గ బీంబిత న్యర్గ 
లోకాను రక్త త్రిలోక దుర్గము (డు 
వరసాధు జలజాత వనజాతహితుడు 
పురుష చింతామణి బుద్ధ భూవిభుడు 
నీ కతిభక్తుండు నిఖిలశ బ్దార్థ 
పాకజ్ఞు. డత్యంత పాండిత్య ధనుడు 
మ్లజియ రామాయణ మర్మ ధర్మజ్ఞ 


163 


డెబు(గు నాతని బిల్వుమీ కధ (జెవ్స 
ననిన మజ్జనకు( డుదాత్తవర్తనుడు 

నను నర్ధి( బిలివించి ననుగారవించి 
భూమి( గవీందులు బుధులును మెచ్చ 
రామాయణంబు పురాణ మార్గంబు 
తవ్పక నా పేర దగ నంధ భాష. 
జెవ్పి పథ్యాతంబు సేయింపు ముర్వి 
నని యానతిచ్చిన నమ్మృదూక్తులకు 
ననయంబు హర్షించి యట్ట కావింవ( 
బని వూని యరిగండ భైరవ వేర 
ఘను పేర మీసర గండాంకు పేర 
లలిత సద్గుణ గణాలంకారు వేర 
నలఘు నిశ్చల దయాయత బుద్ధి పేర 
నాతతకృతి వేర నతివుణ్యు పేర 

మా తండి విథల ష్మానాథు పేర 
రాజులు బుధులును రనికులు సుకివి 
రాజులు గోష్టిని రాగిల్లి పొగడ? 
బదము లర్థంబులు భావము ల్లతులు 
వదశయ్య లర్థ సౌభాగ్యముల్‌ యతులు 
రనముల కల్పన |ల్పాన సంగతులు 
నసమాన రీతులు నన్నియు( గలుగ 
నాది కవీశ్యరు(డైన వాల్మీకి 
యాదరంబున( బుణ్యులందటు( మెచ్చ, 
జెప్పిన తెజ;గున శ్రీరామ చరిత 
మొప్ప. జె వ్పెద( గథాభ్యుదయ మెట్టనిన.” 


164 


pp 


(పతీ కాండాంతమునను గద్య స్థానీయము లైన దిర్రపద పంకులలో బుద్ధ 
రాజ క రృత్వమే ఉద్దాటింవబడినది. (పతి కాండాంతమున. 


అని యాం ధ్రభాష భాషాధీళ విభు(డు 
వినుత కావ్యాగ మవిమల మానను(డు 
పాలితాచారు' డపారదీశరధి 

భూలోక నిధి గోనబుద్ధ భూవిభు(డు 
దమ తండి విల ధరణీకు పేర 
గమనీయ గుణ ధైర్య కనక్కాది పేర 
నలఘు నిశ్చల దయాయత బుద్ధి పేర 
లలిత సిర్మల గుణాలంకారు పేర 

నా చండ తారార్క మై యొప్పు మిగిలి 
భూచ[కమున నతిపూజ్యమై యుష్పు 
నసమాన లలిత శబ్దార్భ సంగతుల 
రసికమై చెలు వొందు రామాయణంబు 
పరయగ నలంకార భావనల్ని ండ( 
గరమర్ధి నీ (బాల) కాండంబు జె్పె* 


[గంథమున గోచరించు ఆధారము లింత మాత్రమే: తండి పేర 
(పఖ్యాతము చేయట యనగా ఆతని పేర రామాయణమును పిలుచుట యని 
నా ఊహ! ఈ యర్థమున దీనికి విర్ణల రామాయణ మని యో వి ధ్ర లనాధ 
రామాయణ మనియో పేరుండ దగును. కాని అటుల కాక రంగనాథ రామా 
యణ మని యున్నది. ఆయినను ఇడి విర్ధల నామనూచక మే అని నే నూహిం 
చితిని. విట్టలు డనుశది పండరివుఠమున వెలనిన పాండురంగ వి టల నాధుని 
పేరు. అదియే ఈ విట్టలరాజు పూరిపేం యుండవచ్చును. దీనిలో ఉచ్చారణ 
సౌలభ్యము గల "రంగి “నథి” అను నీక దేశములను రామాయణ శబ్దము 
నకు లగించి కవి రంగనాథ రామాయణము అని వేరు వెట్టి యుండవచ్చును. 
ఇ ది యొక పక్షము, 


165 


పేర వెలయించుట యనగా కృతియిచ్చుట అను ఆర్థము కూడ కలదు. 
ఈ రామాయణమున ఉత్తరకాండ రచించిన బుద్ధా రెడ్డి కొడుకులు కాచవిభుడు 
విట్టలుడను వారు [గంథమును తమ తండి బుద్ధభూవిభుని పేర వెలయించి 
దానికి ' “రంగనాథ రామాయణ” మనియే పండరీ. ఇచ్చట చేర వెలయించుట 
యనగా కృతియిచ్చు చే అని యర్థముగాని ఇంకొక అర్ధము పోనగదు. పేర 
వెలయించుట అనగా కృతియిచ్చుట అనే అర్థమే తంజావూరు [గంథములలో 
కొన్నిట కలదు. ఈ ఆర్థమున ఈ [గంధము విట్టలునకు అంకితమైన దనియు 
దాసికి ఏ మేత దేవతాపరముగనో కవిపేరు చెట్టియండవచ్చుననియ నేనను 
కొంటిని, 


మొదట రంగనాథ రామాయణమన్న చేరు తొల్రింటి నుండియు కలదా? 
మధ్యకాలమున వచ్చినదా? అని శంకింవగా నడుమనే వచ్చినదని కొందరందురు. 
మరి తొలినాటి పేరేమైయుండునని యడిగినపుడు నమాధానము చెప్పలేరు. 
ఎంత [పయత్నించి ప్రచారము చేసినను నడుమవచ్చిన పేరు తొల్లింటి "దానిని 





1942వ సంవత్సరములో ఆంధ విశ్వవిద్యాలయ (పేచురణముగా నా పీశకతో 
ఈ రామాణము (ప్రకటింపబడిన తరవాత (శ్రీ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మగారు నా పీకి 
కను విమర్శించుచు 1048 సంవత్సరము మే నెల భారతిలో ఒక వ్యాసము వాసిరి, 
అందులో నేను చేసిన యీనామ సమన్వయ సీద్ధాంతము రుచ వావిలా 
గారి సిద్ధాంత మునకు అనువాదమని ఒక నింద మోపిరి, అ , ఈయూహానా 
కాదనియు. (శ్రీ వేంక మేశ్వరశాత్రీగారి యాూహర అనుకరణమనియ వారి అభిప్రాయము, 
ఇది సత్యదూరము. 

శ్రీ వేంక బే బశ్యరశాస్ర్రగారి “కోన బుద్దరాజు- రంగనాథ రామాయణము” అను 
వ్యాసము" 1940 సంవత్సరము ఆగు నెల భారతిలో (ప్రచురింపబడ్‌ చ్‌నవి, 

నేను అంతకు ఐదేండ్డముందే 1885 సంవత్సరము మార్చి ‘Andhra Univer- 
sity Telugu Association Bulletin’ అనెడి పత్రికలో ఈ యూహాను వ్యాస 
రూపమున (ప్రకటించితిని. శ్రీ అనంతకృష్ణ శర్మగారు. నా వ్యాసమును చూచియుండరు, 

నేను శ్రీ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి (ప్రీత్యర్థమై ఆయన మెప్పుగొరి ఈ 


నామసమన యమునకు గడంగితినని నా స్వభావమెరుగని మరికొందరు తలచికట నేను 
ఇతరుల మెప్పుకొరకు చేయరాని పనులు చేయువాడను కాను, రామరింగారెద్దిగారితో నాకు 
పరిచయము కలుగుట 1930వ సంవత్సరములో. అంతకు 14 సంవత్సరముల పూర్వము 
5 As Er 

ATTN 


(1922.2 8) ఈ రంగనాథ రామాయణము నుండి ఒక భాగము యూవనెవర్స్చి 
ఒక దానికి పాఠ్యమయ్యెను. దానిని నేను విద్యాజ్టలకు పాఠము చెప్పున పుడు ఈ సామ 


శ అలు 2 కన "సతి రకా పర 
సమన్వయ ము నూహించితిని, ఆనాటి న విద్యార్థులలో చాల మంద జఎటిచేని చలగా 


వో 


ఉన్నారు. 


158 


వారికి పరమలక్ష్యమైన ఆదర్శములలో ఐహీకాముష్మిక ధర్మ సామరన్యము 
ఒకటి. ఆముష్మిక వ్యాజమున ఐహికమును నిసేజము, నిర్వీర్యము, దర్శిదము 
నొనర్చుకొనుటగాని ఐహిక భోగలాలనులై పరము మిధ్యయనుకొనుటగాని వారు 
నిర్మి ంపదలచుకొన్న జాతీయతలో ఉండరానివి. ఆ అద్వైత భావమే వారు 
మతమునను, సారన ఫఏతమునను కూడ ఆశించిరి, 


ఆంతకు పూర్వశతాబ్టిలోనే ఉత్తర భారతదేశమును తురుష్క. లా[క 
మించిది. ఆ వెల్లువ దకికావథమును కూడ ముంచివేయు జాడలు క నృట్టు 
చుండెను, ఆ చరి; త నంతను సింహావలోకనము చేని చూసినట్టి 18 వ శతాబ్ది 
యందలి ఆంధ మహాపురుషులు స్వకీయ పరకియ మహోప[దవముల నుండి 
జాతిని రక్షింవగల ధర్మాద్వైత [పబోధమునకు నానా విధముల ఉద్యమించిరి. 
ఆ మహాపురుషులలో తిక్కన సోమయాజి యొకడు. అట్టివాడు వాజ్మయ 
చర్మితలో కూడ యుగకర్త యగుటచే తెలుగున ఏ కవికిని రాని చార్మితక 
(పాధాన్యము ఈ మహాపురుషునకు వచ్చెను. తిక్కన యుగమున మొదట పుట్టిన 


[గంథము రంగనాథ రామాయణము. ఈ రాకాయణమును రచించిన కవి 
గోన బుద్ధారెడ్డి, 


గోన బుదారెడి 
ధి “డి 


ఇతడు తన తండి విట్టల ధరణీకుని పేర ఆ [గ్రంథమును వెలమించి 

దానికి రంగనాథ రామాయణ మని చేరిడెను. ఈ యంశము [గంథావతారికలో 
శిలాశాసనము వలె ఉదాహరింపబడి యున్నను ఈ [గంథ కర్తృత్వము వివాద 
గస్తమయ్యెను. [గంథకాల క ర్రృత్వాది నిర్ణయమునకు అక్కరకు వచ్చు సాధ 
నములలో |గంథన్థ నిదర్శనము పరమసాధనము. [గంథాంతర నిదర్శనములు 
దాని ఆభావముస నుమాన్‌ [(పమాణములుగా పర్యాలోచింవ దగినవే కాని 
స్వతః (వమాణములుగా [గహింవడగినవి కావు. కాని వాల్మీకి రామాయణముకు 
వాల్మికియ, భాన్మర రామాయణమును భాస్క_రుడును వలె 
ఈ రామాయణమును రంగనాథుడు రచించుట చేతనే రంగనాథ రామాయణ 
మని పేరు వచ్చినదస్‌ కొందరి ఆభిపాయము. ఈ రంగనాథుడు గోన బుద్ధా 
రెడ్డికి కవియశమును గడించి వెట్టదలచి అవతారికలో ఆతని పేరు పెట్టినను 
సత్యము దాగదు కనుక, ంగనాథుని పేరనే ఈ (గ్రంథము జగ త్రనిద్ధమైన 


167 
అవతారికలో కవి వర్ణించుకొన్న యాతని వంశళవృక్షము ఈ (కీంది 
రీతిగానున్నది. 


గోనకాటభూవతి 


| 
రుద భూవతి 
| 
బుదభూపతి 
ధే 


విట్టలుడు 
| 
బుద్ధ భూపతి (రామాయణ కర్త) 
పీరు, భూవిభులనియు భూపతులనియు వ్యవహరించుకొనుట రాచరిక 

మునుబట్టి, వుట్టుకచే రెడ్డికులజులు. వీరువేయించిన శాసనములలో ఈ విషయము 
స్పష్టముగా నున్నది. కాక తీయాం|ధ చ క్రవర్తులకు పీరు సామంతులె , యిప్పటి 
రాయచూరు [ప్రాంతముల నేలుచుండిరి. ఈ వంశములో రామాయణ కరయగు 
బుద్ధారెడ్డి యెప్పటివాడో సరిగా నిర్ణయించుటకు దగిన ఆధారములు ఈ [గంథ 
మునగాని, ఉత్తరకాండములో గాని లేవు. అయ్యెడ శాననములే శరణ్యము. ఈ 
వంశ్యనామ చిహ్నీతములై న శాననములు- కీ.శ. పదమూడవ శతాబ్దీవి- మూడు 
కానవచ్చుచున్నవి. వాటిలో రెండింటికి బూదపూరు శాననములని పేరు. 


ఈ బూదపూరు శాననములలో మొదటి దానిని బట్టి కాకతీయ గణవతిదేవ 
చక్రవర్తి సైన్యాధివతులలో ““మల్యాలగుండ దండాధీశుడ”ను నతడొకడు 
కలడనియు, ఆతడు గోనబుద్ధభూపాలుని పుతికయగు కుప్పమాంబకు భర్త 
యనియు తెలియచున్నది. ఈ శాననము క్రీ.శ. 1259లో పుట్టినది. 
రెండవ బూదపూరు శాననము కీ.శ, 1216లో ఆ కుప్పమాంబికయే 
వేయించినది. అవ్పటికి ఆమెభర గుండ దండాధీశుడు పరలోక గతు డ్రైనట్టును, 
అతని వుణ్యలోక (ప్రా ప్రీకై కుప్పమాంబిక శివలింగ |ప్రతిష్టచేసి భూదానాదులు 
కావించినట్టును దానిలో వివరింపబడియున్నది. దీనియందును కుప్పమతంి 
గోనబుద్ధ భూవిభుడుగానే పేర్కొనబడెను. 


168 

ఈ కుప్పమ, రామాయణావతారికలోని వంశవృష్షమున గానవచ్చు బుద్ధ 
భూవతులిరువురిలో రంగనాథ రామాయణ కరయన బుద్ధభూవతి కేని, ఆతని 
తాతయెన బుద్ధభూవతికేని వు[తిక కావచ్చును. రామాయణ కర్తకే కుమారై 
యయ్యెనేని- ఈ (గంధ రచనా కాలము పదమూడవ శతాబ్ది వూర్వార్థ మై 
యుండును. ఎట్టనగా కే శ. 1259 నాటికి అత్తింట కాపురము చేయుచు కానన 
ములో (వసుతింపబడదగిన వయస్సులోనున్న కూతురుగల బుద్ధా రెడ్డికి ఆనాటికి 
కనీసము నలుబదియైదు సంవత్సరముల [పాయమైశను ఉండవలయును. 
రామాయణ రచన నాటికి ఆతడింకను చిన్నవాడు, రాజ్య మేలుచున్న తండి 
ఆనతిని రామాయణ రచన కుష్మకమించిన ఆ కుమారుని వయన్సు ముప్పది 
లేక ముప్పదియెదు సంవత్సరములై యుండవచ్చును. ఈ యూహ నిజమగునెని 
యీ కవి |క్రీ శ. 1210 |పాంతమున జనించి |క్రీ.ళ. 1240 _పాంతమున [గంథ 
రచన చేసియుండును. 


ఆటుగాక, కుప్పమాంబ రామాయణక ర్ర తాతకే కుమార్తె యనుకొన్నచో, 
తంగడికి సమ వయస్సురాలగు మేనతకందె ఈ కవి సుమారు ఇరువడియైదు 
నంవత్సరములు చిన్నవాడై యుండదగును డీ. శ. 1259 నాటికి శాసనములో 
(పస్తుతింపబడిన కుప్పమ్మకు, ఇరువడియెదు సంవత్సరములై నను వయస్సుండ 
వలయును, అప్పట్టున రామాయణకర్త కీ. శ, 1260 పాంతమున జనించి 
డీ. శ, 1290.95 [పాంతమున [గంథము రచించి యుండవలయును. 


ఈ రెండింటిలో నాకు మొదటి పక్షమే నమంజనముగా తోచుచున్నది. 
కుప్పమ రామాయణ కరకు కొమార్తై అనియు, రామాయణము కీ. థ్‌ 
1240 |పాంతమున రచింపబడినదనియు. ఏమన, ఈ పూర్వ రామాయణము 
- ఆరు కాండలు తనకంటె మున్ను రచింవబడినవి కనుకనే, ఉభయకవి మితుడు 
తిక్కన, తెనుంగున రామాయణమును పూ ర్రిచేయు తలంపుతో ఉతర కాండను 
ద్వివదగా గాకున్నను నిర్వచనోత్తర రామాయణ మను పేర పద్య కావ్యముగా 
రచించియుండును. లేనిచో రామాయణ రచనా కుతూహలముగల తిక్కన 
ఉన్నట్టుండి పూర్వ కాడలను వదలి యుతరకాండనే చేపట్ట వలసిన 
యావశ్యకత లేదు. ఈ నిర్వచనోత్తర రామాయణము (కీ.శ, 1260 పాంత 
మున రచింపబడినదని చరిత పరిశోధకులు నిర్ణయించిరి. దాని వూర్వు రచన 


169 
యైన రంగనాథ రామాయణము ముందు చెప్పినట్లు కీ.శ. 1240 |పాంతమున 
పుట్టిన దనుటలో విపతివత్తి యేమియు నుండదని నా అభి పాయము. 


అటుగాక, రెండవ పక్షమునుబట్టి యిది |కీ శ. 1890 [ప్రాంతముల 
బుకైనేని క్రీ శ. 1820 ప్రాంతమున పుట్టిన భాన్మర రామాయణమునకు చాల 
సన్నిహితముగా నుండును. ఆ పద్య రామాయణము ఈ ద్విపద రామాయణ 
మును అనుసరించినట్టు గుర్తులనేకములు కలవు అవి అన్నియు భాస, రాదులకు 
బుద్ధారెడ్డియందు గల గౌరవమునకు నూచకములు. భాన్కరునివుటి ప్రౌఢ 
కవిచే ఆట్టి గౌరవము పొందదగిన యీ ద్విపద ఆనాటికి 1 పాచీన (గంథముగా 
దనిద్ధికి వచ్చి యుండవలయునుగాని, ఆతనికి ఇంచుమించు సమకాలిక మగుట 
మాతము తటస్థింపదు. సన్నిపాతులకును సమకాలికులకును విద్యా స్పర్ధలు 
మెండుగా నుండును గాని, యిట్టి గౌరవ |పతిషత్తు లుండుట అరుదు. అందురు 
సమానేతి వృత్తములను రచించిన కవులలో అది మరియు శూన్యము. 


ఈ అంశము లన్నియు పర్యాలో చించి చూడగా, గోన బుద్దా రెడ్డి యా 
రామాయణమును పదమూడవ శతాబ్ది పూర్వ భాగముననే రచించినట్లు నిశ్చ 
యింప వీలగుచున్నది. 


ఈతని వుతులు రచించిన ఉ త్తరకాండలో ఏరి వంశమును గూర్చి 
పొసగని వాక్య మొకటి కలదు. పూర్వ రామాయణమునుబట్టి బుద్ధారెడ్డి తండి 
పేరు విట్టలుడు. ఈ యుత్తర రామాయణమున ఆతనివేరు గన్నారెడ్డి. దినిని 
సమర్జించుటకు ఊహతప్ప మరియొక ఆధారము లేదు. నంవన్నులైన రెడ్డి 
వంస్యలలో సాధారణముగా (పతి పురుషునకును రెండేసి పేరు లుండునట. 
ఒక పేరు గృహమునను మరి యొకటి లోకమునను వ్యవహరింపబడుచుండునట. 
విట్టలునకుగూడ గన్నారెడ్డియని రెండవ పెరు ఉండి యుండవచ్చును. లేదో 
బుద్ధా రెడ్డికి విట్టలుడు-గ న్నారెడ్డి అను ఇర్వురిలో ఒకడు కన్న తం! డ్రియు , మరి 
యొకడు పెంపుడు తం: డియు కావచ్చును, నిరపాయమైన యీ స్వల్ప విష 
యమును మిషగా గైకొని ఉత్తర రామాయణ కర్తలు పూర్వ రామాయణ 
కర్తకు కుమారులేనా యని సందేహింపరాదు. తమ తండి బుద్ధ భూ విభుని 
ఆదేశానుసారమే తాము ఉత్తరకాండను పూర్తి చేసితిమని యీ సోదర కవులు 
ఎలుగెత్తి యుగ్గడించిరి. దీనిని కాదనుట యెల్టు ? 


170 
“గోన కులార్జవ కువలయేశుండు 
నొ నొప్పు గోనగన్న శ్నితీందునకు 
ననఘాత్మ యగుచున్న నన్న మాంబికకు( 
దనయుండు సాహిత్య తత కోవిదు(డు 
దాన పనిద్దుండు ధర్మశీలుండు 
భూనుతాచారుండు బుద్ధ భూ విభుడు 
తెలుగున నొవ్ప(గా ద్విపద రూపమున 
నలి పూర్వ రామాయణము మున్ను చెప్పి 
అలం జతల 16004 మము బిల్వబంచి 
నా కులదిపకుల్‌ నా గుణాన్వితులు 
నా కీర్తి వర్ధనుల్‌ నా కూర్మి సుతులు 
గాన నా పూనిన కథ యెల్ల జనులు 
మానుగా6 గొనియాడ మధుర వాక్యముల 
నెమ్మి( జెప్పుడు మీరు నిపుణులై యనుచు 
మమ్ము( బంచిన మేము మా తండి |పతిన 
చిరకీర్తు లెసంగంగ( జెల్పింప(గనుట 
పరమ ధర్మంబని భ కితో, గోరి 


రామావతారంబు రమణీయ మగుట 
రాము పావన చరితము దివ్యభాష 


లోకానురంజన శ్లోక బంధముల 
జేకొని వాల్మీకి. జెప్పినజాడ 

మా తండి బుద్ధక్షమానాథు పేర 
నాతతనృప శై రవాప్పుని పేర 
ఘనుడు మీనరగండ కాచవిభుండు 


వినుత కీలుడు విన విఠల భూపతియు 
నని జనుల్‌ మము గొనియాడంగ మేము 


వినుత నూతనవద ద్విపద రూపమున 
(బాకటంబుగ నాధ భాషను జెప్ప 
గ్రైకొన్న యుత్రరకథ యెట్టిదనిన” 
(ఉత్తర కాండావతారికృ 


171 

““భూ నుతుడగు గోనబుద్ధ భూవిభుని 
నూను లుదారులు సుగుణ భూషణులు 
ఘనుడు మీసరగండ కాచ భూవిభుడు 
వినుత వుణ్యుండగు విట్ట భూపతియు 
రబియించి రుత్తర రామాయణంబు 
రుచిరమై నిత్యమై రూడి వెంపెనగ 
నా చకవాళ శైలావనియందు 
నాచంద తార్మారమై యొప్పుగాతో 


(కాండాంతము ) 


ఈ కాచ విట్టల విభులు పూర్వ రామాయణ కరయైన బుద్ధ భూవిభుని 
పుతులనియు, ఉత్తరకాండ రచయితలనియు స్పష్టమెకదా।ః 


తెనుగునగల రామాయణము లన్నింటిలో రంగనాథ రామాయణము 
మొదటిది. రెండవది భాన్మ్కర రామాయణము. అది బహు కర్భక మగుట 
చేతను, అందును మల్లికార్జున భట్టాదులు భాస్క_రునివంటి పౌఢ కవులు గాక 
పోవుట చేతను, ఆ రచన నర్వత్ర సమముగా లేక కొన్ని పట్టుల బాగుగా, 
కొన్ని పట్టుల ఓగుగా అతుకులమారి కూర్చుగా పరిణమించినది. ఇక రంగనాథ 
రామాయణమో ఆద్యంత మొక చేతిమీదనే ధారావాహినిగా నడచిన రచన 
యగుటచేత నట్టి లోటు లేక |వ్రతి ప్రకరణ గుణాస్పదమై నెగడినది. మరియు. 
వాల్మీకి రామాయణమువలె నిదియు “పార్యే గేయేచ మధుర” మై పాటగా 
పాడుకొను వారికిని, కావ్యముగా చదువుకొను వారికిని సమాదర పాతమై 
పండితులకేగాక పామరులకును వినియోగపడి సార్వజనీనమైన అనురంజన 
మును గడించినది. ఈ రామాయణములోని కొన్ని _పకరణములను పాటలు; 
పాడుకొను నారీమణు లిప్పటికిని కలరు. రామాయణ కథా |పదర్శనములవే 
తోలుబొమ్మలవారు గానముచేయు [గ్రంథ మిదయే। - 


అనలు దేశి కవిత్వము పాయికముగా గయ కవిత్వము. ద్వివద కావ్య 
ములు గేయ భావమును నంరక్షించునవి యగుటచేత సామాన్య |ప్రజాలోకమున 
వీని వ్యాప్తి వద్య కావ్యములకు లేదు. ఈ రహన్యమును గు రెరింగియ సోమ 
నాథుడు తన మత [పచారమును ద్విపద కావ్యముల ద్వారా సాగించెను. వాటి 


172 
వ్యా వ్రీని అరికట్లుట యితరులకు దుర్భఓటమయ్యెను. ఈ డిపద రామాయణ 
వ్యాప్తియు నక్లే అవతిహతముగా నేటికిని ఆంధ్ర లోకమున సాగుచున్నది. 
అందును పక్సిమాం|ధులు సారస్యత మహోత్సవములలో బుదారెడికే అగ 
అ G 
తాంబూల మిచ్చెడరు. ఆ సీమలో రంగనాథ రామాయణము చదువని అక్ష 
రాన్యుడు లేడు. ఒరులు చదువగా నైనను వినని నిరక్షరాన్యుడును లేడు. 


శుద్ధదేశికవిత్వమున, “ఇతివృత్తము” “భాషి “ఛందన్సు" అనెడి 
మూడును దేశీయములేయె యుండవలెను. దానికి గీకి ఆయువుపట్టు. అట్టి లక్ష 
ణముగల వాజ్యయమే మన వదకవిత్యము. పామరకవిత్యమనవించుకొన్న ఆ 
పదక విత్యమునకు ఏదో కొంత ,పౌఢవేషమువేసి నాగర మర్యాదలు నేర్పి సభా 
(పవేశార్హత కలిగింపవలెనని పాటుపడినవారే ద్విపద కావ్యకర్తలు. వీరు ఒక 
వంక తమ దేశికవితాధిమానమును, ఇంకొకవంక విద్యత వికీ ర్రి కాంక్షను 
అణచుకొనలేక ఉభయకారకమైన మార్గము (తొక్కి కొంతవరకు చరితార్జులెరి. 


సహజముగా [పాచీన ద్విపద కావ్యకర్తల చిత్తవృత్తి దేశికవితా పవ 
ణము, కాని ఆ దారినే పోయినచో దృఢస్థానకమును విద్వల్లోక _పతిష్టితమును 
వైన సారన్వతాలయము నకు వెలివారమగుదుమేమో యన్న భయముచే త్మత్పవే 
శార్త తనిచ్చు సంస్కారములను కొన్నింటిని స్వయముగా చేసికొనిరి. ఆనగా 
మందు పేర్కొన్న దేశికవితా లక్షణములలోో, ఏ యొకటి రెండింటినో పాటించి 
మిగిలిన వాటిలో మార్గ శాఖానుయాయులేయె యిటు _పజాసామాన్యమునకును, 
ఆటు సాహీత్యపరులకును ఇష్షులై వారి హృదయములలోను, వీరి కోశములలోను 
స్థానములను దక్కించుకొనిరి. వీరిది పదకవిత్వమయ్యు పామర కవిత్వము 
కాదు, వండిత కవిత్యమయ్యు దేశికవిత్వము కాకపోదు. ఇదియే ద్వివద కావ్య 
కర్తలకు గల |వత్యేకత, 


కాలమును బట్టి యో వర్గములో మొదటివాడు సోమనాథుడు. సోమనను 
అతిశయించి (పథమ గౌరవము దక్క_ గొన్నవాడు బుద్దారెడ్డి, సోమన ద్విపద 
కావ్యములు వ్యాకరణచ్చందో లక్షణాది దోషములచేతను మజీయు ఇతర కార 
ణములచేతను బహుళాం[ధ జనమునకు ఎక్కువ ఆవరపా[తముల కావయ్యెను. 
ఇక బుద్దా రెడ్డి ద్విపద కావ్యము లక్షణ యుక్తమును, సర్వుపూజార్హమగు రామ 
చరితాత్మక మును అగుటచే వారు విరనక యొల్దరకును శిరోధార్యమయ్యెను. 


173 


అందువలన రామాయణములలో [వథమమగుటయే డ్రాక్ర ద్విపర వాజ్మయ శాఖలో 
నైతము రంగనాథ రామాయణ మగగణ్యమే. 


మరి ఇంకొక సంగతి సంస్కృత పురాణాం దీకరఠ ణమునకు అంకురా 
ర్పుణముచేనిన నన్నయభట్టు భారతానువాదములో మూలకథా విధే మముగా 
నడచెనే కాని తానై స్వతంతించి ఆ కథలో నెట్టి మార్చులును చేయలేదు. 
ఒకచో కథ తగ్గించుట, ఒకచో పెంచుట, ఒకచో వదలుటయను పద్ధతి దాని 
యందును కలదుగాని, అది మూల భిన్నమని చెప్పదగిన న్యతంత కల్పన 
కాదు; అది రచనా సరళికిని అనుకూలముగా వేసికొన్న యనువాద మార్గము. 
భారతము న్యతం|తానువాద మే యైనను, ఆ కవులు మూల భిన్న కథా కల్ప 
నలు చేయలేదు, బుద్ధారెడ్డి అట్టివి చేయుటకు వెనుదీయశేమ. ఆంధ్ర వురాజేకి 
హాస కరలలో ఇంత స్వేచ్చగా నూతన గాధాకల్పన చేసిన కవి యింకో 
కడు లేడు. 


ఈ రామాయణమునకు విశిష్టత నాపాదించిన అంశమే మూల భిన్న 
గాథా కల్పనలు. అ గాథలు రామకథా (పస్తావముకల పద్మ వుకాణాదులలో 
గాని నవవిధ రామాయణములలోగాని యుండిన నుండవచ్చు ప. ఉండుగాక, 
కవి ఆ పురాజములనన్నింటిని వెదకి గాలించి యేర్చి యిందు కూర్చుకొనె నని 
చెప్పుట కష్టము, ఆ కథల యు అ మార్గముననో యేనాడో ఆంధ (పజ 
చెవులబడి వారినోట పదములుగా పాటలుగా కీరనలుగా నలిగి సంఘమున తేరు 
నాటుకొనిపోయి యుండును. వాటి వదకవిత్య ఖనినుండియే ఈ కవీశ్వరుడు 
కొన్ని జాతిరత్న ములను తీసీ సానలదీర్ని తన రామాయణ మహామాలలో కూర్చి 
యుండును. ఈ కావ్యము నకు దేశితనము నాపాడించిన యింకొక లక్షణమిదియే! 
అట్లుకాక దీక్షకొరకు యథా వాల్మీకముగానే కవి దీనిని తెనిగించియుండునేని, 
పరిచిత వను రహితమైన ఆ రచన దేశీయులకు నాశాభంగము కలిగించెడిది. 


కావ్యమునెడ వారు విముఖులును అయ్యెడిబారు. 


“ఆది కవీశ్ణరుడైన వాల్మీకి 

యాద రంబున(బుణుకులందలు మెచ్చ? 
జెప్పిన తెజంగున శ్రీరాముచరిత 

మొప్పః జెప్పెద. గ థాభ్యుదయమెట్లనిన”. 


174 


అని కవి పతిశచేసినను, తద్భిన్న ముగా (వతి కాండమునందును ఏదో 
యొక అవాల్మీకాంశమును కల్పించుచునే కథ నడపెను. వాటిలో వెక్కులు, 
కావ్యమునకు గుణసంపాదకములును తద్విశిష్టతకు హెతుభూతములు నై నవి, 
వీటిలో కొన్నింటికి లోకమే యాధారమనుటకు నిదర్శనముగా స్త్రీల పాటలను, 
పదములను, భజన కీరనలను వెక్కింటిని చూపవచ్చును. నేటి యీ పాటలే 
ఆనాడు కవికి ఆధారము లయ్యెనని నేనజాలను గాని, యీ పాటల అర్థము 
గల [పాచీన పదములేవో తప్పక ఐ యుండునని మాృాతము చెప్పగలను, 
సంస్కృత పురాణములను వండిత కవులు తెనిగింపకమున్నే అందలి గాథలు 
విడివిడిగా పదకవిత్వరూవమున తెనుగు దేశమున వ్యావించెనని చెప్పుట సార 
న్వత ధర్మ విరుద్ధముగాదు. 


కీర్తన 


చరణము; “రాతినాతిగ( జేనె నీ పదరజ మటంచును ఖభ్యాతిగా విని 

(పేతితో నెఅనమ్మి తిని నాపాతకము లెడబాపు తం|డీ!”. 
ఆహల్యరాయిగా పడియున్నదనెడి ఈ యర్థముగల ఇట్టి కీర్తనలు తెశుంగు దేశ 
మన ఎప్పటినుండి కలవో ఎవని కెరుక? 


“ఆడరి గౌతము( డహల్యా దేవి. జూచి 
వడ (తి పాషాణరూపము దాల్చి యిచట 
కర ముగమగు నెండ, గాలి, బెంధూళి( 
బొరలుచుండుము నీవు పొడగానంబడక”, 


ఈ పంక్తులలో బుద్ధారెడ్డి (గహించినది ఆ కీర్తనల లోని ఆర్థమే. 


ఈరామాయణములో మూలభిన్నములైన యిట్టి కథాంశములు, చిన్నవియు 


పెద్దవియు వెక్కుకలవు. వాటిలో ఒక్కొక్క కాండలో గల చిన్న అంశములు 
ఈ [కింద చెప్పబడుచున్నవి. 


(1) ఇం[దుడు గౌతమాశమము చెంత కోడియె కూసి ఆబుషిని ఆకాల 
న నదీ స్నానమునకు వెళ్ళునట్లు చేయుట. 
మ ౧ 
(బాలకాండము, 


175 


(2) అహల్య భర శావవశమున రాయిగా పడి యుండుట. 
(బాలకాండ ము) 
(8) మంధర రాముని వై ఈర్ష్య వహీంచుటకు కారణము చిన్న నాడు 
ఆయన దాని కాలును విరుగగొ బైననుట. 
(అయోధ్య కాండము) 
(4) అకంపనుని (ప్రోత్సాహము మీద సీతావహర ణార్భము బయలుదేరిన 
రావణుడు మధ్యేమాగ్గమున మారీచుని ఉవదేశము వలన వెనుకకు మరలి 
పోయిన వృత్తాంతము వదలి పెట్టుట. 
(ఆరణ్యకాండము) 


(5) కూర్పణఖా (పేరణయే రావణుని సీతాపహరణ |[వయత్న మునకు 
ముఖ్యకారణముగ నిరూవించుట. 
(ఆరణ్యకాండము) 
(6) సీతానురోధమున పర్ణశాలను వీడిపోవు లక్ష్మణుడు ఏడు బరులు 
గీసి వాటిని దాటి ఆవలకు పోవలదని సీతకు ఆదేశించుట. 
(ఆర ణ్యకాండము) 
(7) సేతు నిర్మాణ సమయమున ఒక ఉడుత తన తడితోకతో ఇసుక 
రెణువులు తెచ్చి రాల్చి యధాశక్తి రామకార్యమునకు తోడ్చడుట. 
(యుద్ధకాండ ము) 
(8) రావణుని తల్లి కైకసి శ్రీరాముని మహిమను కుమారునకు వివరించి 
చెప్పి సీతను రామున కర్పింవు మని బుద్ధి చెప్పుట. 
(యుద్ధకాండము) 
(9) రామలక్ష్మణులు నాగ పాశ బద్దలై యున్న వుడు నారదు డేతెంచి 
రామునివిష్ణుత్వమును జ్ఞ ప్రికితెచ్చి ఆత్మ వాహనమైన గరుడుని న్మరింవ జేయుట; 
గరుడుని ఆగమనము వలన నర్పములు విచ్చిన్నములై పోవుట. 
(యుద్ధకాండము) 
(10) శుకుని ఉపదేశముచే రావణుడు యుద్ధ విజయార్థము పాతాళ 


హోమముచ్లేయుట. 
(యుద్ధకాండము) 


176 


(11) రాముడు ఖండించిన రావణుని తలలును చేతులును మరల మరల 
మొలజదు చుండుట, ఆ|వతీకార కృత్యముగి తోచిన రామునకు. “విభీషణుడు 
రావణుని నాభియందు గల అమృత కలశమును ఇశకింపజేయు టే దానికి (పతీ 
కారమని ఉవదేశించుట. 


(యుద్ధకాండము) 


ఇట్టి కొద్దిపాటి చేర్పులు మార్పులు మరి కొన్ని కలవు. ఇవియును 
ఆవియునుగాక కావ్య సౌంద ర్య సంపాదకములై న మూడు ముఖ్య 
గాధలు కలవు. 


(1) అరణ్యకాండమున జంబుకుమారుని కథ 


రావణుడు తన సోదరియైన శూర్పణఖయొక్క_ భ ర్రను విద్యుజ్జిహ్యు 
డనెడి వానిని సంహరించి భ రృ మరణమునకు దురవిల్లు జ నూర్పుణఖను ఓదార్చి 
దండకాటవిలో స్వేచ్చగా నంచరింపుము పొమ్ము అని అనుమతి యిచ్చెను. అప్ప 
టికి గర్భిణిగా నున్న హర్పణఖకు జంబుకుమారు డుదయించెను. ఆ పిల్లవాడు 
బుద్ధి తెలిసిన విమ్మట తన తండి మరణమునకు కారణమైన మేనమామను సంహ 
రింవగల శ కిని సంపాదించుట కె సూర్యుని గురించి, వెదురు పౌదలను తపోవన 
ముగ జేసికొని, ఘోర తపమునకు దొరకొనెను. తల్టి ఆ కుమారునకు (ప్రతిదినము 
వేళకు అన్నపానములు తెచ్చి యిచ్చెడిది. ఒకనాడు ఆతని తపమునకు మెచ్చిన 
సూర్యుని అనుగ హము వలన నిశితమైన ఒక ఖడ్గము ఆకనసమునుండి వెదురు 
దలచెంత వడెప, అదే నమయమున ఫలంపుష్పాదులను సేకరించుటకు ఆచటకు 
వచ్చిన లక్ష్మణుడు ఆ ఖడ్గమును చూచి దాని పదును పరీక్షించు తలపున ఆ 
వెదురు పొదను నరకుచుండగా జంబుకుమారుని శిరముకూడ  తెగిపోయెను. 
నియత కాలమున ఆహార పానీయములు తెచ్చిన ళభూర్చుణఖ అచ్చటకు చేరి కుమా 
రుని శవమును చూచి అడి ఆ [పాంతముల నుండు తావనుల పనిగా శంకించి 
వారిని చంవబూన, వారు జరిగిన వ వృత్తాంతము చెప్పి, లక్షు ణుడు పోయిన 
మార్గము చు చూవీరి. ఆమె కోధారుణ నేతములతో లక్ష్మణుని చంప రాముని పర్ణ 
శాల [పాంతమునకు జేరి దిన న్య మోహన మూరియైన (శ్రీ రామచందుని జూచి 
సమ్మోహితురాలయ్యెను, తరువాత కథ వనిద్ధమే ! 


177 


కరుణారస భరితమును ఆనతి విసృ్రతమును అయిన ఈ చిన్న కథ 
కూర్చుణథా (పవేశమునకు ఉపవ శ్రిని కలిగించి సార్ధకమయ్యెను. పరిహాస పాత 
మైన ఆ రాక్షస స్రీ చరితము ఈ కధ వలన ళోచనీయమును దయనీయమును 
అయ్యెను. 


(2) యుద్ధకాండమున కాలనేమి వృతాంతము 


యుద్ధ రంగమున మూర్చపోయిన లక్ష్మణుని పునర్దివితుని చేయగల 
నంజీవ కరణీ నంపాదనార్థము హనుమంతుడు దోణా దికి వెడలెనని చారులవల్ల 
వినీన రావణుడు ఆ [సయత్నమునకు విఘ్నము కల్పింప దలచి ఆ పనికి మారీ 
చుని కొడుకై న కాలనేమి ఆను వానిని నియమించెను. ఆ మాయావి కల్పించిన 
మాయల నన్నిటిని అతిక్రమించి వానిని చంవి హనుమంతుడు నంజీవ కరణిని 
తెచ్చుచుండగా మరల రావణుని పంపున మాల్యవంతుడు ఆతనిని దారిలో ఎదు 
ర్కొని కాలనేమి వలెనే హతుడయ్యెను. హనుమంకుడు నూర్యోదయమునకు 
పూర్వమే యుద్ధ రంగ మును చేరి సంజీవ కరణిచే లక్ష్మణుని [బతికించెను, 
ఆ గడియ దాటినచో ఓషధి వని చేయదు కావున రాక్షసులు పన్నిన మాయ 
లన్నియు హనుమంతునకు కాలయాపన చేయుటకే ! 


ఇందు మనల నాళశ్చర్యమగ్నుల చేయునది రాక్షసుల్మపతి[క్రియాచతురత, 
అది ఆటుండ రావణ శ క్రిచే మూర్భపడియన్న లత్మణుడెప్పుడు పునర్దిపితు 
డగునాయని తహతహవడు పాఠకులకు ఈ అవాంతరకథవలన కలిగిన కాలయా 
వన భరింపరాని ఉత్కంఠను గలిగించి దుర్భర సంశయాస్పద మైన పరిస్థితిని 
సృష్టించి అంతమున చేకూరిన శుభమును ఇనుమడిగా ముమ్మడిగా ఆస్వాద 
యోగ్య మొనర్చు చున్నది. 


(కి) యుద్ధకాండమున సులోచనా వృత్తాంతము 


సులోచన ఆదిశేషుని కుమా రె. ఇందజిత్తు భార్య. తన వతి లక్ష్మణునిచే 
యుద్ధమున నిహతుడగుట విని నసహగమనము చేయదలచి ఆతని క శేబరమును 
తెప్పించి యిమ్మని రావణుని వేడుకొనెను. మామగారు ఆది తనకు సాధ్యము 
కాదనగా ఆతని నమ్మతిమీద తానే రణరంగమునకు పోయి వినయ మధుర 


12 


178 
వాక్యములతో రాముని స్తుతించి మెప్పించి భర్త శరీరమును తెచ్చుకొని నహగమ 
నము చేసెను. ఎందును అబ్బురపాటు యెరుగని రావణుడు 


“ఆ యింతి తెగువకు ఆ యింతి తెలివి 

కౌ యింతి సమబుద్ధి కొమహామహిామ 
కొయింతి బతిభ క్రి కా యింతి వేగ, 
గాయము తెచ్చిన |క్రమళ క్రియు క్రి 
కేమన(జాలకి మహాళ్చర్య చకితుడయ్యెను, 


సులోచన రావణుని యింటికి ఒక మాణిక్య దీపము, 


వెన చెప్పిన అమూలక గాథ ఆట్టుండగా, స్వీకరించిన కథాంశ ములలో 
నైనను ఈ రామాయణము వాల్మీకమునకు అనువాదమని చెవృదగినది కాదు. 
కవిత్రయము వారి భారత రచనవలెనే ఇదియు యధోచితానునరణమే. మరి 
అంతకంటెను న్వతం|త్రమని చెప్పదగినది. ఇందలి వర్ణనలు చాలవరకు న్వక 
పోల కల్పితములు. మూలమున (పసిద్ధములై యున్న వర్తనములనైనను తెను 
గున తెచ్చుటకు ఇతడంతగా |పయత్నింపలేదు. వాల్మీకమున వర్ణనలు, సంవాద 
ములు సాధారణముగా విస్త తము లయియే యుండును. పురాణేతిపినములు 
(వాసిన ఆర్షకవులలో వాల్మీకివంటి వర్గనా(వ్రీయు డింకొకడులేడు. బుద్ధా రెడ్డి, 
వాల్మీకి వర్ణనలను చాలావరకు సంశ్నేవించి తానై కొన్ని వర్ణనలను న్యయముగా 
చేసెను. కథా [పారంభమున ఇతడు వాల్మీకి ననునరించుటకు కొంత [పయ 
త్నించినను పోను పోను ఆ వద్ధతిని విరమించుకొనెనేమో యని తోచును. ఇట్టి 
మూలాతి |క్రమణము [గంధారంభమునుండియు [కమ క్రమముగా వెరిగి యుద్ధ 
కాండమున వరిణమించెనని చెప్పవచ్చును. మూలమున మహేందగిరిమీద జరి 
గిన హనుమంతు" సము దలంఘన [పారంభము కల (పథమనర్ష కథాభాగమును 
కిష్కె_ంధాకాండాంతమున చేర్చుటచేతను, అచ్చటచ్చట మరికొన్ని వర్ణనలు 
తగ్గించుటచెతను, ఈ రామాయణమున సుందరకాండ [గ్రంథ పరిమాణము 
మూలముకంటే తగ్గినది. ఆ కాండమును శీ ఘగమనముతో దాటి కవి యుద్ధ 
భూమిని విహరించుటకు తహ తహ పడుచున్న వాడువలె కన్పట్టును. యుద్ద 
కాండమునగల  పెంపంతయు తదనుగుణముగానే యున్నది. పుట్టుకచేతను 
వర్తనచేతను శూరజన్యపవృత్తివరిచితుడు గనుక ఆ కాండమునందలి వీర 


179 


విహార ఘట్టములనన్నంటిని తనివితీర వర్ణించెనేమో యని తోచును. మవియు 
రావణుని ఆప్తవర్గము అతనికి హితము గరవిన సందర్భములను, అమూలకము 
లైన కాలనేమి వృత్తాంతాదులను చేర్చుటచేతను, ఆ కాండము మరికొంత పెంపు 
వహించెను, 


రామాయణరచనకు మూలభూతమైన వాల్మీకి శాపవాక్యమును, దాని తిను 
గును చూడుడు: 
“మానిషాద! (ప్రతిష్టాం త్వ 
మగమః శాశరతీస్సమాః 
యత కా మిథునాదేక 
మవధీః కానుమోహితమ్‌”. 


ద్విపద: ఓరి నిషాదుడ యోరి పాపాత్మ; 
యోరి నీకేగ్గేమి యొనరించె తొల్లి 
కామించి (కొంచముల్‌ గవయుచో నొకటి 
నేమిటికై చంవి తిబ్బంగి కడగి 
ఈ పాపమున నీవనేక దుఃఖములు 
(పావించి తిరుగుము బహువత్సరములు”. 


శాపము ఆశనిపాతమువంటిది. దానిని అల్పాక్షరములతోనే వ్యక్తము 
చేయుట ఉచితము. అట్టుకాక వెక్కు మాటలలో తిట్టినపుడు శాపముయొక్కు 
తీక్షత మందగించిపోవును. వె ద్విపద పంకులలోగల తిట్టవలన శాపము పేలవ 
మైనది. ఈ రహస్యమును గురె ర్రింగియే కాబోలు భాను ర రామాయణమున 
“మా నిషాద” అను శ్లోకము తెనింగింపబడక యథాతథముగ ఉల్లేభింవబడినది, 
ఇంతకంటెను ఎక్కువ వేలవత్వము మరికొన్ని చోట్ల గూడ తటస్థించి సందర్భ 
శుద్ధిని చెడగొద్దిను. 


ధనుర్భంగ ఘట్టమున వార్మీ కమున ఈ కింది విధముగ నున్నది. 
“విశ్యామిత సృ ధర్మాత్మా 
[శుత్వా జనకభాషితం 
వత్సరామ! ధనుః పశ్య 
ఇతి రాఘవ మ బఏత్‌”, 


180 


(ధర్మాత్ముడైన విశ్వామ్మితుడు జశకుడు చెవ్పిసది విని “వత్స! రామ! 
ఆ ధనువును చూడుము”, అనెమ) అ సందర్భమున విశ్వామిత్రుడు చేసిన 
పనసంగ మంత మాత మే! రాముడు ఆ రాజర్షియొక ఆదేశానుసారముగ 


“ఆరోవయిత్వా మౌర్వీంచ 
పూరయామాన తద్ధనుః 
తద్బుభంజ ధనుర్మధ్యే 
నర|శేష్టో మహాయశాః’. 


సందర్భోచితముగా, సంగ హముగా చెప్పబడిన యో యుదంతము ఈ 
రామాయణమున పేలవమైన అతి [పసంగముగ పదిణమించినది, 


బాలకాండము : 


“అక్కజమగు శక్తి నా విల్గురాము 
డెక్కు. వెట్టుచునుండ నెటిగి కౌశికుడు 
హరుని చాపము రాము డతిసత్యయు క్రి, 
బెరిగి నే డిదె యెక్కు వెట్టుచున్నాడు 
అదరకు భూదేవి యాత్మలో నీవు, 
కడు నే మరకుడు దికృుతులార మీర 
లని యని పల్క_గ నా మెటి విల్లు 
గొనయ మెక్కించి గైకొనక రాఘవుడు 
తన బాహు సత్యంబు దర్పంబు మెరసి 
జనకుని కనియె నా చావంబు చూచి 


యిదీ చాల జులకన యిది చాల [బాత 
యిది చాల నిస్పార మిది చాల నలతి 
తెగగొన నిలువదు దీని నా యెదుట 
బొగడితి పలుమాజు భూపాల యనుచు 
సురలు ఖభచరులు భూనురులు గిన్నరులు 
నరులును నృవతులు నలి బర్వి చూడ 
నెడవక తన జయంబెల్లను జాటు 
వడువృన విలు గుణధ్వని చెలగించ్చి 


181 
సీత గుణంబులు చెవి సోకదిగువ 
వడి రక్కసుల పట్టు వదల నన్నట్టు 
విడిపట్టు వదలిన బెకల పేచెతి 
వెళ పెళ్ల ధ్వనులును బెట్‌ బట ధ్యనులు 
కలయ దిక్కుల దువగా బలు విణిగి” 
లా 


ఈ |పగల్భ వాక్యములు వినయ సుందర న్యభావుడైన రాముని నోట 


రాదగినవికావు, విశ్వామ్మితుని పల్కులును ఆ బుషి గాంభీర్యమునకును కళంక 
ములే. 


వేశ్యలు యుష్య శ్చంగుని ఎలయించి కొనిపోవు [పకరణమున గూడ 
ఈ షదనొచిత్యము కలదు. 


ఆర్షక వులకును లౌకిక కవులకును గల భేదమును, లౌకిక కవులు భావ 
నిగహము లేక సందర్శ్భొచిత్యము చెడగొ్టైడి విధమును నన్నె చోడుని చరి 
[తలో చెప్పితిని ఆ సిద్ధాంతమ ఇయ్యెడను వర్తించును. 


ఈ ధనుర్భంగానంతరంబున జరిగిన సీతా వివాహ ఘట్టము వాల్మీక 
మున అతి నం[గహముగా వివాహ కల్ప విధానాను గుణముగ, నిరాడంబరముగ 
చితింపబడెను. బుద్ధా రెడ్డి ఈ యెడగూడ ఆర్ష కవిత్యమునకు తన లౌకిక కవి 
త్వమునకు గల భేదమునకు మజియొక మాలు లక్ష్యభూతము కాదగినట్టుగా 
కధాంశమును |పపంచించి వెండ్రి పందిరి వేయుట మొదలు ఆంపకాల వరకును 
గల నాలుగు రోజుల వివాహమును ఆతి వెభవో పేతముగ చితించెను. ఈ వర్ణన 
నిజముగా నంపన్ను లయిన ఆం[ధకుటుంబముల యందు జరిగెడి వివాహములకు 
(పతిబింబము. ఇది మూలమును అతి క్రమించుటయే యెనను ఆకే పణీయము 
కాదు. తెలుగు కవులు, విశేషించి |1పబంధ కర్తలు, ఇటువంటి రమణీయ దృశ్య 
ములను తనివిదీర వర్షించి, యే తమ కావ్యములను కోభాలంకృతము లొనర్చిరి. 
భావనా బలముచే లోకాంతర కొలాంతర వస్తుదర్శనము చేయగల (పజ్ఞాళాలి 
యెనను సాధారణముగా, ఏ కవియు తన కాలమునాటి తన జాతి సంపదాయ 
ములను, ఆచార వ్యవహారములను కథలో చొప్పింపక మానడు. అట్టి కల్పనలు 
మూల కథకు భంజకములు కానప్పుడు హృద యంగ మములును ఆదరణీయ 


182 
ఈ రామాయణములో అవాల్మీకమెన ఇంకొక ముఖ్యాంశ ము రామపాత 
చితణములో కలదు. వాల్మీకమాన శ్రీరాముడు విష్ణుదేవు నంశమున నవతరించె 
నని ప్కుతకామెష్టి మొదలగు కొన్ని నంద ర్భములలో చెప్పబడినను కథా కార్య 
మునకు రామవర్తనమునకును సంబంధించినంత వజకును వాల్మీకి శ్రీరాముని 
ఉత్తమ పురుషునిగానే చ్చితించెను గాని పురుషోత్తమునిగా చితింపలేదు. రామా 
యణమునకు (ప్రస్తావన [ప్రాయమైన నారద వాల్మీకి సంవాదమున వాల్మీకి అడి 
. గిన వశ్న “ఇప్పటి లోకమున సర్వోత్తమ గుణ మహితుడైన పురుషు డెవరో 
చెప్పము” అని, ఆ పంక్తు లివి: 
కోన్వస్మిన్‌ సాం్యపతం లోకే 
గుణవాన్‌ కశ్చ ఏర్యవాన్‌ 
ధర్మజ్ఞశ్చ కృతజ్ఞశ్చ 
నత్యవాక్యో దృఢ|వతః 
చార్మితేరా చకోయు క్రః 
సర్వభూతేషు కోహితః 
విద్వాన్‌ కః కస్సమర్ధశ్చ 
కశక ప్రియ దర్శనః 
అత్మవాన్‌ కోబిత కోధో 
ద్యుతిమాన్‌ కో ఒననూయకః 
క స్యబిభ్యతి దేవాశ్చ 
జాతరోషస్య సంయుగే 
ఏతదిచ్భా వ్యహం[శోతుం 
వరం కెతూహలంపా మే 
మహర్షేత్వం నసమర్గో౬ని 
జ్ఞాతుమేవం విధం నరం.” 

ఈ (పశ్నలో పేర్కానబడిన గుణ విశేషములకు లక్ష్యభూతుడు కొద 
గినవాడు రాముడే యని యెజిగి ఆయన చరితమును నారదుడు సంగహముగ 
వాల్మీకికి చెప్పెను, వాల్మీకి, రామాయణము నంతను ఈ గుణ పరిగణన 
నూత్రానుసారమే నడ పెను. వాల్మీకి శ్రీరాముని పరమేశ్వరత్వము నెజుంగక 
పోలేదు. రామాయణమున అది ఆంతర్వాహనిగా నుండనే యున్నది, 


183 


ర్‌ ఇట్ల 


ఇక బుద్ధారెడ్డి, (వన క్రి వచ్చినప్పుడెల్ల రాముని వైకుంఠధాముడనియే 
వాచ్యముగా పేర్కొ_ను చుండును. ఈ కవి నిజముగ రామభకుడు. తన భ కి 
పారవశ్యము పాతకు కూడ నాపాదించి శ్రీరాముని రాజుగాగాక దేవునిగా 
వారిచే కొల్పెంచు చుండును, కావ్యములవలన లోకము [గహింపదగిన స్పీతులును, 
ధర్మములును ఏమైన యున్నచో అవి మానవునకు ఆచరణయోగ్యములై 
యుండవలయును, అందుకై కావ్యము స్వికరించెడి ఆలంబన విభావము 
(పాత్రలు) మానవలోక మునకు అతీతమూ ర్రిగా నుండరాదు, అట్టివారి చరితము 
లను దేవలోక చరితములుగా దూరముగా నుండియే నమస రింతుము గాని మన 
నడ వడికి ఒరవడిగా (గ హించుటకు [పయత్నింవలేము. కాన ఆచరణ యోగ్య 
మైన ధర్మోపదేశమునకు ఉత్తమ మానవుని చరితమువలె దేవతా చరితములు 
అంతగా ప్రయోజన కారులు కాజాలవు. భగవన్నామకములైన పురాణములలో 
రాణించినంతగా అవి మానవ నాయకములైన కావ్యములలో రాణింపవు. ఈ కవి 
ఏవంవిధ కావ్య ధర్మమును విన్మరించినను పాఠకులకు శ్రీరామ పాద భక్తిని 
దోసిళ్ళతో జూర గొననిచ్చెను. 


వాల్మీకి దృష్టికిని ఇతని దృష్టికిని గల భేదమునకు ఇంకొక కారణ 
మున్నది. సామాన్య మానవులవలె యోగులును బుషులును అవతారపురుషులను 
చూచి విభమాశ్చర్యమ ల పొందరు. వారు పరమాత్మకు సన్నిహితులు. మనము 
దూరస్థులము. లౌకిక కవులలో ఏ మహానుభావులో ఒకరిద్దరు తప్ప సామాన్యు 
లెల్బరు ఆ యెడమును అత్మికమింపలేరు. 


ఈ రామాయణమునకు విశిష్టతను ఆపాదించిన ముఖ్యవిశేషమింకొక టి 
కలదు. బాలకాండమున ఆయోధ్యలో బయలుదేరిన రామకథ [క్రమముగ ఆర్యా 
వర్త మును, దండకారణ్యమును, కిష్కి ంధారాజ్యమును, సము[దమును దాటి 
యుద్ధ కాండమున లంకలో (ప్రవేశించి కించిదవళిష్టముగా అచటనే ముగియును. 
ఈ తుది ఘట్టమునగాని పాఠకులకు రావణుని యొక్కయు అతని సంసారము 
యొక్కయు స్థితిగతులను గూర్చి యథార్థ జ్ఞానము కలుగుటకు అవకాశ ములేదు, 
అందుచే లంకా పట్టణము దయ్యాల కొఠారమనియు, రావణుడు దయ్యాల చైవ 
మనియు [భమతో భయపడుదుము. వాల్మీకమును నూక్ష్మపరిశీలన చేసిన వారికి 
గాని ఆ సంసార నిజస్వరూపము బోధపడదు. బుద్ధా రెడ్డి రావణ నంసారమును 


184 


వాల్మీకికంటె ఎక్కువ స్పష్టతరముగా చి|తించెను. ఆ నంసారములో రావణుని 
తమ్ములును తల్పియు భార్యయు కోడలును తక్కిన బంధుకోటియు రాముడు 
సాక్షాత్తు విష్ణువేయని ఎరిగియండుటయేగాక ఆతని మహత్యమును హనుమదాది 
భక్తులతో సమముగా కీర్తించి రావణునకు హితము గరవిన సజ్జనులు, 


ఆ రావణుని సన్యభావమైనను వైకి కానవచ్చునంత ఆనురముకాదు. 
ఆతడు ఎంత లోకఖీకరుడైన శూరుడో అంత మహోదారుడైన వీరుడు. 
క్షుదములైన [కౌర్యానసూయలచే కన్నులు మూసికొనిపోయి యెదిరి ఘనతను 
మెచ్చని అంధుడు కాడు, [ప్రపంచము అరావణమో ఆరామమో కావలెనని గట్టి 
వగబూని యుండియు, ఆ రాముని ధనుర్విద్యా కౌశలమును చూచినంతనే తల 
యూచి మెచ్చి, బట్టుకెవడి పొగడిన గుణగహణ పారీణుడు, 


“నల్పవో రఘురామ నయనాఖభిరామ । 

విల్తువిద్య గురువ వీరావతార 

కరశరలాఘవ [కమకళానివుణ 

సృురదుపచార సంశోషిత కృషణ 

భుజసార దృఢముష్షి భువన విఖ్యాత 

విజితరిప్వువాత విజయ నమేత 

మానవ రాజకుమార కంఠీర 

వాః నవ్య దివ్య శస్తాస్త్ర నంపన్న 

స్పారః ఘోరాక్షయబాణ తూణీర 

వీర్మాగగణ్య యో విశ్వశరణ్య 

దావురే!ః రామ భూపాల! లోకముల 

నీపాటి విలుకాడు నేర్చునే కలుగ 

పాటించి పురములవైబడ్డ హరుని 

చావ నిందు నీయేటొప్పు గాక” 

ఈ పొగడ యా దైత్యవిభు మంతాలకు వెగటయ్యెను. “*పగవాని నీ 

రీతి పంతంబు విడిచి” పొగడ రాదనియు *'పొగడిన, భయ మందబోలు 
నటంచు'' *“పగవారు తనవారు పలుచగా జూతుిరనియు మందలించిరి. వారి 


మాటలకు దశకంఠుడు నవ్వి “మేటి శూరుల పెంపు మెచ్చంగ వలదె?'' యని 
సీత్రి చెప్పుచు అచ్చోటు వాసి పోయెను. 


185 
ఇంతమాత్రమే కాదు రాముడు సాశా ద్విష్టు స్వరూపుడని యెరిగిన మహో 

జని యో రావణుడు. ఆ జ్ఞానమును మనమున నిగూఢముగ నుంచుకొని శతు 
సాధనచే ఆ రాముని చేతిలో కడతేరి సాయుజ్య సుఖమును పొంద గోరిన 
ముముక్షువు. హితము గరప వచ్చిన భార్యకు 

“శ్రీరామ శరములచే జత్తునెనీ 

నాకవాసులు మెచ్చ నా కోరుచున్న 

వైకుంఠ మెదురుగా వచ్చు నిచటికి 

లలన! నీవేటికి?; లంక యేమిటికి 

దలకొన్న ము క్రి సత్పథము గ్రైకొందు” 
అని సమాధానము చెప్పెను. అతనికి సనకసనందనాదుల కాప వశమున 
రాక్షన జన్మ మెతిన జయుడనని స్మృతి కల్లెనేమో! రావణుని ఈ పలుకుల 
అర్థములో ఈషద్భాగము సూచనా మాత్రముగా వాల్మీకమున ఇట్టున్నది. కాని 
దాని నందర్భము వేరు. 


“యశ్య వి|కమ మాసాద్య 
రాక్షసాని ధనం గతాః 
తం మన్యే రాఘవం వీరమ్‌ 
నారాయణ మనామయమ్‌'' 
ఎవని వికమముచే ఈ రాక్షను లందరు నిహతు లైరో వీరుడైన ఆ 
రాఘవుని, నేను, అనామయుడైన నారాయణుడే ఆనుకొందును. 


బుద్ధారెడ్డి పాల్కురికి సోమనాథునకు ఇంచుమించు సమకాలికుడు. ఈ 
ద్విపద కావ్యకర్త లిరువురలో ఒకడు పరమ శెవుడు. ఇంకొకడు పరమ 
వెస్టవుడు. బుద్ధారెడ్డి రామాయణము సోమనాథుని బసవ పురాణమునకు సార 
స్వత లోకమున పతిస్పర్ధిగా జనించి జయము గొనెను. 


సోమనాథుని రచనలోగల పాతబడిన మాటలు, లక్షణ విరుద్ధ ప్రయోగ 
ములు ఈ రామాయణమున కానరావు. నిర్జుషమైన భాషలో ధారాళమును 
(పసన్నమును ఆయిన శైలిలో నడచిన ఈ [గంథము ద్విపద వాజ్మ యశాఖలో 
అ(గగణ్యముగ వన్నె కెక్కినది. 


కవిబహ్మన తిక్కన సోమయాజి 
వంశము - జీవితము 


ది దేశమందైనను కార్యదకులై న మం(తులును, ఖడ్గ నివుణులైన హరు 
లును, కావ్యనిర్మాత లైనకవులును, ధర్మోవదేష్టలైన ఆచార్యపురుషులును, త త్వ 
జ్ఞాన సంపన్ను లగు ఆధ్యాత్మిక సాధ్రకులును ఉందురు. కాని యీ మహత్యము 
లన్నియు ఒక పురుషునియందే రాశీభూతమై యుండుట మాతము అరుదు. 
ఉన్నచో ఆ మహామహుడు తన జాతియొక్క పుణ్యవశమున అవతరించినవాడ ని 
చెప్పదగును. ఆతడు తన నడవడిని తన జాతి అవలంబింపవలసిన నానావిధ 
ధర్మవథములకు మార్గదర్శక మొనర్చి ఆ జాతి చరితమును తీర్చి దిద్దును. 1లీవ 


శతాబ్దిని ఆంధ జాతిలో ఆట్టివాడుగా అవతరించిన మహానుభావుడు కొట్టరువు 
తిక్క. నార్యుడు. 


ఈ వంశము వారు పెక్కు తరములుగ దండనాధులుగ మం|తులుగ 
ఉన్నత పదస్థులెయుండి ఆంధ్ర జాతిని సేవించి _పతిష్ట గడించుకొన్నవారు. 
తిక్కన పితామహుడగు మంతి భాస్కరుడు “నృంటూరు విభుడు”,“సార 
క వితాభిరాముడు.” ఆం|ధ్రపద్య కాదంబరిని రచించిన కేతనకవి, ఆ భాస్కరుని 
కుమారులలో నొకడగు కేతన మంతియే కావచ్చునని పలువుర నమ్మకము" 
అనగా ఈ కవి భారతకర్తయగు తిక్కనకు పెద్దతం[డి. మీ తిక్కన తండి 
కొమ్మన, ““దండనాధుడు"", “సాంగవేదవేదిో. ఈ దండనాథుని అన్న కుమా 
రుడే కదన భీముడని పేరుగాంచిన ఖడ్గ తిక్కన. ఈయన తండి, మనుమసిద్ధి 
తం|డికి మం|తిత్యము నెజవీన నిద్ధనమం| తి, భారత కర్తయగు తిక్కన 
గంటము పట్టుటలో ఎంత కుశలుడో ఈ కదన ఫీముడైన తిక్కన ఖడ్గము 
పట్టుటలో అంతకుశలుడు. కాబట్టియె సపత్ననామములగు వారిరువురిలో ఒకరిని 
కవి తిక్కన యనియు రెండవ వారిని ఖర్గతిక్కన యనియు లోకము పేర్కొ 
నుట ఆచార మైనది. ఖడ్గతిక్కన కవిత్వము చెవ్పగలవాడొనో కాదో తెలియదు 
గాని కవితిక్కన మాత్రము గంటమును ఖడ్గమును పట్టగల వీరుడేయని దళ 


187 


కుమార చరి[తకర్త కేతన వాడిన విశేషణములను బట్టి విడితమగును. తిక్కన 
గారి మహోదార జీవితమును, ఆయన రమణీయ రూపమును దశకుమార 
చర్మితావఠారికలో శబ్ద చిక్రిత మొనర్చి ఆ మహావురుషనివర్ణచిత్రము లేని 
లోటును తీర్చిన మహోపకారి కేతనకవి. కేతన తన కృతిపతిని “తిక్క. 
చమూప” “తిక్క దండాధిశా ” “దుర్గమశా తవపార్శ్వ భేది” ఇత్యాది విశేషణ 
ములతో నంబోధించెను. 


ఆ కాలమున రాజులును మంతులును వ్యూహ నిర్మాణ దక్షులై యుద్ధ 
రంగమున సైన్యములను నడపగల సేనానులుగా వ ర్తించిరేగాని, తాము [పాసా 
దములలో క్నేమముగా కూర్చుండి సేనలను రణ దేవతకు బలి యొనంగిన భీరు 
వులు కారు. రాజునకు కాతమును వ్విపునకు [బాహ్మ్యమునుసహజ ధర్మము లే 
ఆ విప్రుడు మంియే యైనచో “ఇదం (బాహ్మ్య మిదం కఇ్మాతమ్‌” అని ఉద్దా! 
టించుచు ఉభయ ధర్మములను నిర్వహించుచుండును. కొట్టరువు తిక్కనయు 
ఆయన తాత తం|డులును ఇట్టి విశిష్టతగల మంతులు. వారి యింటి మహిళా 
మణులు సైతము పీఠ మాతలుగా, వీర పత్నులుగా, వీర వనితలుగా వెలుగొంది 
మహా భారతము నందలి మహిళా మణులను తలపించుచుందురు, 


నెల్లూరి తెలుంగు చోడులలో రాణ కెక్కినవాడు మనుమసిద్ధి తండ్రియెన 
తిక్కరాజు. ఇతడు అరి భయంకరుడై రాజ్యమేలెననియు, పద్మభంశము 
నొందిన రాజులకు సాయము చేసి వారిని తిరిగి నింహానన ,పతిష్టితులను చేనె 
ననియు, చరిత్ర కారులు చెప్పుచుందురు, అట్టి శూరుడు నెల్లూరివై దండెత్తి 
వచ్చిన పాండ్యుని రెండుమార్గు పరాజికునిచేసి మాడవమారు. (వతీకూల దైవ 
వశమున 18259 వ సంవత్సరమున రణ విహతుడయ్యెనట. కొందరు ఆయన 
రణ నిహతుడు కాలేదనియు వ్యాథి (గస్తుడై 1249-50 మధ్య కాలముననే మర 
ణించెననియు చెప్పుదురు. తదుపరి అనతి కాలములోనే ఆతని కుమారుడు 
మనుమసిద్ధి కాకతీయ చక్రవర్తుల సాయముతో పాండ్యుని నెల్హూరినుండి తరిమి 
వైచి, తాను పెతృకమైన సింహాసన మధిష్టించెను. ఇది ఒక వక్షమున 1250లో 
గాని, రెండవ పక్షమున 1859లో గాని జరిగి యుండవచ్చును. 


మనుమసిద్ధి సింహాననారోహణమును తిక్కన మంతి వదవి స్వీకార 
మును ఏకకాలికములే యని పలువురి అభ్మిపాయము., వెను వెంటనె, మనుమసిద్ధి 


188 


దాయాదుడు విజయాదిత్యుడు కొంతమంది రాజ వ్విదోహులను కూడగట్టుకొని 
ఆతనిని తరిమివేసి సింహానన -మా|క్రమించెను. మనుమసిద్ధి చేయునదిలేక 
కందుకూరు [పాంతమున ఒక పల్లెలో సకుటుంబముగా తల దాచుకొన వలసి 
వచ్చెను. అట్టియెడ రాజభ క్రి వరాయణుడైన తిక్కన మంతి గణపతి 
దేవుని వద్దకు రాయవారిగా వెళ్ళి, ఆ చృకవ ర్తినిబహువిధముల మెవ్పించి, ఆయనచే 
పూజలంది, కాకతీయ సైన్యమును తోడ్కొనివచ్చి, శ తువును జయించి రాజును 
పునః (ప్రతిష్టితున జేసెను. గణవతి దేవుడు 1262 వ సంవత్సరమున మర 
ణించెను కనుక తత్పూర్వుమే మనుమనిద్ధికి సాయమొనర్చి యుండును. 


మనుమనిద్ధికి మంతి కాక పూర్వమే తిక్కన తన వెదతం[డడియైన సిద్ధన 
మంతి నియమించిన యేదో ఒక ఉన్న తోద్యోగము చేయుచు, తిక,_రాజు పరి 
పాలనా కాలమున కూడ వన్నెయు, వానియు సంపాదించి యుండును. ఆ 
యోగ్యత నుబట్టియె తిక్క_రాజునకు మంగియెన తన వెదతండడ్రివలె, తానును 
మనుమసిద్ధికీ మం|తియై రాజ్య భారమును వహించెను, ఆనాటికి తిక్కనకు 
ఇంచుమించు నలుబది, నలుబదియైదు నంవత్సరముల పాయ ముండును. వినా 
డైనను అనుభవశాలియు పరిణత బుద్ధియు అయినవాడే మంతి పదవికి అర్హుడు. 
దేశము అల్బకల్టోలముగానున్న ఆ కాలమున అట్టివాదే మంత్రి యగుట మజియు 
ఆవశ్యకము. ఈ ఊహ నిజమైనచో తిక్కన 1205-1210 మధ్య కాలమున 
జన్మించి యుండును, 


ఆయన 1288 వ సంవత్సరమున దేహయా[త చాలించినట్టు ఒక శాసన 
మునుబట్టి చార్మితకులు నిర్ణయించిరి. ఆగుచో ఇంచుమించు 18వ శతాబ్ది పథమ 
దశనుండి తుది దశ వరకు ఆయన జీవితము విస్తరించి యుండెనని అనుకొన 
వచ్చును. మరియు ఆయన సహ్మస్రమాన జీవి యనియు పూర్ణ పురుషాయష 
భాగ్య మనుభవించిన వాడనియు పరంపరాగత మైన జన కుతి గలదు, 


తిక్కన అవసాన కాలము వరకు మంతిత్య భారమును మోయుచుండే 
నసుకొనుట సమంజసము కాదు. అంతకు పది, వం[డెండేడ్డకు ముందే లోక 
వ్యవహార వాసనాస్పర్శ తగలని దీక్షతో భారత రచనా వ్యగుడై దానిని పూర్తి 
చేసి యుండును. తిక్కన మరణానంతరము 1290లో మనుమనిద్ధి దుష్టుల 
దుర్చోధలవల్ల నర్వ స్యాతం|త్యము సంపాదింవ వలెననెడి ఆడియానతో రుదమ 


189 


దేవిపై తిరుగుబాటు చేయగా ర్ముదమదేవి మనుమడగు |వతావరుదుడు నెల్లూ 
రువై ఎత్తివచ్చి మనుమసిద్ధిని అంత మొందించి ఆతని కొడుకైన నల్ల నిద్ధిని 
సామంత రాజుగా నెల్లూరి నింహాననమున కూర్చుండ బెస్టినట. ఇదే నిజమెనచో 
కృతఘ్నతా ఫలముగా మనుమనిద్ధికి సిద్ధించిన ఆ విపత్తు తిక్కన కనులార 
చూడవలసిన దుస్థితి వట్టలేదని సంతనింప దగును. ఇరువది ముప్పది సంవ 
త్సరములు నిర్విఘ్నముగా సర్వతో భద్రముగా .మనుమనిద్ధిచే రాజ్య మేలించి, 
తాను రాజోచిత వైభవో పేతముగా మంత్రిత్వము నెరవి కృతార్గ జీవనుడైన 
తిక్కనగారి బహువిధ వురుషార్థములలో ఈ చర్మితకు కావలనినది మహాకావ్య 
రచనా పురుషకారమే యెనమ ఆనుషంగికముగా తక్కిన మహాకార్యములను 
కూడా వివరించుట కారణబద్ధ మే యగునుగాని అ|పన్తుతము గాదు. 


తిక్కన మన వాజ్మ యమున నెంత (వసిద్దుడో చరి తయందును అంత 
ను[వనిద్ధుడు. ఆయన సకల సాహిత్య విజ్ఞానమునకును గురువీఠమై విలనిల్లగా, 
ఆయన గృహము ఒక మహా గురుకులముగ రూపొందెను. తమ కృతులు 
వినివించి ఆయన మెప్పు వడయుటకు వచ్చు కవులు మంతాలోచనమునకై 
వచ్చు నచివ వతంనులు, ధర్మతత్త మీమాంనలుచేయ నేతెంచు పండిత 
పకాండలు మొదలగు [పముఖు£తో ఆయన [ప్రాంగణ మెల్చప్పుడును నిండి 
యుండెడిదట.  వైదుష్యము వల్లనేకాక మం(తిత్వ [పాభవము వలనను [పజల 
కాయన మాటలయందు అధిక గౌరవ ముండెడిదీ. కావుననే ఆయన నిత్యము 
తన యింట విద్వజ్ఞనులతో చేసెడి చర్చలు, వీతవలన తేలెడు సారాంశములు 
దేశమున నలు దెనల శాసనములవలె వ్యాపించెడివి కాబోలు, ఇట్టాయన ఆచార్య 
పీఠమున నధిష్టించి తానే ఒక సర్వ విద్యా నంస్థగా (an institution in 
himself) నక ల రంగములందును శ్రేయో మార్గముల నుపదేశింప జొచ్చెను. 


ధర్మ |పబోధమునకు సాహిత్యము చక్కని సాధనము. నరన సాహా 
త్యము ద్యారా ధర్మతత్త ౪ విశేషములను [పజల కందించుట ఆతి పురాతనమైన 
లోకాచారము. అట్టి భవ్యసాహిత్యనృష్టి, రాజులు, మంతులు మొదలగు ఉత్తమ 
పదస్థులు దూరదృష్టితో పోత్సహించిననెకాని వర్థిల్ణదు. అందువలన తిక్కన 
తన యొద్దకు చేరుముండిన కవులకు, పండితులకు ఉత్తమ సాహిత్య రీతులను 
' వివరించి వారు సరసములు, | శేయోదాయకములు నగు కావ్యములను రచించు 


190 


టకు దోహద మొనరించుటయే కాక ఆ గంథములు సంఘమున పెద్దల ఆదరాభి 
మానములు చూరగొను నట్టుగను, [ప్రజలయందు [పచారము నొందునట్టుగను 
గోమలు, నభలు, నమావేశములు మొదలగు వాటి మూలమున (ప్రయత్నించి 
యుండును. ఈ సారస్వత కృషిలో ఒక భాగమే ఆయన కవుల వలన కృతి 
స్వీకారము పొంది వారిని సన్మానించుట. ఆయన కృతి పతిత్యమునకు నోచు 
కొన్న (గంథములలో భాగ్య వకమున దశ కుమార చరితము మాతము మిగి 
లినది. ఆ యదృష్టము కేతనదే కాదు, మనదికూడ, ఆ (గంథము సజీవమై 
యుండ బట్టియే మహాపురుషలక్షణలక్షితమైన తిక్కన మహోదారమూర్తిని 
_పత్యక్షముగా గాకున్నను మనో నయినములతో నైనను చూడగల్లుచున్నాము. 


దశకుమార చరితము నంకితముగ గొను నాటికి ఆయన లోక సం[గహ 
పరాయణుడై యెన్ని విదముల కృషి చేయుచుండెనో, లోకు లాయన మహనీయ 
తను గుర్తించి యెట్లు పూబించుచుండిరో, దశకుమార చరితము నందలి వాక్య 


ముల వలన (గహింపవచ్చును. అప్పటికే ఆయనకు ఉభయ కవి మితుడన్న 
బవిరుదము రూఢ మయ్యెను. 


కం॥ ““అధినుతుడు మనుమ భూవిభు 
నభ దెనుగున సంస్కృతమున చతురుండై తా 
నుభయ కవి మతు నామము 
త్రిభుననముల నెగడ మంతి తిక్కడు దాల్సెన్‌.” 


సంస్కృత పండితులును, కవులును దేశభాషా కవులను సరకు సేయ 
కుండుట పరిపాటి. ఎవరో కొందరు ఉదార చితులైన పండిత కవులు తప్ప 
సావారణయముగ కేవల శాస్త్ర పారంగతులైన వండితులు తెలుగు కవులను చిన్న 
చూపే చూతురు. తెలుగు కవులా తిరస్క్మారమును సహీంపక |వతీకారాధి శే 
పణలు చేయుటయు నహజమే! నంస్కృత పొండిశగము కల్లి ఉభయ భాషల 
యందును కవిత్వము చెప్పనేర్చి దేశభాషా సాహిత్యావళ్యకతను గుర్తించిన 
మహనీయుడు ఆ రెండు వర్గముల వారిని సమదృష్టితో చూచుచు సమముగ 
నాదరించుచు పొరుపులులేని పొత్తుకు సంఘటింప గలడు. ఆట్టివా(డు ఉన్నత 
పదస్థుడె మాట చెట్టబడి గలవా డైనప్పుడే అది సాధ్యమగును. అట్టి పాభవ 
ముకు వడఏియు గలవాడు ఆనాడు తిక్కన ఒక్కడే: ఆయన (పావును 


191 


కోరి చెంత చేరిన కవులలో సంన్క్భత కవులును తెలుగు కవులును కలిసియే 
యుండిరి. అప్పటి తెలుగు కవులు సైతము సంన్కృత మెజుగని ఆపండితులు 
కారు. అయినను సంస్కృత కవులు వారిని మెచ్చక పోవుటకు కారణము 


తెలుగు కవిత్వమునెడ వారికిగల చిన్న చూ పేగాని తెలుగు కవుల సంస్కృత 
రాహిత్యము కాదు, 


11 వ శ తాబ్టి మధ్యభాగమున ఆంధ భారతావిర్భావము  జరిగినను 
తత్పూర్వుము నుండియు సంస్కృతాభిమానులకు తెలుగునెడ గల నిరనన భావము 
తిక్కన నాటికి కూడ శమింపలేదు కాబోలు! కావుననే ఆయన ఉభయభాషా 
కావ్య రచనలచే, ఉభయ కవుల పోషణచే ఆ రెండు వర్గముల వారికిని వొత్తు 
కుదుర్చవలనసిన భారము వహించెను. తిక్కనార్యుడు నంస్కృత [గంథములను 
రచించి యుండు ననుటకు సందేహము లేదు. ఒక దృష్టాంతము చూడుడు. 
కాకతీయుల ఆడవడుచును, బుక ),_రాయని కోడలును, కంపరాయని ఆర్థాంగియు 
నైన గంగాదేవి తన భర్త తురుష్క నంహార మొనర్చి సాధించిన ఘన విజ 
యములను “మధురా విజయము” అను పేర సరసమైన ఒక చార్మితక కావ్య 
ముగా నంస్కృతమున రచించెను. ఆ [గంథావతారికలో పూర్ణ నంన్కత 
కవుల నుతించు సందర్భమున ఆమె తిక్కనార్యుని కూడ స్తుతించెను. ఆ 
న్లోకమిది: 


“తిక, యజ్వ కవే స్పూకిః 

కౌముదీవ కలానిథః 

స తృషైః కవిభి స్పెరం 

చకోరైరివ 'సేవ్యతే॥” 
కవులు కళానిధియైన తిక్కన సోమయాజి కవియొక్క భాషణమును దవ్ని 
గొన్న చకోరములు కళా౧ధియొక్క కౌముదినివలె నిరాతంకముగ ఆస్వా 
దింతురు. 

ఈ (ప్రశంసకు విషయభూత మైనది తిక్కనార్వుని సంన్క్బృత కావ్య 

రచన అనుటకు నందేహపడ నక్కరలేదు. అట్లుగాక గంగాదేవి ఆయన భారత 
మునే అట్టు కొనియాడెనని తలంప వచ్చునుగాని, నంన్కృత  కవయ్యతి 


102 


సంస్కృత కావ్యమున నంస్కృతపూర్య కవి స్తుతిచేయు సందర్భమున 
సంస్కృత కవియైన తిక్క_ననే స్తుతియించి యుండెననుకొనుట లెన్చ. 

(త్యేక [గ్రంథ రచనలు చేయక పూర్వము నుండియు ఆయన చాటువు 
లెన పద్యములను, శ్ఞాకములను రచించుచు [ప్రాచీన కావ్య,పౌఢిని వివరించుచు 
సమకాలీన రచన యందలి గుణ దోషణములను విమర్శించుచు నత్కావ్య రచనా 
గోష్టలను నిర్వహించుచు కవి కుల గురువుగా విలసిల్లి యుండును. అట్టి ఉప 
దేశాచ రణము లవల్లనే నాడేకాక నేడును కావ్యానుకానన కర్తగా పూజ్యుడయ్యెను. 


శాననములో ఒక భాగమే నిర్వచనోత్తర రామాయణావతారికలో నూచింపబడిన 
ఉతమ కావ్య లక్షణములు. 


వాటిలో కొన్ని సోమనాధాదులను విమర్శించెడి అధిషేపణ వాక్యములును, 
కొన్న సార్యకాలికములై న కవితా శిల్ప మర్యాదలును కలవు. సోమనాథుడు 
మాటిమాటికి తెలుగు వాక్యములలో నంస్కృత వాక్యములను-_|[శకుతి స్మృతా 
గమాదులందలివి_చొవ్పించుచు శాంత ప్రాసమును కూర్చుచు 1 విశేషణ 
విశేష్యములకు లింగ వచనములం దుండదగిన భేదము నొవ్పరికించుచు వళులు 
పానలు పులిమి పుద్నును తన నిరంకుశ త్యమును (పకటించెను. ఈ దోషముల 
నన్నింటిని తిక్కన నిరసించెను. ఒక భాషలో ఇంకొక భాషా వాక సములు 
చొనువుట రచనా దోషములలో నొకటిగ ఆధునిక పాశ్చాత్య విమర్శకులును 
వక్కాణించిరి. దీనినే తిక్కన ఆనాడు 2 జాత్యము కాదు అని సోమనాథుని 
రచనలో తప్పు పళ్లైను. 


తగాకాాానానినననననా నన లిన... నానన 


1. ఇది సంస్కృత భాషా మర్యాద. సన్నయ తిక్కానాదులు దీనిని పాటించిరి. 
“కథ జుగత్చరిసిద్ద గావున” ఆని తిక్కన (ప్రయోగము, ఈ వాక్యములో కథ అను 
తత్సమ పదమునకు సంస్కృతమున “క థాఅనెడి ఆకారాంత త్రీలింగ శబ్దము మూలము. 
కాని కి విశేషణమెన “ప్రనిద్ది శబ్దము ఆకారాంత త్రీలింగమే కావలయును. కావుననే 
రథ జగ త్స సిద్ద అని (వానెను. ఈః స౦_పదాయము మన భాషలో వడియారవ శతా తాగి 
వరకు నడిచెను. అప్పటినుండి మారి పోయెను, ఇప్పుడు మనము కథ జగత్చఏ9నీ ద్దము 
అని [వాయుదుము. 


ం * “జాత్యముగా ము నొప్పయిన సంన్క్బుత మెయ్యె ౧దే జొన్న” ఈ వార 


వ 


ఒప్పయిన అను పదము సంస్కృతము అను పదమునకు విశేవణము కాదు. అది 


అప్మర్థక మైన అవ్యయము. “'“ఒప్పయినప్ప +టికి* అని దాని అర్థము. తప్పు గాక 
సోయిీనను ఏ సొగసుగా నుండినను శాత్యము కాకపోవుబచేత తెనుగు వాఠళ్యమున సంస స్కృ 


తము చొప్పించరాదని తాత్సర్యము., ఈ సిద్ధాంతము నంన్క్భత వాక్యమును అనుక రించు 
టక (వాక్యాన్న మున “అను ధాతు (ప్రయోగము చేయుటకు) నంబం డించినది కాదు, 
మటి యేక వాక్యములో కొన్ని పదములు సంస్కృత ముగా కొన్ని పదములు తెలుగుగా 
(వాయుటకు నంబందించినది, పం డితారాధ్యుని (సకరణమున దీని కొక యుదాహరణము 
నిచ్చితి, చూడుడు, 


193 


(పొతబడ్డ మాఓలు వాడుట, రసభంగము చేయుట, లక్షణ విరుద్ధముగ 
వాయుట మొదలగునవి సార్వకాలిక దోషములుగానే పేర్కొనెను. 

పాళ్చాత్య విమర్శకులు కావ్య రచనలో (పాతబడ్డ మాటలు [పయోగిం 
చుట అనాగరక లక్షణములలో ఒకటి యని సిర్దేశించిరి (One of the 
barbarisms of poetic art is the use of the Obselete}. ఆర్థము 
నకు తగిన శబ్బమును వాడుట, వలుకు లొండొంటితో పొంది యుండుట, అలతి 
యలతి పదములతో కాహళ సంధించిన విధమున వాక్యమును సంధించి ధని 
వుట్టించుట మొదలగునవి ఉత్తమజాతి కవిత్వమునకు గుణములుగా ఆయన 
పేర్కానచు. 


వెసి పర్కాన్న లక్షణము లన్నియు ఉత్తమ కావ్య రచన చేయదలచిన 
వారి కెలరకు సర్వ సొధారణోవడేశములు. 

తిక్కనార్యుని మహనీయత కవిత్వ పాండిత్యములకు మాతమే వరి 
మితము గాదు. ఆయన వైభవము, దాతృత్వము, వ్యవహార ధౌరంధర్యము, 
కర్మ పరత్వము, జొదార్యము కవి వండిత హోషణము మొదలగు మహా రాజో 
చితములైన మహా లక్షణములను వర్చించుచు కేతన (వ్రాసిన ఈ కింది పద్యములు 
చూడుడు: 


సీ '“'సుకవీం్యద బృంద రక్షకు డెవ్వడనిన వీ( 
డను నాలుకకు. దొడవైన వాండు, 
చి నిత్యస్థిత శివుం డెవ్వండనిన వీ( 
డను శబ్ధ్బమున కర్థమైనవాండు, 
దశదిశా విిశాంతయశు( డెవ్వండ నిన వీ( 
డని చెప్పుటకు. బా[తమైనవా(డు, 
సకల విద్యా కళాచణు( డెవ్వ(డనిన వీ( 
డని చూపుటకు గుతియెనవా6ండు, 
తే॥ గ మనుమసిద్ధి మహీశ సమస్త రాజ్య 
భార ధారేయు. డభికూప భావభవు(డు, 
కొట్టరువు కొమ్మనామాత్యు కూర్మి: సుతు(డు 
దీన జనతా నిధానంబు తిక్కళౌరి॥ 


13 


194 


సీ! నరస కపీం[దుల సత్ప బంధము లొవ 
గొనునను టధిక కీ రనకు( దెరువు, 
లలిత నానా కావ్యములు చెప్పు నుభయ భా 
షలయందు ననుట |వశంస (తోవ, 
యర్థిమె( బెక్కూళ్ళ నగహారంబుల( 
గా నిచ్చు ననుట పొగడ్త పొలము, 
మహిత దక్షిణలైన బహువిధ యాగంబు 
లొనరించు ననుట వర్ణనముదారి, 


తే॥ గీ! పరున కొక్క_ని కిన్ని యు. _(బకటవృత్తి 
నిజములై పెంపు సౌంపారి నెగడున టై 
కొమ్మనామాత్యు తిక్కని కొలది సచివు 
లింక నొక్కరు డెంన్నంగ నెందు గలడు” 


ఆయన దశకుమారచరి తముగాక యింక నే [గంథముల నంకితము 
గొనెనో యిప్పుడు తెలియ వచ్చుట లేదు. అచ్లే ఉతరరామాయణ, మహాభారత 
ములు తప్ప తత్కృతములైన యితర గంథములును కన్పించుట లేదు. ఆ 
కాలమున నవి యన్నియును ఆయన కీర్తి మకుటమున మాణిక్యములై విరాజిల్టి 
యుండును. ఆయన బహువిధ యాగములను మహిత దక్షిణలతో గావించె 
నని కేతన చెప్పెను గదా! ఆ యాగములలో సోమయాగముకూడ నూచితమై 
యుండు ననుకొనరాదు. ఆయన అప్పటికి సోమయాజియె యున్నచో ఆ విష 
యమును కేతన వర్ణింపకుండ వదలుట యెట్లు? సోమయాగమునకు వూర్యము 
చేయదగిన [త స్మార్త [(కతువులు చాలా కలవు. కావున తిక్కనార్యుడు, 
కృతి స్వీకారము నాటికి సోమయాజి కాక పోయినను హవిర్యాజియె యుండును. 
మరియు, కృతి పతిత్వమునకు పిమ్మట అనతి కాలమునకే నిర్య్వచనోతర రామా 
యణ రచన సాగించి యుండును. 


దశకుమార చర్మితయందు, ఆ [గంథము [ప్రసావింప బడకపోవుట, వె 
ఊహకు ఆధారము, పోయినవి పోగా, ఆ రామాయణమే తిక్క_నార్యుని (ప్రథమ 
కృతిగా నిల్చెను గాన, దానినే స్వీకరించి తద్గుణ విశేషములను పరిశీలింతున్ను, 


195 
నిర్వచనో త్తర రామాయణము 


రామాయణ రచనా కుతూహలనుగల తిక్కన ప్రధాన కథాత్మక మైన 
పూర్ణ భాగమును వదలి వెట్టి ఉతరకాండను చేపట్టనేల? తిక్కనార్యుడు భావి 
లోకమునకు కలిగెడి ఈ శంకను నివృత్తి చేయగల వాక్య మొక్కటియు అ 
[గంథావతారికలో పలుకలేదు. మైగా 


కం॥ “ఎతరినైనను ధీరో 

దాత్త నృపోత ముడు రామ ధరణీవతి స 

ద్వత్తము సంభావ్య మగుట 

నుతర రామాయణో కి యుక్తుడ నైతిన్‌ [” 
అని మనస్సులోని మర్మమును చెప్పకయే ఒక [తోపుచూట విసరెను. ఈ 
వాక్యము చార్మితకులక తృప్తి గొలుపదు. కావుననే కొందరు తిక్కన తాత 
గారైన మంతి భాస్కరుడు పూర్వ రామాయణమును రచించెననియ, అదియే 
భాస్కర రామాయణ మను పేర బరగుచున్న దనియు, వానిని పూర్తిచేయ 
తలంపు తోడనే ఉత్తర కాండను చేవర్సైననియ సమాధాన వడుదురు. ఆకే 
యగుచో 


తే. గీ॥ “సార కవితాభిరాము గుంటూరి విభుని, 
మంతి భాస్క్లరు మత్పితామహుని. దలంచి 
మైన మన్ననమెయి లోక మాదరించు, 
వేర నాకృతి గుణములు వేయునేల॥"” 


అని తాతగారి ప్రసంగము తెచ్చి పశంసించిన తాను ఆ సార కవితాభిరాముని 
రామాయణ కర్భత్యము మరుగు పరచనేల? అడి ఆయన కర్శ్చృత్వమును 
(పకటించవలసిన సమయమే కాని మరుగు వరచవలనిన సమయము కాదు. 
మరుగు పరచుట తగదనెడి ధర్మము తిక్కన యెరుగని వాడుకాదు. కనుక 
భాస్కర రామాయణము మంతి భాన్మరునిది కాదని నా తలంపు. కాగా ఆయన 
ఉత రకాండనే రచించుకికుగల కారణము, దత్వ్పూర్యము గోన బుద్ధారెడ్డి రంగ 
నాథ రామాయణము ఆరు కాండములను రచించి యుండుటచెే అసంపూర్ణము గ 
నున్న ఆ మహా కావ్యమును ది్యపదలలో కాక పోయినను పద్య మయముగా 
నైనను రచించి సమ్మగ రామాయణమును ఆంధ భారతికి అర్భించు సంకల్బమే 


106 


అని నా ఉదేశము. మణి సిర్వచనోతర రామాయణము రంగనాథ రామా 
యణమునకు పూరకము కాదు, ఇదియు ద్విపదలోనే [వాయబడినచో నా 
రెంటిని ముడివేయ వచ్చునుగాని, కానినాడు ఇది స్వతం్యత రచనయే।; రంగనాథ 
రామాయణమునకు ఇది పూరకము కాదు కనుకనే ఆ శతాబ్ది చివరి భాగమున 
బుద్ధారెడ్డి కొడుకులు కాచవిభుడు, విద్ధలుడు అనెడు సోదర కవులు తమ 
తండి యానతిని ఉత్తర కాండదును ద్విపదలోనే రచించి ద్విపద రామాయ 
ణము పూర్తి చేసిరి. వారి రచన రంగనాథ రామాయణమునకు యథార్థమైన 
వూరణము; నిర్వచనోత్తర రామాయణము న్యతం తము. 


తెలుగులో పూర్వ రామాయణము ద్విపదలో నుండగా నుత్తరకాండ 
రచించి రామాయణమునకు నమగత సంపాడింప నెంచిన ఈ కవి ఉత్తర భాగ 
మును కూడ ద్విపదగా రచింపక పద్య పబంధముగా నేల రచింపవలెను? 
మీదు మిక్కిలి దానిని నిర్యచనమేల చేయవలయు ననెడి సందేహములు ఎవరి 
కనను ఫొడ్రముట నహజము. దానికి నాకు తోచిన నమాధాన మిది; నన్నయ 
ఊవక్రమించిన చంపూ పద్ధతి దేశి రచన కాదనియు, చంపూ పద్ధతిలో నెడ నెడ 
వచ్చెడి గద్యలు పద్య పఠన ర క్రికి ఉపహతి కల్గించుననియు, పద్యమునకు 
పద్యమునకు వాక్య సాంగత్యము చేయవలని వచ్చినచోట కలిగెడు న్రైశమును 
చంపూకర్త రెండిటిమధ్య వచన వాక్యమును చొవ్చించి తన అనమర్ధతను కవ్చి 
వుచ్చుకొన వచ్చుననియు సోమనాథ [పముఖ ద్విపద కవి వర్గముయొక 
ఆక్నేవణలై యుండును, బుద్ధారెడ్డి సోమనాథునితో [పతిభటత్వము వహించి 
తానును ద్విపద రచనయే చేసి బసవ పురాణమున కానవచ్చెడి లోపములు తన 
రామాయణమున దొరలకుండ నిర్వహించి సోమనాథునికంటె తానే ప్రామాణిక 
మైన ద్విపద రచన చేయగలవాడనెడి [వళ సిని నంపాదించెను. నిజమే. ఎవరు 
వాసిననేమి? తిక్కనకు ట్విపద కావ్యము నచ్చదు. నిజముగా నది పాడుట 
కను వైనదేగాని వథనమున కంతగా పనికిరాదు. చదువు కొనెడి వారికి అది 
కలిగించెడి వినుగుదలయు, వేనటయు [గంథము నెడ విముఖత్వుము కల్గించును. 
పద్య కావ్యములోగల ఛందో వైవిధ్యము పఠనమునకు రక్రిని కల్గించును. ఈ 
విషయ మంతయు సోమనాథుని |ప్రకరణమున చెప్పితిని. ఒక పద్యమును 
ఇంకొక పద్యముతో సంఘటించునెడ కలిగెడి కేశమును చంపూకవి, వచనము 
వలన దాట గలడనెడి రెండవ ఆక్నేపణకు నమాధానముగా కాబోలు, తిక్క 


197 
నార్యుడు “వాక్య సాంగత్యము సేయుచోనై న గద్యము తోడుగ చెప్పి వెట్టో 
అని |ప్రతిజ్ఞచేసి నిర్వచన |ప్రబంధమును రచించి అది ద్వివద కావ్యముకంటె 
సర్వథా మేల్‌ తరమని నిరూవింప దలచెనని అనుకొనవచ్చును. ఈ |పతిజ్ఞను 
ద్వివద కర్తల ఆశ్నేపణలను వరాన్తము చేయుటకు మాతమే పూని పాలించెను. 
కాని తదుపరి భారత రచనావనరమున ఆయన దానిని ఆవరింవలేదు. కావుననే 
భారతమును నన్నయ దారిని గద్యపద్యాత్మకముగానే రచించెను. 


నిర్వచనోత్తర రామాయణము మనుమసిద్ధి పట్టాభిషిక్తుడైన విధప ఎంత 
కాలమునకు రచింపబడెనో నరిగా చెప్పలేము. కాని దశకుమార చరితమున 
ఈ [గంథ [పస్తావన లేదు గనుక దానిని కృతిగా వుచ్చుకొన్న విమ్మటనే దీనిని 
తిక్కనార్యుడు మనుమ సిద్ధికి కృతి యిచ్చి యుండును. మరియును మనుమ 
సిద్ధి, అద్దంకివద్ద సారంగపాణి అను పేరుగల మహారాష్ట్ర సామంతు నొకనిని 
అవలీలగా జయించి, వాడెక్కి తిరిగెడి అశ్వరాజమును కైవశము చేసికొనెనట! 
దీసిని ఆ దినములలో ఒక ఘన విజయముగా చెప్పుకొని యుందురు, 
రాజధిరోహించెడి గుజ్బమునుకొనుట, అతని కిరీటమును దొలగ [దోయుట వంటిది 
కాబోలు! ఆ యుద్ధ విజయమును తిక్కన తన (గంథావతారికలో ఇట్టు 
వర్ణించెను, 


థా “శృంగారంబు నలంగ దేమియును; (బ స్పేదాంకుర | శేణి లే 
దంగంబుల్‌ మెజు(గేద వించుకయు, మాహారాష్ట్ర సామంతు సా 
రంగుందోలి, తురంగం ముంగొనిన సంగామంబునం దృప్త స్‌ 
పాంగ సార యశుండు మన్మవిభు వంపై చన్న సైన్యంబునన్‌.” 


ఈ యుద్ధము 1257 వ సంవత్సరములో బరిగినదట. మరి మనుమసిద్ధి 
శ తువులు స్వాధీనపరచుకొన్న రాజ్యమును గణపతి దేవుని సాయముతో మర 
సంపాదించిన యుదంతము ఈ [గంథమన పేర్కొనబడబేదు. కాన తతూ 
రమే ఇది రచింపబడి యుండవలయును. ఆట్టుగాక ఈ రచన తరువాతన 
యైనచో నది కృతివతికి ప్రతిష్టా హేతువు కాదని కృతికర్త విడిచిపుచ్చెననుకొన 
వచ్చును గాని గణపతి చక్రవర్తి యెడ చూపవలనిన కృతజ్ఞతను తడవకుండుట 
వేరొక అ(పతిష్టకు కారణమగునని ఉచితజ్ఞుడైన తిక్కన యెరుగకపొడు. “రాజ్య 


198 


నష్టము, పునః |ప్రావ్తీ, ఇత్యాది మాటలు లేకుండగనే గణపతి మనుమనిద్ధుల 
మైత్రికి నూచకములైన ళబ్దములతో ఆ చక్రవర్తిని ప్రశంసింనవచ్చును, కావున 
అద్దంకి విజయమునకును శ[తువుల వి|దోహ చర్యకును మ ధ్యకాలమున ఎప్పుడో 
ఈ [గంథము రచింపబడి యుండును. 


ఈ ఊఉ త్రర కాండాను వాదము భారతానువాదముకంటెను మిగుల స్వతం 
(తము, ఈ ఆఅనువాదములో తిక్కన మొదట చూవిన ఆతి స్వతం్యతత పూర్వ 
రామాయణ కథను అతి సం|గహముగ రచించి ఉత్తరకాండ కథా (పారంభము 
నకు పూర్వరంగముగా నలంకరించుట. ఆ భాగమునందలి అయోధ్యాపుర వర్ణ 
నము విమ్మట రామాయణ కథా సంగహము ఆయనదిగా మనకు లభించిన 
ఆమూలక మైన న్యంత కవిత్వ [పకరణము. కధాంతమున రామ నిర్యాణమును 
పరిహారించుట రెండవ స్వాతం్యత్యము. వీని వలన మంగళారంభము, మంగళాం 
తము, స్వయం సంపూర్ణమునైన యుత్తమ రామ కథ ఒక తెలుగు కావ్యమగా 
వెలసి నట్టాయెను. 


అసలు ఈ ఉత్రర కాండము వాల్మీకీ కృతము కాదనియు . ఒకవేళ 
తత్కృతమే యయినను ఆందు చాల (పక్షి వములు కలవనియు ఆధునిక విమర్శ 
కులు అందురు. |పాచీనులలో సైతము కొందరు కొన్ని [ప్రతులలో కానవచ్చు 
అధిక పాఠములను (పక్షిప్ర ఖాగములుగానే శంకించిరి. అది [గంధములో 
నంచు మించు ఐదవవంతు ఉండును. తిక్కన మిగిలిన భాగములో సైతము 
కొంత విసర్జించెను. 


[ప్రాచీనులు కాక ఆధునికవిమర్శకులు ఊఉ త్తరకాండమున ఏయే భాగ 
ములు (పక్షిప్తములని నిర్ధారించిరో తిక్కన విసర్జించిన భాగములు ఇంచుమించు 
అవియే యగుట ఆశ్చర్యము. ఆ, పక్షీ పములనే గాక, మరికొన్ని భాగములను 
వినర్దించుటయే కాక ఆయన చేసిన ఇంకొక మార్పు రాముని” ధీరోదాత్త నృపో త్ర 
ముని” గానే చితించుట. వాల్మీకి రామాయణ పూర్వకాండములలో రాముని 
విష్ణుత్యము అంతర్వాహినిగానే యుండెను గాన్కి ప్రస్ఫుటము కాలేదని రంగ 
నాథ రామాయణ ,పకరణమున జెివ్చితిని. ఉఊ త్తరకాండమున తద్భిన్న ముగా 
రాముని విష్ణుత్యము వాచ్యముగానుగ్గడింవ బడినది. ఇది వాల్మీకి కృతము కాదని 
వాదిఎదెడి వారికి ఈ రామపాత్ర చితణములో కానవచ్చెడి ఖద మొక హేతు.వై 


199 
నది. నిర్వచనో తర రామాయణములో రాముని పురోషోత్తముడుగా గాక, 
పురుషపుంగవునిగానే చితించిన తిక్కన తొలినాటి వాల్మీకి ఆశయమును ఆకుం 
థితముగా పరిపాలించిన వాడయ్యెను, ఇంతేకాదు, రావణ పాతను సయితము 
రాక్షసుడుగా గాక ధీరోద్దతు డైన నాయకునిగా చి[తించి ఆనాడు రామునకు (పతి 
నాయకుడు కాదగిన హరుడే అనివించెను. 


ఉతర రామాయణకథ రామునకు సంబంధించినంత వణకు వరమానము, 
రావణునకు నంబంధించినది భూత పూరము. భారతమునకు హరివంశము ఎట్టి 
అనుబంధ వురాణమో (ఖీలపురాణమో) ఉతరకాండము పూర్వు రామాయణము 
నకు ఇంచుమించు అటువంటి అనుబంధము, ఇందు శ్రీరామ పట్టాభిషేకము, 
సీతారాముల |ప్రణయలీల, సీతావివానము, రాముని అనుతాపము, రాముని ఆశ్వ 
మేధము, కుశలవుల రామాయణగానము, సీతా భూ[పవేశము అనునవి మా[తమే 
రాముని చరితమునకు సంబంధించిన ముఖ్యాంశ ములు. ఈకథా భాగము 1,8,9, 
10, ఆ శ్వాసములలో నడిచెను. నీతా వివాసమునకు తరువాత జరిగిన కథ యం 
తయు తుది రెండాశ్యాసములలో నున్నది. [వధమాశ్వానము పూర్యరామాయణ 
కథా నంగహముతో ముగిసినది. మధ్యగల ఆ రాశ్యాసములు రావణుని వంశము 
నకును అతని జీవితమునకు సంబంధించినవి. ఈ భాగములో ఒక్క హనుమం 
తుని జనన వృత్తాంతము మ్మాతము పానంగికముగా చెప్పబడ్డది. 


భారతమున కావ్యశిల్ప సంబంధములగు ఏ మహోదార విశేషములు 
తిక్కన [ప్రతిభకు నిదర్శనముగా ఉదాహరింపబడునో అవి యన్నియు ఈజఉ త్తర 
రామాయణముననే స్థిరరూపము దాల్చినవి. భారతము |వాయకున్నను ఆయన 
కవితాయశ మునకు ఈ [గంథ మొక్క టియే చాలి యుండెడిది ఆయన కవిత్వ 
మునకు జీవమని చెప్పదగిన శద్దార్శౌచితి, సంభాషణ కౌశలము, సజీవపాత 
సృష్టి, నిశిత [పకృతి పరిశీలనము, తీక్షమనోనిదానము, అల్పాక్షరముల ఆన 
ల్పార్థరచన మొడలగునవన్నియు భారతమునందువలె ఇందును వ్య క్తములగు 
చుండును. మజియు ఇందుగల యే చిన్న ఉపాఖ్యాన మైనను భారతముల్‌ 
వలెనే న్వయం సంపూర్ణమును, కావ్యధర్మ శోభితమునునగు శిల్పఖండము 7 
భాసించు చుండును. రామునకు సంబంధించిన కధాభాగములో సీతావివాస 
ఘట్టము పధానాంశము. ( అష్టమా కారసము 92-186). రావణుని కధాఖాగ 


200 


ములో అతనిజైత యా తలలోకా నవచ్చెడి సూరలోళ సాధారణమైసపరా కమ 
విజ్బంభ ణము కాక, ఆతని ఉద్దతదుష్కాము కత్వమునకు సంబంధించినవి ఆ-డ్సు 
కథలు కలవు : అందులో నొకటి ఈ కావ్యమున రంభా రావణుల సంవాదము 
(షష్టాశ్వానము 5% వ-76 పు అను పేర బరగు చున్నది. రెండవది వేదవతి 
వృతాంతము (పంచమా శ్వాసము 4 ప-లితి ప) 


(1) సీతా వివానఘట్టము :- ఈ కావ్యమునకు గర్భస్థాసీయమును 
రామునిజీవితమునకు పళశయమును ఆయిన ఈ ఘట్టములో తిక్కన ప్రదర్శిం 
చిన పాతానుగుణమైన భావములు, తదను రూపమైన వాక్యములు, సర్వతో 
ముఖమైన ఆయన నాటకీయ (పతిభకు పరమ దృష్టాంతముగ వెలుగొందు చుం 
డును. మేరుధీరుడైన రాముడు “అయ్యంగనకును నాకును నిదియవిధి అను 
మానింపకుడు నిశ్చాయంబగు చోటన్‌” ఆని తన తమ్ములకు ఆదేశించు నపుడు 
ఆయన తెగువ అనుల్లంఘనీయమైన రాజశాసనముగ శిరసావహింప దగినదని 
వ్య క్రమగుటయే కాక సీతారాముల పుట్టుకయే దుఃఖ సంవేదన కొబకుఆని ఆయన 
భావించినట్టు కూడా విడితమగును. భవభూతి నాటకములో “దుఃఖ నంవేదనా 
యెవ రామే చైతన్య మాగతమ్‌” అని రాముడనెను. సీతారాము లిరువురును 
దుఃఖ సంవేదనము కొజకే పుట్టిరని ఈ కావ్యమునందలి రాముడనుకొనెను, పుట 
పాకము వలె హృదయమున శోకము మరుగుచున్నను ధీరతా కవచితమైన 
చిత్తమున పొడమిన భావమునకు “అయ్యంగనకును నాకును నిదియ విధి"అన్న 
వాక్యము శబ్దరూపము. ఇంకొక కవియెనచో ఈ ఘట్టము నింత గంభీరముగ 
రచింపలేడు. లక్ష్మణుడు సీతను వనమునకు తోడ్కొని పోవు సమయమున 
రాముడు స్వయముగా అటకు వచ్చి దహించుకొని పోవుచున్న తన హృదయ 
తాపమును మాటలలోగాని, చేష్టలలోగాని ఇంచుకయు వ్యక్తము కానీ కుండ 
ఆమెను రథమెక్కించి తుది వీడ్కోలు నొనంగెను. ఆతని ధెర్యమునకు చోర 
పడుచు ఈ దురంత కార్యమెమగని ఆ ముద్దరాలి అమాయకత్వమునకు దు దుః 
వడుచు చెంత నిల్చియన్న లక్ష్మణుని మొగమున ఆలిని నునోభావము ద్య క 
మయ్యెనట. ఆశ్చర్య చింతాముదితమైన మజది మొగమును కన్నె త్రి చూచినచో 
సీతకు కొంచెమేని అనుమానము కలిగి తీరును. రాముడు ఈ సంక టస్థితి 
గహించి తనకు ఇష్టము లేకున్న న ను నిన్ను దూర భూములకు పంవుచున్న ందులకు 


201 

నామీద అలుక వచ్చి లక్ష్మణుడు మొగమును ఒక విధముగ పెట్టినాడు చూడు 

మని సీతకు చూపెను, ఇక్కడ వర్తించిన ఆ మూడు పాతల చిత్రవ్య త్తి వివ 
ర్రములు మూడు పద్యములలో వదర్శించి చూపిన ఆ నేర్పు నాటక ల రలకే 
కాదు; నాటకము నభినయించు నటులకును సాధ్యము కాదు. అందును లక్ష్మణుని 
ముఖవైఖరిని గమనించి, రాముడు దానికర్ణము చెవ్వట పార్యువ రియైన 
పృాతయొక్క చేష్టను కథా కార్యముతో మేళగించుట అనెడి ఒక నాటకీయధర్మ 
మునకు దృష్టాంతము [to attune the movements of the side 
character to the main action of the drama |. ఈ |పజ్జ నేనెరిగి 
నంతవరకు షేక్స్‌పియర్‌ నాటకములలో వెక్కు చోట్ట కానవచ్చును. తిక్కన 
కావ్యమును నాటకీయముగ రచించునను సిద్ధాంతమునకు ఇటువంటి ఉదాహరణ 
ములు పెక్కు. చూపవచ్చును. ఈ మూడు పద్యములు తధ్గుణ గరిష్టతకు 
పాఠకులే [వమాణమనుదురు కాక. 


ఉ॥ అక్కుట ః నాదు వేడ్క కుచితానుచితంబులు నూడతే విభుం 
డొక్క. తలంపు వాఃడయి, సముత్సు కతన్‌ నను దవ్రుపుచ్చ6గా 
నిక్కమ యియ్యకోలరయ నెయ్యముతియ ఫ్యముగాదె” యంచునిం 
వెక్కగ6రాముడెంద ముడుకె క్కరథంబు లతాంగి యెక్కి నన్‌, 


ఉ॥ ఆ_త్రణి నున్న ధైర్యమున కచ్చెరువందుచు, జీవితేశవహృ 
ద్భృత, మెరుంగమిన్‌ మదిని దీనికి నమ్ముట కుమ్మలించుచుం 
జిత్రము ఖేదమానసము(జెందిన మాన్స(గలేక, లక్ష్మణుం 
డు_త్రల మందుచున్న విభు డుగ్మలి కాతని( జూవియిట్టనున్‌ , 


ఉ|| దూరమునాక, ఘోరవన దుర్గత లంబులః గేలినల్పగా( 
గోరెడు భామలం, దియల( గోరినయట్టుల పుచ్చు రాజులన్‌ 
ధారుణి నెందు. గానమని తామును దీనికి నడ్డ పెట్టం నే( 
బోరితమాడి యిట్లు నిను. బుచ్చుట కల్గినవా డు సూచితేలో 


(2) ఇక రంభారావణ సంవాదము : రావణుడు ఇం దలోక ము 
దండెత్తి సోవుచు కైలాస ము చేరువసేనల విడియించెను. ఒకనాటి వెన్నెల ర్యా, 
ఆతడు పటకుతీరమున కావల ఒంటరిలై విహరించుచుండ, నలకూబరునింటికి 


202 


అభిసారికా వేషము దాల్సి పోవుచున్న రంభ యావృన్చికముగ నాతని కంట 
బడెను. ఆ స్త్రీ ఎవరై నకు అగుగాక. అతడు నంకోచముతేక బలాత్కరించు 
స్వభావము కలవాడు.వాడు ఆమెను నిలబెట్టి ఆమెపేరు, పోక మొదలగు (ప్రశ్న 
లడిగి తాను త్రిలోక జేతయైన రావణుడనని తన గొప్పచెప్పుకొని తన వలపును 
వెల్టిడించెను. రావణుడెంత యుద్ధతుడో రంభ అంత పౌఢ. ఆమె తన వాకా 
తుర్యమును చూపి “పం కిముఖుండ వని నే నక్కట 1 నీకు కోడలగదయ్య ! 
తొలంగు తొలంగు “అని మందలించెను. తిరస్కార పూర్వుకమైన ఈ ఉపా 
లంభమునకు ఇంకొకడై నచో సిగ్గుపడి సగము చచ్చిన వాడగును. ఆంతేకాదు 
తాను లంజెయైనను నలకూబరునితోడి తన తమకము లంజియ కాదని ఆమె తన 
అనన్యస క్రతను స్పష్టము చేనెను.కాని ఈ వాదములన్నియు వానిమది కెక్కవు. 
వాని ఉదేకమట్టిది. జంకుగొంకులేక వాడా అవ్సరనను ఎంగిలిచే నెను. ఈ ఘట్ట 
మున ఆ రెండు పాత్రల సంవాదమును నడపుటలో తిక్కన చూవిన నైవుణి 
యటుండగా, జుగుప్పావహమైన రావణుడు చేసిన పనిని “ఎంగిలి చేయట” 
అని |వాయుట బంగరు కిరీటమునకు రత్నము పొదుగుట వంటిది. అవమానిత 
యెన ఆ వనిత వెనుదిరిగిపోక, 


కం॥ “వెల వెల బాజుంచు గొంకుచు। 
దలకుచు సడ దొ|టు వడుచు( దలకుచు( దనలో 
బలుకుచు, నెడ నెడ నిలుచుచు, 
నలకూబరు కడకు నాతి నలగుదు( జనియెన్‌.” 


ఈయెడ ఆ అభిసారిక పొందిన చిత్త వెకల్యమును ఛాయా నమూూతముగా 
ఆర్థభేదము గల |క్రియలతో వర్ణించుట తిక్కనకె తగును. 


(8) వేదవతి :- ఈమె “కుళధ్వజుడొను ఒక మునీశ్వరుని వుతిక. 
ఆమెను విష్ట్ణువునకిచ్చి వెండ్జిచేయవలయునని తండి సంకల్పము. ఏ వరుడు 
వచ్చి అడిగినను ఆయన ఆమె నిచ్చుటకు ఇయ్యకొనలేదు. జంభుడను ఒక రాక్ష 
సుడు నిరాకృతు డై ఆ మునీశ్వరుని వధించెను. ఆ కన్య దుఃఖము దిగమింగి 
విష్ణునే వతిగా బడయుటకు తపము చేయగడగెను. రావణుడు దారి వశమున 
ఆమె ఆశ్రమమునకు పోయి ఆమెను వలచి తన కోరికను చెప్పెను. ఆమె తన 
కథ యంతయు చెప్పినను వాడు తన మనసును మార్చుకొనలేదు. ఆ తాపన 


203 

కన్య వాని మాటలకు రోసి “పో! పో! మతిలేదు నీకు” అని వానిని ఫగ్‌కొపైను, 
తన తపః |పభావమును కూడ చూపెను. వాడంతతో ఆగక ఆమెను పట్టుకొన 
బోగా “నేను విష్ణువునకే ఖార్యగా నీకు మృత్యువుగా మరు జన్మమున జనింతు” 
నని చితి(జొచ్చెను. రంభ “నీకు కోడలగదయ్య తొలంగు తొలంగు ఆనుటి 
ఆ [పౌఢాప్పరనకే తగును. “పో పో మతిలేదు నీ కొనుట ఈ మునికన్య కే 
తగును. ఆ రెండు హితములను నరకు గొనకుండుట అఆరాక్ష్షనరాజున శే 
తగును. తిక్కనార్యుని |గంథ మందెల్లడను కానవచ్చెడి ప్మాతోచితమైన భావము 
లకు, భావోచితములైన శబ్రములకు ఇవి ఒకటి రెండు ఉదాహరణములు. 


సీతా పరిత్యాగమునకు పూర్వము సీతా రాములు సలిపిన వన విహార 
వర్ణనలో తిక్కనార్యుడు చూపిన సరసత్వము, చతురత, నాగరకత, మార్ష 
వము, లాలిత్యము మనభాషలో ఇంకెక్క డను కానరావు, ఆ చితణ మంతయు 
సీతా రాముల (ప్రణయ జీవితమాధుర్యము. (పెమనిష్టము, _పణయసుందరమును 


అయిన, ఆ దాంపత్య మాధుర్య వర్ణన ఒక అమృత వాహిని, ఈ యెడనే కాదు, 
మరి యెయ్యెడనై నను నాగరక ముదాలంకృత మైన దాంపత్య సౌకుమార్యమును 
వర్ణించుటలో తిక్క_నతో సాటి రాగల కవి మరి యొకడు లేడు. 


శ్రీరాముడు సీతాసౌందర్య లక్ష్మిని ఆరాధించుటకు చేసిన [ప్రణయ సేవా 
సారన్యమును వర్ణించిన ఈ [కింది పద్యమును నూడుడు; 


సే॥ “కలపంబు లభినప గంధంబులుగ గూర్చి 

తనువల్రిగలయంగ దానయలదు 

పూవులు బహువిధంబులుగగట్టి ముడికొక 
భఆగిగా నెత్తులు వట్టియిచ్చు 

హారముల్‌ మెజయ నొయ్యారంబుగా గుచ్చి 
యందంబువింతగా నఅవరించు 

మృగమదపంకంబు మృదువుగా సారించి 
తిలకంబు వెట్టి నెచ్చెలికింజూవు 


అ॥ జనకరాజతనయ మనము దలిర్పంగ 
వివిధ నిపుణలీల వెలయ నిట్టు 
చతురముగనొనర్చు సౌభాగ్యసారాభి 
రామమూ ర్తి యగుచురామ విభుడు.” 


204 


ఇందలి సీతా రాముల విహార వర్ణనకు సంస,ృతాంధవవలలో సొటి 
రాదగినది కాళిదాసు కుమారసంభవమున వర్ణించిన పార్వతీ పరమేశ్వరుల 
నందనోద్యాన విహారము మ్మాతమే, అయినను ఇందు కాళిదాసానుకరణ 
మేమియు లేదు. కాశిదానుతో సాటిరాగల కవి ఆంధనున తిక్కన ఒక్కడే. 
మూలమున సైతము ఈ విహారము చెప్పబడినది గాని అందు వాల్మీకి చేతి 
జాడయే లేదు. వరి, ఆది తిక్కన వర్ణనతో పోలికకు నిలువజాలదు. అయితే 
తిక్కన చేసిన ఈ వి హార వర్ణన ము కొంతదీర్ణముగ ఉన్నదని నెవమెన్ను 
వారుండ వచ్చును ఏ వర్ణన నైనను, ఏ కథ నైనను అనతి వి సృతముగ నడ 
వెడి ఈ కవి ఈ యెడ ఆ మర్యాదను ఏల పాటింపలేదు? ఈ |వశ్నకు నాకు 
తోచిన సమాధానమిది: సీతా రాముల దాంపత్యమునకు అది తుది దినము. 
పూర్ణ రామాయణము విప్పి చూచినను అనలు సంపూర్ణమైన వారి దాంపత్య 
సౌఖ్య మెట్టిదో మనకు తెలియదు. ఈ కాండమున ఆ దంపతుల [ప్రణయ 
మధుర జీవితమును |ప్రదర్శింపదగిన అవకాశ మీ ఒక్క చోటనే కలదు, ఆ 
అవకాశమును చే జార్చక పాఠకులు ఆ మాధ్యురమును ఆకంఠముగ గోలి 
తృవిచెందునట్టు కవి దానిని పపంచించెను. పున్నమి వెన్నెలలో విహరించు 
చకోరముల జంటవలె, ఆ పుణ్యదంపతు లిరువురును తనివి తీరుకంతకు విహ 
రించి అలసి సొలసిరి. వెన్నెల విహారము చేసి అలసి వాలిన చకోర ముల 
జంట వ్యాధుని దెబ్బకు గురియైనట్టు, విహారదివసానంత దము రసమయమైన 
(పణయ విహార దివ్యలోకము నుండి పావవంకిలమైన వ్యావహారిక లోకమున 
దిగిన వెంటనే మరునాడు ఆ పుణ్య దంపతులకు విది (పహారము వల్ల శాశ్వత 
వియోగము కలిగను, ఆ సంయోగమునకు (పతియోగముగా ఈ వియోగము 
తటస్థించట వలన ఆవి ఒండొంటికి పోషకములైనపి. ఆ నంయోగ వర్ణనమే 
నంక్షిప్తమగునేని, బెట్టిదమైన ఈ వియోగము నందలి విషాదభాశము నువ్య 
క్షము కాదు, అట్టి భావ భరమును మోయడగినడి ఆ విహార వర్ణ శా విన్హృ 
తీయే: అనుయోగములైనను |[పతియోగము కైనను సంఘటనలు రెండును, 
సమాన బలము కలవి లైనవుడే ఒకదాని బరువును రెండవది మోయగల్లును, 
లేనిచో ఒకటి తేలిపోవును. 


తిక్కన భారతమును రచింవక పోయినను, ఈ రామాయణము వల్లనే 
ఆంధ సాహిత్య లోకమున శాశ్వత మైన యశమునకు భాజనమమయ్యుడి వాడు, 


205 


కాని భారత రచన వల్ల తెను(గున ఏ కవికి అందని _బహ్మ పదమును చేపట్టి, 
కవి |[బహ్మ యయ్యెను. ఈ రామాయణము వల్లి అట్టి పదవి ఇభింపకున్నను 
కావ్యశిల్ప పారంగతుడైన మహాకవిగా పేరు పొందెడివాడు. ఈ సామర్థ్యము 
కూడ ఆన్య దుర్హభమే! ఈ వాజ్మయము వుట్టినది మొదలు నేటివరకు ఆయన 


వలె నర్వవిధము ముల ల అనవద్యమైన కావ్య కళాసృష్టి చేసిన కవి లేడు. శిల్ప 


హౌొఢిని పరీక్షించుటకు |గంథ నిస్తృతియు పద్యముల యొక్క సంఖ్యయ, 
మేతము కాదు ఆయినను నిరచ నోత తర రామాయణము విన సతి యందును 
అల్ప|గంథము కాదు, అందు ఒకటి కాదు, రెండు [పబంధములకు సరిపడు 


[(గంథ మున్నది. వస్తుతత్వమును బట్టి, భారతమున కూడ అన్నీ రెడ లను 
సాధ్యము కాని బహుముఖమైన కావ్యశల్ప చాతురి ఈ [గంథమునందు (పతి 
పద్యమున గోచరించును. కావున ఇది తొలిరచన అఏియు భారతముతో సాటి 
రాదనియ అపొఢ మనియు అనుకొనుట సాహీత్యమునకే అపచారము చేయుట. 
తిక్క నకే ఈ [గంథమునెడ మిక్కిలి మక్కు._వగలదు. దీని తరువాత పది 
వం డేండేండ్లకు పారంభించిన భారతములో ఇందలి పద్యములు కొన్ని సంద 
ర్భము పొనగి నవుడు యథా తథముగ వాడుకొనెసు. తలచినచో అక్కడ వేరు 
పద్యము [వాయగలడు, కాని ఈ [గంథముమీది మక్కువ ఆపని చేయనీయదు. 
ఆ పద్యములలో కొన్ని ఇవిగో; 


1. టశ్రావ్యంబై చెలగన్‌ గభీరమధురజ్యానాద ముద్దామ వీ 
ర వ్యాపారనిరూఢతన్‌ (పతిశరారంభంబు మర్దించుచున్‌ 
నవ్య|పౌఢి దృఢావసవ్యగతి నాశ్చర్యంబుగా నేయచున్‌ 
దివ్యాస్త్ర య్ములబోరి రిద్దరును సాదృశ్యం బద్భుశ్యంబుగన్‌ . 
(ని,రా.4. ఆ./1-భా.వి.5 ఆ 182) 


ల. కలగన్‌తోయధి నప్రకంబు గిరివర్గంబెల్ల నూటాడె నం 
దలతంబొంది వనుంధరావలయ మాళాచ[క్రమల్రాడె గొం 
దలమందెం దిద శేందు పట్టణము పాతాళంబుఘూర్జిల్లె నా 
కులమయ్యెన్‌ (గహతారకాకులము సంక్షోభించె నవ్వేధయున్‌. 
(ని.రా.2 ఆ.56-_భా.వి.& ఆ 172 


206 


8. గుణమున ల న్తకంబునను కోటియుగంబునకేల దారీ 
షణముగ నుప్పతిల్లి రభనంబుగరేగిన మాడి దీవమా 
ర్లణనిక రంబులొక్కట నరాతిబలంబులగప్ప కార్డుని 
క్యణనము రోదసీకుహర కర్పరముం బగిలింప నుగతన్‌. 
(ని.రా.8.ఆ. 18.-భా.) 


4. _ తిగిచి కవుంగలించి నరదేవకులోతము డక్కుమారు నె 
మొగము మొగంబునం గదియ మోవు గరాంగుకులం గపోల మిం 
పుగ బుడుకుం బొరింబొరి నపూర్వవిలోకనమాచరించు గ 
ప్పగుమృదుమౌళి నుజ్జకలనభాంకుర చేష్ట మొనర్చునర్మి లిన్‌ . 
(ని.రా.10 ఆ.4 భా వి 1. ఆ, బి47) 


(ఈ పద్యములో ఒక్కపదము మా(తము మార్చుగలదు) 


భారతము : రచనా కాలము 


కాసెసర్వప్ప తన సిద్దేశ్వర చరితలో తిక్కన, గణపతి దేవునకు 
భారతము చదివి వినివించి ఆయనమెప్పు వడ సెనని చెప్పి ఉండుటచే కాకతీయ 
చ్మకవ రి సందర్శనమునకు పూర్ణమే తిక్కన భారతము రచించి యుండెనను 
కొనుటకు ఆవకాశము కలదు. కొందరలే తలంచిరి. ఆరే యగుచో |262వ 
నంవత్సరమునకు పూర్వము గణపతి దేవుడు మనుమనిద్ధికి సాయ మొనర్చుట 
నిజమే కావున అప్పటికే భారతము రచింపబడి యుండవలెను. ఆ కాలము 
నిర్వచనో తర రామాయణ రచనా కాలముగా చెప్పదగినదే కాని, భారత జనన 
కాలము కాదు భారతము నిర్వచనోత్తర రామాయణమునకును గణపతి సాయ 
మునకును మధ్యకాలములో రచింపదగిన అల్ప [గంథమును కాదు నిర్వచనోత్తర 
రామాయణమునకు పూర్వము రచింపబడలేదనుటకు [ప్రబలమైన ఆధారములే 
కలవు రామాయణము నాటికి ఆయన సోమయాజి కాలేదు. దాని గద్యలో 
ఉభయ కవి మితుడనని చెప్పుకొన్న తిక్కన భారత గద్యలో “బుధారాధన 
విరాజి తిక్కన సోమయాజి” అని చెవ్పుకొనెప. రామాయణమున ఆయన 
మంతిత్వ |పస్తాకన కలదు. భారతమున డాని స్మరణయేలేదు. మొదటి దానిలో 
“అమలోదాత్రమనీన నే నభయకావ్య |పౌఢిపాటించు కిల్పమునన్‌ పారగుడన్‌ " 


207 


అని తన (పజ్ఞనుద్దాటించు కొనుటకు సంకోచింపని ఆ కళావిదుకు రెండవ 
దానిలో “నా నేర్చినభంగి చెప్పివరణీయుడనయ్యెద భకకోటికిన్‌” అనె 
వినయ మధురముగా తన ఈశ్యరార్చాణ బుద్ధిని వెలార్చెను. భారత కథా 
పవృతితో ఇంచుమించు సమానమయిన పరిపూర్ణ జీవితము గడపి, అవా ౫3 
సర్యకాముడై ఫలము |బహ్మారణమన్నప్పటి రచన భారతము. ఆభిజ్ఞాన 
గా కుంతల భరత వాక్యములో కాళిదాను 


“మమాపిచ క్షపయతు సీలలోహితః 

వునర్భవం వరిగతశ క్రి రాత్మభూ:ః!'” 
ఆని తుది మనోరథముగా మోక్షపదవిని కోరినట్టు తిక్కన భారతాఎతమున 
'“హరిహరనాథ! నర్యభువనార్చిత। నన్‌ దయజూడు మెప్పుడున్‌ ఆని [పవన్న 
తాంజలి ఘటించెను. ఈ పద్యమునకు తరువాత ఆయన మరల కవిత్య్యము 
[వాయలేదనియే నా తలంపు రామాయణము కంటి పూర్వము భారతము 
వుట్టుట అనంభవము. అవకాశము లేమిచే ఉతర రామాయణమున నామ 
మాత్రము (పదర్శితమైన ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానము భారతమున నవాసముఖముల 
వవహించి, కవిబహ్మ నామమును సార్థకము చేసినది. ఆయన కవిత్వము 
వలననేకాక, [బహ్మా విద్యోపదేశ ము వలనను సార్ధక బిరుద నాముడయ్యును. 
అదికాక మం|తిత్యమువదలి యజ్ఞముచేసి, లోక వ్యవహార నంనర్లము లే దీక్షతో 
నిర్విఘ్నముగా భారతము పదిహేను పర్వములు సిర్వహించి యుఎడును. 
ఆయన జీవితములో నిట్టిమార్పును, ఆయన ఆత్మీయతలో నట్టి పెంపును 
వచ్చుటకు రామాయణ రచనానంతరము అధమము పదిపవిహేను నంవత్సర 
ములకాలము పట్టియుండునని నాయూహ. ఈ యూహ నిజమయ్యెనేని భారతము 
1270 [పాంతమున (పారంభింపబడియుండును . 


గణవతిదేవున కాయన భారతమును వినిపించినమాటే నిజమైనచో అది 
నంస్కృత భారతమే కాని తెలుగు భారతము కాదు. అప్పటికాయన స3స్మృత 
భారతమును పెక్కు పర్యాయములు చదివి అందలి విశేషములను వ్యాఖ్యా 
నించుచు “భారత [వవచనమును తిక్కన నోజినుండియే వినవవలయు''ననెడి 
క్రీ రిని గడించి యుండును కర్ణాకర్హిగా ఆమాటవిన్న గణవతి దేవుడు ఆయన 
భారతము చదివించుకొని యుండ వచ్చును. సంస్కృత భారతమును పిడదాంభా 


థు 
b= 


208 


దినముల నుండియు పునః వునరావృ త్రముగా ఆయన వరించియుండునుగాని 
అనువదించుటకు పూను కొనినప్పుడు మా(తమే ఆ [గంథమును వివ్పియుండ డు. 
భారతమనగా భారతీయ విజ్ఞాన సర్వన్వము. ఆ సౌరమంతయు అమృతముపలె 
చిరకాలమాస్యాది చిన వాడు కనకనే కవిబహ్మ దాని వినిర్మాణమునకు ఆశ 
పడుటయేకాక అర్హ తకూడ సంపాదింజెను. ఇవన్నియు కాక; 


ఊఉ “కావున భారతామృత ము కర్ణ వుటంబుల నార|గోలి యాం 
(ధావళి మోదముంబొరయునట్టుగ సాత్యవతేయ నంన్మ తి 
శ్రీవిభావాన్సదంబయిన చిత్తముతోడ మహాకవిత్వ ధీ 
ఇావిధినూని వద్యముల గద్యములన్‌ రచియింబెదన్‌ కృతుల్‌. 


అనికదా ఆయన చేసిన పతిజ్ఞః భారతరచన కుషక్రమించినది మొదలు 
తుదిదాక యజ్ఞ దీక్షితునివలెనే కవిత్వ దీక్షితుడై రచన వరిసమాప్రి నొందంచే 
నన్న మాట. ఆది యెంతకాల మైనను కానిండు. దీకాకాలములో దీక్షితుడు అన్య 
కార్ధములయెడ దృష్షిని |త్రివ్పుటకు వీలులేదు. అట్టి వ్యగతకే దీక్షయని వెరు. 
మరి మం[తిత్వకాలమునందే తిక్కన ఈ భారతము రచించి యున్నచో ఆ దీక్ష 
యెట్లు సాధ్యమగునుః రాచకార ములు ఆయన దీక్ష కెట్టు భంగము కల్గింప 
కుండును? ఒకవేళ తాత్కాలికముగ మం|త్రిత్యమును దూరముగ నుంచి భారత 
రచన కోనము దీక్ష వపించియుండరాదా అశ్నచో, అట్టు ఉండుట పొనగదని 


నమాధానము. రాజ్యమును, రాజును కన్నాకువలె కనివెట్టియుండవలనిన మంతి 
కొంతకాలము స్వకార్య తత్పరత్వముచే మంతి పదవిని ఉ పేక్షించుటకై నను 


రాజు అంగీకరింపడు. ఆ మంతి చిత్తమును అంగీకరింపదు కావున నర్యలౌకిక 
వ్యవహార వాననలు యజ్ఞరూవమున త్యాగము చెనిన విమ్మటనే భారత రచనా 
దీక్షకు పూడకొనెననుట నహేతుకముగను నమంజనముగను ఉండును, ఈ 
సిద్ధాంతమును పూర్తువక్షము చేయువారితో నాకు వాడము లేదు. 
(గంథారంభము 

భాగతము వ-చమ వేగమనెడు |వశస్తి యటుండగా, అది ధర్మాదై కత 
మూర్తియని తీక్కనార్యుడు సార్థకమును, ఆద్వితీయము నైన నామకరణము 
చేనెననియు, ఆ ఎశేషణమే చరమ నిద్ధాంతమనియు నన్నయోభట్టు _పకరణ 

వ 

ములో జెవ్చితిని నన్నయభట్టు రచన అరణ్యపర్వ మధ్యభాగమున నిలిచిఫోగా 


నీ 


209 


గంథము వూ ర్రిచేయనెంచిన తిక్కన ఆటనుండి కొనసాగింపక తన కృతిపతికి 
వట్టముగట్టదగిన స్థానము అదికాదని యెంచియే ఆ భాగమును వడలి విరాట 
పర్వముతో (గ్రంథము (పారంభించెను. భారతము |పబంధమండలి యని తిక్క 
నయే అనెను. అందొక్కాక్క- పర్వము ఒక్కక్క (పబింధము., దేవునకుగాని 
నరునకుగాని కృతి ఇచ్చుట |పబంధాదిని జరుగును. కాని మధ్యభాగమున 
జరుగదు. దానికే మంగళాచరణ పూర్వకమైన కృత్యాదియని పేరు. తిక్కన 
నన్నయవలె రాజనరేం్యదునకే అంకితము చేయనెంచినచో భట్టారకుని రచనను 
అందుకొని కొనసాగించవచ్చును గాని అట్టుకానినాడు ఆ భాగమును తడువరాదు. 
రాజవరేందున కర్పితమైన ఆరణ్యపర్యమున హరిహరనాథుని (ప్రతిష్టించుట 
పౌసగదు. ఆ పర్వము మొదలే నరాంకితమయ్యెను. కనుక పిమ్మట హరిహర 
నాథున కర్పించుట ఆర్థభుక్తాన్నమును ఈశ్వరునకు నివేదన చేయుటవంటిది- 
పోనీ, ఆరణ్య పర ఉత్తరభాగమును రాజనరేం[దునకిచ్చి విరాటవర్యాాదిని 
హరిహరునకు పట్టము గట్టరాదా! యని యందుమేని, అది తిక్క_నయే కాదు యే 
కవియ చేయరానిపని. ఈశ్వరునకు [గంథమర్పింవ దలచినవాడు (వతమును 
భంగ మొనర్చుకొని కొంత భాగము నరాంకితముచేయు దోషమునకు బాల్పడడు. 
కావుననే తిక్కన భారతమునకు విరాటవర్వము మొద టిడైనది. నన్నయ 
పూరి గ మూడుపర్వములు రచించి యుండుటచేతనే తిక్కన విరాటపర్యమును 
చేపట్టెనని చెప్పువారు కొందరు కలరు. 


ఉ॥ “అదరణీయసార వివిధార్థగతిస్ఫురణంబుకల్లి ఆ 
షాదశపర్య నిర్భ్యహణసంభృత మై పెనుపొందియుండ నం 
దాడిదొడంగి మూడుకృతులాం! ధక విత్వ విశారదుండు వి 
ద్యాదయితుండొనర్చె మహితాత్ముడు నన్నభట్టు దక్షతన్‌” 


ఆను పద్యమును వారు ఆధారముగ చూపుదురు. ఈ పద్యమున తిక్కన 
మూడు కృతులు అనుటలోని అర్థము స్థూలమేగాని గణితకాస్తాంనుసారముగా 
లెక్క-బెట్టి చెప్పినదికాదు. అట్టు చెవ్పవలనివబ్చినచో రెండు వర్వముల మూడా 
శాఇసముల నూటనలుబదిరెండు పద్యములు ఆని చెప్పవలెను. అది గణకుడు 
చేయవలసిన పనిగాని, కవిచేయవలసిన వనిగాదు. నిజముగా నన్నయ మూడు 
పర్యములే రచించియన్న చో చె పద్యమును చెవ్చిన తిక్కన నాల్లవ సర్యమును 


14 


210 


| పారంభింవక ముందు, ఆ మూడు పర్వములును చదివియుండవలయును గదా। 
ఆయనకు లభ్యమైన ఆసంపూర్ణ భాగము తదుపరి ఎజ్జన నాటికి లుపమైపోయె 
ననుకొనుట హాస్యాన్పదము. అసంపూర్ణన్థితిలో అట్టిదుస్థితి సంభవించిన సంభ 
వింపవచ్చునుగాని తిక్కన పదునైదు పర్ణములతో పూరియెన సమ్మగ [గంథ 
ములో ఒక భాగము లుఫ్రమెపోనిచ్చు ఉదాసీనత ఏ అక్షరాస్యునకును ఉండదు, 
కావున ఆరణ్యపర్యశేషమును తిక్కన వదలి వెట్టిన మాటయే నిజము. దానికి 
కారణము వెన చెప్పినట్టు కృతి పతికి పట్టముగట్టదగిన స్థలము అది కాకపోవుట, 


భారతము ధర్మాదె కత మూరియైనర్లే తిక్కనరచితభాగమునకు కృతి 
భర అయిన హరిహరనాథుడును నర్యదేవతాదై తమూర్తి. 


హరిహర నాథ తత్త వము 


కల్పితములైన నామరూప ఖేదములచే భగవంతుని వేరను, మతము 
చేరను దారుణ కలహములకులోనై అలజడి పొందుచుండిన ఆం [(ధులకు తిక్కన 
(ప్రసాదించిన భగవత త్యము హరిహరనాథము. 


హరిహరనాథ నామరూవములను గూర్చి ఆం్యధులలో భిన్నాభ్నిపాయ 
ములు కలవు. [గంథావతారికను బట్టియు ఆశ్వాసముల ఆద్యంత పద్యము 
లను బట్టియు నేను [గహించినంతవరకు ఆ హరిహరనాథ త త్యమును వివరిం 
చెదను. ఆ తత్వము నుగుణమును సాకారమును ఐనప్పుడు శివకేశవాత్మకము. 
నిర్గుణమును, సిరాకారమైనపుకు ఉపనిషత్సతిపాదితమైన పరమాత్మ. ఓం 
కారము తద్వాచకము. ఆ తత్వము సుగుణాత్మకముగా సాకారముగా ఆరాధ 
సీయమైనపుడు శ్రీయన గౌరినాబకగెడి స్రీతత్వము. అయ్యది నిర్ణణాత్మకమై 
ఓంకారచాచ్యమైనపుకు [హీంకార వాచ్యమగును. ఈ ఆర్థమునే తిక్కన 
షష్ట్యంత పద్యములలో నిట్టు వ్యక్త మొనర్చను. 
కం ఓంకారవాచ్యునకు నన 
హంకార నిరూఢభావనారాధ్యునకున్‌ 
[హీంకారమయ మనోజ్ఞా 
లంకారోల్లాన నిత్యలాలిత్యునకున్‌. 


211 


కాబట్టి హారిహరుసి శివ కేశ వాత్మక మూర్తిగా భావన చేయుట ఆరాధ 
నార్థము. అప వుడా దేవుడు భక్తి గము సడ. రయోగగముః కడైనప్పుడు హదిహరునకు 


ఆకారము లేదు.! మరియు వ్యాసుని వాజ్మయ [ప్రపంచమునకు హరిహరనాధుడు 
లక్యమట 


కం ఫ్రీ సంపాది వదాంబుజ 
నాసా గనివాన రనికనాదామృత ధా 
రాసారరూప వేద 
వ్యాన వ్యంజిత విహార హరినాథా! 


ఇక్కడ వేదవ్యానవచన్సు అనగా (బహ్మనూ(తములు అని ఆర్థము. 
కావున (బహ్మనూ,తములలో ఏవరతత త్వము సి సిర్రేశింపబడినదో ఆ పదార్థ రమే 
తిక్కనార్యునకు లక్ష్యమైన హరిహర నాథ తత్త ము, అదియే ఉవసిషత్ర తి 
పాదితము ఆ తత్ర పము జ్ఞానగ మ్యము, ఆంతేకాదు. ఆ దేవుడు “| కతుభూషణ 
మణి. నిత్యాగ్ని హః శే త్ర పరతం[ తులకు, [కతుపరాయణులకు , ““అవూర్ర్రి' 
మనెడి వేదవిహిత కర్మానుష్టాన ఫలమునొవగడి యజ్ఞపురుషుడు. కావున ఆ 
దేవుడు పూర్వమీమాంసా ప్రతిపాదితమైన తత్త ముకూడ అగును. 


యోగి భకుడుగా చేతులు శడోడించునవుడు, నాసా్శ నివా సమెన ఆ 
నానో లా యెలా? 
జ్‌ నో న్‌ Cory జ 
హరిహర తత్త కము శివరెళ వాత్మ క ముగా సాకాత్కరించును. శివునకు కైలాన 


మును, విష్ణువునకు వైకుంఠమును నివా న లోకములుగదా! మరి ఈ మురువురిలో 

లోకమున ధర్మగ్రాని కల్గినప్పుడెల్ల వైషంఠ మునుండి భూలోకమున 

విష్టనకు పరిపాటి. విష్ణువు తాల్చిన ఆవతారములలో తిక్కనకు ధ్యయమైకడి 

శ్రి కృష్ణా వతారము, కావుననే యశోదా సన్యపానము చేసిన యమశందనుని, 

వాలా హలపానము చేసిన పరమ శివుని ఒకనిగనే భావించి ఆయవ స్తుతించెను. 
యకోద పాలు (తగిన ఆ బాలుడే కౌస్తుభాలంకారుడైన మహా విష్ణువు కైలాన 

వాసియైన ఆ శివునకును వైకుంఠ వానియైన ఆ విస్ణునపను భేవము లేదు. ఆపే 


వెకుంఠవాసియగు విష్టుశకును భూలోక వాని యగు కృష్ణునకును భేదము లేదు. 


1. ““నాదామృత ధారాసార రూప్తడు' 3% ళ్‌ 66 నాసాఛ్రీనివాస రనిపడు ల ఇఓన్వేడ్ల 
వ్యాసవచోవిభనలక్ష్య 1 హరిహర నాథా” 


212 


ఈ భేదములేని భ క్రితో ఆయన రచించిన ఈ [కింది శ్లోకమే భగవద్దర్శన 
యోగ్యతను సంపాదించినది. 


“కిమస్థి మాలాం కిము కౌస్తుభం వా 
పరిష్మి యా యాం బహుమన్య సే త్వం 
కిం కాలకూటః కిమువా యశోదా 

సస్యం తవ స్వాదువద [పఖోమె॥” 


న! 


ఇంతేకాదు, శివ కేశవుల ఆభేద (పతిపత్తికి భారతమున అమోఘమైన ఇంకొక 
రూవ కల్పన చేయబడినది. సైంధవ వధకు (పతిజ్ఞ చేసిన అర్జునుని చే శ్రీకృష్ణ 
డారాతి పూజ నందుకొని ఆ వీరుని వి శాంతికై నిదింపుమని ఆదేశించెను. ఆ 
నిదలో స్వవ్నమిషచే అతనిని కైలాసమునకు గొనిపోయి శివుని దర్శింప 
జేసెను. ఇక్కడ జా[గ్రదవస్థలో కృష్ణు నర్చించునపుడు అర్జునుడు ఏయే గంధ 
పుష్పాది పూజా ద్రవ్యములు నమర్చించెనో అవియే స్వప్నావస్థలో శివుని శరీర 
మన కానవచ్చెను. మహాద్భుత మైన ఈ దృశ్యమే 


“ని వాయ విష్ణు రూపాయ శివ రూపాయ విష్ణవే 

శివన్య హృదయం విష్ణుః విష్ణోశ్చ హృదయగ్‌ ౦ శివః” 
అను మంత్రమునకు రూప కల్పనము. తిక్కుననాడు ఆం[ధదేశమునగల 
విషమ మత పరిస్థితులలో ఈ భావనయు ఈ సాధనయు ఈ యుపదేశములును 
యెంత ఆవశ్యకము లయ్యెనో విజ్ఞులు [గహింపగలరు. 


ఈ హరిహరనాథ తత్త్వము తిక్కనగారు కల్పించినది కాదు. వ్యానుని 
భారతమునగల ఆనేక తత్త్వములలో ఒక తత్స ఇముగ నున్నది. మరియు 
విష్ణుని అష్టోతర శత నామావశిలో “హరిహర రూవైక మూరయే నమః” 
అన్నచోట పేర్కొనబడినది. ఇట్లు అనేక తత్త ఇములలో నొక టిగ అనేక 
నామములలో నొకటిగానున్న ఆ నర్వదేవతా ద్వైత మూరియైన తత్త మును 
తిక్కనార్యుడు ధర్మా ద్వైత మూరియైన భారతమున ఎకైక వరత త ముగా 
పతికి తిషించెను. భారత కృతిపతి యిన హరిహరనాథుడు ఏడో ఒక [గ్రామమున 
వెలనిన గుడి కట్టించుకొన్న దేవుడు కాడు. నృష్టి స్థితి లయములకు కరయైన 
విశ్వమయుడు. సారాంశ మేమనగా హరిహరనాథుడు ఇవులకు, వైష్ణవులకు, 
కర్మిఘలకు, జ్ఞానులకు, భక్తులకు, యోగులకు, మం(తో పానకులకు, తవన్యులకు , 


213 
సాధారణ శరణ్యుడు. ఐహిక మనోరథములనుగాని ఆముష్మిక సుఖమునుగానీ, 
మోక్ష పదవినిగాని, యోగ సిద్ధిని గాని (వసాదించెడి సర్వ ఫల్మపదాత. తిక్కన 
భారత రచనావనరమున హరిహరనాథుడు సాక్షాత్కరించినపుడు “జన్మాంతర 


దుఃఖముల్‌ తొలగునట్టుగ జేసి కృతార్థు జేయవే” అని (బ్రహ్మానంద స్థితిని కోరి 
నమన్కరింపగా ఆ దెవుడు 


తే॥ గీ॥ “జనన మరణాదులెన సంసార దురిత 
ములకు నగపడరకుండంగ.( దొల(గు తెరువు 
గను వెలుంగు నీ కిచ్చితి eee 400 


9? 
శకి ఆపి త శ ఏ 4 4 క శ 6 5 ఇ ఇ ఈ 9 ఫశ వ శ చి థి ఇ $ చి ప ఈ 


అని వర మొసగెను. అనగా మోక్షమన్నమాట. తన జీవితయాత సార్ధక 
మైనదనియు మోక్షపదవి నిశ్చిత మనియు ఎరిగియ అంతతో కర్మ సన్యాసము 
చేయక లోక సం[గహార్ధమై భారత రచన కుష్మకమించెను. 


ఖారతాం[ థికరణము 


ఆంధ భారతము మూలవిధేయము కాక స్వతంత్ర రచనయే యైవనదనెడి 
గౌరవము ఆ మువ్వురు తెలుగు కోవులకును చెందవలనినవే. యథా మాతృ కతా 
పేక్ష వారిలో నెవ్వరికిని లేదు. అది ఫలములేని (వ్రతమని వారెరుగుదురు. 
ఆందును తిక్కన పాలబడిన భాగము చాల దుర్హటమైనది. యుద్ధ పంచకమున 
వర్ణనీయమైన విషయమంతయు నమిత వేగముతో నంచలించెడి దృశ్య పరం 
పరామయము. దానిని వినుగుదలయు పునరుక్తి లేకుండ రసవంతముగా తెనుగు 
నకు తెచ్చుట సుకరమైన పనిగాదు. ఆయన దానిని నిర్వహీంచిన విధమిట్టిదని 
వర్ణించుటయు సుకరముగాదు. ఆ యా వీరుల స్వభావముల కుచితములైన 
ఆ లాపములు, వరస్పర సంభాషణములు మొదలైన వాగ్వాపారములే కాక 
రద రసానుగుణములైన వారి హస్తన్యాస ముఖన్యాస ఖడ్గచాలన పహర ణా 
దులు సైతము నూమ్మాతి సూక్ష్మ వివరములతో వర్ణించి మన ఆత్మలను యుద్ధ 
భూమిలో సంచరింపజేయును. ఆవై పర్వములలో శాంతివంచకము నా నా విధ 
ధర్మ తత్త మయము. ఆ భాగములను నమ్మగముగా నర్థము చేసికొనుటయే 
కష్టము. ఇంక వాటిని తెలుగులో చెప్తుట మిగుల దుష్కరము. ఇదీ యిట్టుండ 


214 


మై గుహ గతిగుహ్యూ మనివించుకొన్న భగవద్దితను దేశ 
నియు ఎవరేసని అందులకు పూను నుకొన్నను, ఆ పూనిక సవ 
లము కాదనియు పండిత లోకమున ఒక రూఢమైన అభిపాయము కలదు. ఆ 
ఆధ్యాత్మిక రప న్యము ములు దేశ భాషలో ఉచ్చరించుట పాపహేతువనియు భావిం 
చెడి వారును ఉందురు. ఠః సమస్య తిక గ్రాన పాలబడినది. ఆయన దీరు డె 


న్వతంత ౯ ద్య వ్లైతో తన బుద్ధికి ఉచితమని తోచిన మార్గమున దానిని పరిష్క 
రించెకు దాంత భాగములను తెనిగంవక విడిచినచో "తెలుగు భారతమునకు 


వంచమవేవ గారవము పోవుటయే కాక భారతము ద్వారా ఆయన ఆం|ధావళి 


గల ఆధ్యాత్మిక విషయ ముల ల నన్నింటిని తెనుగున యథా తథముగ చెప్పబూని 
నచో ఆది తా నేర్నరచుకొన్న ఆనువాద |పణాశికకు అనుగుణము కాకుండు 


ఏయే కాక రచనలో కావ్యశోభ కూడ మందగించును. ఈ సంకటావస్థరు దాటు 
ఓకే ఆయన ఆ ఘట్టములలో కొన్నింటిని పరిత్యజించి, కొన్నింటిని నంగ పంచి 
భారత నరన్వతీ భుజముల నుండి ఆ బరువు నెంత త గింపదగునో అంత 


దనుక తగ్గించి ఆ మె క్రీశను సుకర మొనర్చెను. అయినను వను త త్త్యమును 
బట్టి శాంతి ప చకమున అనివార్యమైన కొంత బరువును ఆమె మోయవలనియే 
వచ్చె 


ను. దాని నంతకంటె తగ్గించుట పొనగదు. సారాంశమేమనగా :- (తుత్యర్థ 
ములను తెనిగింపరాదన్న నియమము ఆయనకు లేదు. తెనిగింపలేని అశక్షత 
అంతకు మునే లేదు. ఒక మా రటు ఒక మారిటు చేసి ఆనియతము వర్తించెనని 
లోక మాచ్మేవించునన్న నంకోచ మసలే లేదు ఆయన పెట్టుకొన్న నియతి 


టబ 
అయన భారతమును తెటనల క వినిర్మించుప 99 సాధ్యమయ్యెడిదే కాదు. సీరన 
“కా 


We pn ప నే MY Mw ఇద 
ములను శ కౌ త్రై ఐపయికములును ఆయిన ఆ భాగములను కూడ ఆయన 
we అంజలీ మే n 
నమ చిత శజమటిత వాక విన్యాకములతో ప్పురించి రన హీనతను తొల 
కంచె. బయలు య లు ష్‌ ర శ 
| మూ 0 వన ద్య ఎటట చా ఆం యై త్తి ఆతా! ఆనే చ శంకకు సమాధానముగా శివుడు 
వారల చెపి.న ఈ కింది ఎను గ్‌ 
జ ర్వళితో అను ట్ట See డం బ్ర వై సీధ్ధాంతమునకు నిదర్శనములుగా 
చూవదనిక వెకి_ంటిలో నొకటి, 

“తాతె-కమలెన జో పళ్ళ ఆ 

క చ? న పం 
శీ MW meee re. A ల్‌ 
చే అల లల లేవు వార ఆ! జీవునకు” 


(ఆను. వ. వంచ ఆ, 187) 


215 
అట్టిదె కర్మ |పభావమును గురించి చెప్పిన ఇంకొక పద్యమును ఉదాహ 
రించుచున్నాను. ఈ పద్యార్థములో నహజముగా కవితా వాననయే లేదు. కాని 
వాక్య విన్యాన (పభావము వలన ఈ పద్యము మనోహర మైనది. 


విను కర్మంబొనరించును 
జననము మరణంబు, నదియ సౌఖ్యము దుఃఖం 
బును గావించుం దన చే 
సిన దానిం బడక పోవ శివునకు వశ మే! 
(ఆను, ప. (ప, ఆ, లక్ష) 

_ ఆయన నంక్నేవించిన ముఖ్యవేదాంత ఘట్టము భగపరద్గిత. భగవద్గీత 
భారత శరీరమున హృదయ స్థానమున ఉన్నది. మానవ శరీరము నందలి ర క్ర 
నాళము లన్నింటను [ప్రవహించు రక్తమునకు హృదయమె మూలము. అటి 
నండి బయలు దేరిన రకమే నాళముల ద్యారా శరీర మంతటను [పసరించుచు 
వుష్షిని, జీవమును ఒనగును. ఆవే భగవద్గీత నుండి (పనరించు ధర్మసారమే 


భారతము నందెల్లెడ లను (పసరించుచుండును. “ర్మ ఉపనిషత్తు తెనిగింప గూడ 
దనెడి మర్యాదకు కట్టువడియే ఆయన దాని సారమును నామ మాతముగా 


చెప్పెనే గాని నిజముగా తెసిగింపలేదు” అనెడి వారు కొందరు కలరు. ఇది సార 
హీనమైన వాదము. తెనిగింపరానిదే యైనచో దానిని తడవుటకే ఆయన అంగీక 
రింపడు. ఆట్టు గాక యే కొలదిపాటి శ్లోకములు తెనిగించినను, ఆ |వతము చెడి 
నప్టే యగును. వూనిన పతిన నామ మ్మాతముగ భంగవపజచుకొనుట కంటె 
దానిని తుదముట్ట కొనసాగించుటయే మేలు. కావున ఆయనకు ఆ (పతిజ్ఞ లేదు. 
దానికి భంగపాటును రాలేదు. ఆవశ్యక మైనంతవరకు గీతోపనిషత్తు ఆనువ 
దింవబడెను, భగవర్షితాపరముగ నించు మించు అలువడి వద్యములు [వాయుట 
దానిని వదలుట కాదు; నంకేవించి తెనిగించుట. ఆ సంక్షిపత తెనుగు నేత కై 
ఆయన యేర్పరచుకొన్న (పణాళికకు ఆనుగుణమే కాని విరుద్ధము కాదు. భగవ 
దీత యెంత ఉత్తమ (గంథమైనను ఆ ఊపదేశమంతయు ఉభయ. సైన్యములు 
మోహరించియున్న ఆ యుద్ధ భూమిలో ఆ|పనుత మని విమర్శకుల యభి 
[పాయము. ఈ కొ చిత్యమును [గహించియే తక్క_న తత్సారమును సందర్భ 
మునకు పొందుపడునంత మాతము చెప్పి కథా గతికి నిరోధము లేకుండునంత 
వరకు సంగహపరచెను. 


216 

మరి కొందరు శాస్త్రీయమైన శబ్ద నిష్కర్షత (Scientific Precision 
of Word) నంస్కృతమునందు వలె తెను(గున సాధ్యముకాదనియు ఆ 
అసాధ్యతను ఎజిగియే తిక్కన దానిని పూర్తిగా తెనిగింపలేదనియు ఆను 
కొందురు. ఇది ఆయన వాక్కునకు గల శక్తిని ఎరుగక అనినమాట. తిక్కన 
కవిత్యమునకు శద్దార్శ నిష్కర్షతయే జీవగజ్ఞ. తెనిగించినంత వరకు ఈ భగవ 
గీత యందుగాని, శాస్తా౦ర్ధ (వతిపాదకములైన ఇతర సందర్భముల యందు 
గాని ఆయన తెలుంగు నేతకు అర్భన్యూనతా శబ్దన్యూనతాది లోపము లేమియు 
రాలేదు. శాంతిపంచకమునందు ఎన్నో వాక్యములు ధర్మశాస్త్ర నూ[తముల వలె 
ఒక ఆక్షరమైనను ఆనావళ్యకమైనది లేకుండ సంపూర్ణ అర్థ స్ఫూర్తి కలుగునట్లు 
రచింపబడినవి. 


ఈ [కింది మూడు పద్యములు అందుకు ఉదాహరణము, 


కం! ఆనఘ ।! యనులోమమున దో. 
పును, |బతిలోమమున లయము వొందుటయును గ 
లును సర్వత త్త్వముల కవి 
యెనయక [బహ్మమును గలయు చే కత్వమగున్‌ . 
(అను-ఆశ్వా శ్వీఎప 184) 


తే॥ “హెదలు( దజుగుటకై, పొడ వొదవు( బడుట 
క్రై, కడను జేరు బాయుటకై, జనించు 
బొలియుటకు నె, సుఖంబును బొందు దుఃఖ 
మందుటకు నై, పదార్థము లభిలములును,” 

(అశ్వ. 2ఆ. వ 165) 

తే! మాతకును, వేదమునకు, ధర్మంబునకును 
బరములగు గురు, శాస్త్ర, లాభములు లేవు 
తపము లేదు |ప్రవాన [వతంబుకంటె 
నధిక మైనది యం;డు మవాత్ములనఘ. ” 

ఇక భగవగ్గితను గురించి : గీతను సం్యగహ వరచుటలో తిక్క 


నార్యుడు సారభూతములైన కొన్ని శ్లోకములను యధామాతృక ముగా అనువదిం 
చెను, 


217 
కం॥ “పురుషుడు సెడునను వాడును 
పురుషుడు నెరచునని పలుకు పురుమండును న 
య్యిరువురు నవివేకుల య 
ప్పురుషుడు 'నెరుపండు నెడడు భుజవీర్య నిధీ,” 
ఈ పద్యము (కింది శ్ఞాకమునకు యథా తథాను వాదము: 
“య ఏనం వేత్తి హంతారం య శై్ననం మన్యతే హతం, 
ఉభౌతౌ నవిజానీతో నాయం హంతి నహన్యతే॥ 
(గీత-సాంఖ్య19-ళ్లో) 


మరికొన్ని పద్యములలో ఒకటి రెండు కోకభాగముల ఆర్థములు ఏకోవ 
దేశవాక్యముగ నంఘటింప బడినవి. 


కం॥ “ఫలముల యెడ దహ్మార్పణ 
కలనవరులడగుచు( గార్యకర్మము నడపన్‌ 
వలయున్‌; దత్త్వ జ్ఞానము 
తలకొనినం గర్మశమము తానై కలుగున్‌ ”॥ 


ఈ పద్యములో “కార్యకర్మము నడపన్‌ వలయున్‌” అన్నంతవరకు 
“కర్మణ్యే వాధికార స్తే మాఫలేషు కదాచన” అనే సాంఖ్య యోగములో గల 
కోక పూర్వార్థమున కనువాదము. ఆటనుండి తత్స జ్ఞానము, దలకొనినం 
గర్మశమము దానై కలుగున్‌” అను వాక్యమున 

“ శేయాన్‌ [దవ్యమయాద్యజ్ఞాత్‌ జ్ఞాన యజ్ఞః పరంతప 
సర్వం కర్మాఖిలంపార్థ జ్ఞానే పనమావ్యతె” 
అను జ్ఞానయోగములోని క్షోకముయొక్క. ఉ త్రరార్థము (గ్రహింపబడినది. 
పద్యము స్వతంత్ర మైనది. 

ఇంకొక విశేషమేమనగా కొన్ని యెడల తిక్కన భాష్య కర్తగా నయితము 
వరించి నిగూఢ విషయములను పెక్కింటిని ప్రకాశింప జేనెను. శ్రీకృష్ణుని 
విశ్వరూప (పదర్శనమునకు ముందు అర్జునునిచే ఆయన ఆనివించిన మాటలు 


దీనికి తార్కాణము. 


218 
మ॥ “ఆతిగుహ్మంబిది, నీవు భూరికృవ నీ యధ్యాత్మమున్‌ గాన జే 
సతి నా నాకిమ్మెయి వని. ( గొంత భమ వా సెన్‌, యోగిహృద్ధ్యాయమై శ 
యతులై శ్వర్య విభూతినొప్పు భవదీయంబై న రూవంబు నూ 
చు తలంవెతెడు(బోలునేని దయం. జక్షుః [పేతిగావింపవే” 


ఈ పద్యము విశ్వరూప [పదర్శనమునకు హేతుభూతమైన అర్జునుని 
విజ్ఞాపనము, గీతలో తత్పూర్వము విభూతియోగాంతము వరకు జరిగిన 'యవ 
జేశమువలన అర్జునునకు మోహము పోయినదని చెప్పబడినది. (మోహో౭యం 

మమ). ఆయినను విభూతి యోగమున వర్థింపబడిన విశ్యరూవ దర్శన 

రాగాత తనకుగలదేని తనకు చూవమని అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుని వేడుకొనెను. 
నిజ మోరనినచో గతమోహునకు విశ్వరూప వర్శనమే అక్కరలేదు. ఈలోటును 
గుర్తించియే కవిబహ్మ వై వద్యములో ఆ ఉవవతిని కలిగించెను. ఎట్టనగా 
టికి. జరిగిన ఉపదేశమునలన “కొంత భమ” మాత మే 

పోమెనగాని 1 హ్హ రగ మోహము శాలగలేదు. మిగిలిన [భమ విశ్వరూపనంద 
దు, అప్పటి జరిగినది సిద్ధాంత [శవణము మ్మాతమే: 

నది తదర్థ సాక్షాత్కారము. నేటి (వకృతిశాస్త్ర పాఠ 

బోధనలోని కిద్దాక్తము విన్న శిష్యులకు ఉపాధ్యాయులు (పయోగములద్యారా ఆ 
ఆర్ధ మును మబుజువ్పుచేని నిరూఢజ్ఞాన నము కలవారిన్‌గా చేయుటవంటిదే (theory 
and Practicals) కృ పుడు అర్జునునకు చేనిన ఉపదేశమును, (పదర్శించిన 
| వసువ కాలా, (రము జరిగిననేగాని వూర్ణజ్ఞానము కలుగదు. 
ల ను డర్దునునకు విశ్వరూపము చూవెను. “కాంత భ్రమ 

వా పెన్‌ అన్న ఐ వాక్యములో నింతయర్థమున్న ది. 


| క. జ్‌ ట్లో 
న్నే శ కలసాలు పరిత్యజ్య మామేకం శరణం [వజ 
హంత్వాసరు పై పేభ్యో మోక్షయిష్యామి మాశుచః॥” 
ళు వోకు అలు వ 
శబా శ కమునకు చు వ్యాఖ్యాత యు తృ తక రమైన అర్థము [వాయలేదు. 
ఈ ఫోక్ట లం 
నా లు 1" hay 
త్త క వొ జ జ. లో 
We తొ సా గో 
గతల పిక్రిచై చ్యఢంబుగ నేనొకండ్త 


219 
శరణముగ నా|యింపుము సక లదురిత 
ములకు ( దొలగింతు నిన్ను |బమోవమంద” 
అని తెనిగించి, పరిత్యజింపదగినవి ధర్మ వికల్పములుగాని ధర్మములు 
కావు అని బోధించుట ఆచార్య పదమధిష్టించిన ఆయనకే చెల్చును.* 


మటికొన్ని మూలాధారము ఏమ్యాతములేని న్వతం్యత పద్యములు 
రచించి స్వానుభవ గోచరములైన రహస్యములను కొన్నింటిని ఉవదేశించెను. ఈ 
(కింది పద్యమందులకు ఉదాహరణమ.. 


కం॥ “వైరమున నులిచితెంపక 
కారాకులు డుల్లినట్టు కర్మములెల్రన్‌ 
దొర పెడబాయవలయుట 
సారకృపన్‌ దెలియజెప్పె శెరియత నికిన్‌” 
ఎత్తి వెచిన ఆధ్యాత్మిక భాగములలో ముఖ్యమైనది, భగవదీతతో సాటి 
వచ్చునది, _కిప్రపంచములో జేరదగినది ననత్సుజాతీయము. గీతకువలెనే 
దీనికిని శంకరులు భాష్యము వాయుట దాని మహత్వమునకు నిదర్శనము, 
దీనిని వదలుటలో తిక్కన వహీంచిన అధికారము నిరుపషమానమైనది. ఈ 
ఘట్టమువలన కధకు కల్గిన మెలేమియులేదు. ఆదియుండియు లేకయు నిర్వి 
శేషమే. ఆ ఉపదేశము నాలకించు ధృతరాష్ట్రుడు భగవద్గీత నాలకించి యుద్దో 
న్ముఖుడైన యర్దునునివలె ధర్మ మార్లోన్ముఖుడు కాజాలడ:. ఆతని చంచలతను, 
కృ తిమబుద్దిని మరల్పజాలని ఆ ఉపనిషత్తు ని|ష్పయోజనముగా నుండుట 
కంటె తొలగుటయే మేలు. అట్టు తొలగించుటవలన ఆమూల్యమైన మహర్షి 
వాక్యము వ్యర్థముగాబోక ఆత్మ గౌరవమును కాపాడుకొన్నదయ్యెను. ఆ ననత్సు 
* ఈ ల్లోకములో “ధర్మ శబ్దమునకు నేడు మనము వాడుకొనుచున్న “బాధ్యతి 
(Responsibility) ఆనే అర్థమని నాకు తోచినది. ““నీ బాధ్యతలన్ని నాకు వదలి పెట్టి 
నన్ను శరణు చొరుముూ అని శ్రీక్సోప్లుని యుపదేశము. బాధ్యతా నిర్వహ శణాలోచనలో 
కలిగే క ర్రవ్యతామూఢత్వ్యమువల్లనే వికల్పములు క్రొందుకొనును. * “అట్టి ధర్మ వికల్పము 
లను తొలగ|దోనీ నన్నాశ్రయింప్పిమని తిక్క_నగారి పద్యమునందలి రాత్సర్యము. చేను 
ఊహించిన పె అర్థము వికల్పమునేకు పూర్వదశ. నన్నయ భారతమున యయాం 
చరిత్రలో “ఆలును దానియున్‌ నుతుడునన్నవి పాయని ధర్యముల్‌ మహిన్‌” అని 
శర్మిష్ట పల్కిన వాక్య ములోని ధర్మ శబ్దమునకు ఈ “బాధ్యత యనియే అర్థము, 


220 
జాతీయములోని విషయములు ఇటుగాక [గంధము నందచ్చటచ్చట కొన్నిచోట్ల 


అనేక విధములుగ వివరింపబడుటచే దానిగి ఇట తొలగించుటవలన నష్టమేమియు 
కలుగ లేదు. 


భారతములో తాత్విక ఘట్టములు మూడుచోట్ట ఉన్నవి. అందు మొదటిది 
భీష్మ పర్వమునందలి గీతోపదేశము, రెండవది ఉద్యోగ వర్వమునందలి ననళ్సు 
జాతీయము. మూడవది కాంతి-ఆనుకాసనిక పర్వములలో భీష్ముడు ధర్మజు 
నకు చేసిన విజ్ఞానోపదేశము. ఈ మూడింటిలో మొదటి రెంటినిగూర్చి ఇతః 
పూర్వము చెప్పితిని. ఇక భీష్ముని ఉపదేశము:- పూర్వపు రెండింటివలె ఇది శుద్ధ 
తాతిషకము కాదు. అది చతుర్విధ పురుషార్ధములకు సంబంధించిన నానావిధ 
మానవ జీవిత (పవృత్తి విశేష ధర్మములను వివరించెడి విజ్ఞానకోశము. ఆ 
భాగము న్మృశింపని భారతీయ నంస్కృతి విశేషమే లేదు ఆ ఉపదేశము చెసిన 
గురువు భీష్ముడు. ఆయన యందు నం|పదాయైక వేద్యమైన [వతిన్మృతి పురా 
ణజేతిహాస విజ్ఞానమంతయు మూ _ర్రీభవించి యన్నది. దాని నాలకించినవాడు 
యుధిష్టిరుడు. ఆయన గురూపదేశానుసారముగ [పజాపాలనా భారము వహింప 
నున్నరాజు. ఈ రాజునకు యుగములనుండియు వరంపరాగతమైన ఆ విజ్ఞాన 
మంతయు రాజ్యపాలనావసరమున ఆత్యంతావశ్యక మైయుండును. ఆ ఉపదేశము 
శ్రీకృష్ణుడుగాని, వ్యానుడుగాని, మరి యే ఆచార్యుడుగాని చేయటకంటె ఆతని 
పితామహుడు చేయుటలో నెంతో జౌచిత్యమున్నది. వంశ |క్రమానుగతమైన ఆ 
సం|పదాయమును, మనుమనికి తాత బోధించుట వితృవైతామహమైన నిధులను 
ఆప్పగించిపో వుటవంటిది. ఈ భాగమున (పధాన పాతల సన్ని వేళ సంభాషణల 
యందును ఎడనెడవచ్నెడి ఉపాఖ్యానముల యందును తప్ప తకి.నచోటుల 
కవిత్వ పదార్థమే యుండదు. నీరసమైన ఆ భాగములను పునరుక్తులు తొలగించి 
యథావకాశముగా తగ్గించి ఉపదేశసారమునకు లోపము రాకుండ తిక్కన 
సరసముగా ఆనువదించెను, నీరసములై న ఆర్థములను కూడ శబ్దగుంభన నైపు 
ణితో ఆయన మనోహరముగ రచించిన విధమును సోదాహరణముగ ఇతః 
పూర్వము పేర్కొాంంటిని. ఆయినను ఆ భాగము కావ్యోచితవస్తువు తక్కువ 
కలది యగుటచే దానికి పూర్వాపరములై న ఇతర [గంధ భాగములవలె కొంద 
రకు ఇంపు నింపడు, కాని భారతము కేవల కథ్మాశవణ కుతూహలమును 
తీర్చెడి | గంథమనియు, అందు (పతి |పకరణమును రనవంతముగనే యుండు 


221 


ననియు ఆశవడుట పొరపాటు. విజ్ఞాన సర్వస్వమనదగిన ఆ మహేతిహాన 
ములో రసస్పర్శలెని కాస్త్ర్ట్రపసంగములు కూడ ఊండక తప్పదు. వాటిని 
తెనుగున ఇంకను సం[గపహింఎచినచా తెలుగువారికి ఆ విజ్ఞానము ఆ మాతమేని 
తెలుగున లభింవకపోవును దానిని సయితము ఆయన నిరఆంకారమును సహజ 
సుందరమునునైన శైలిలో రచించెను. కథానిరోధక ములును నీరనములు నైన ఇట్టి 
ఘట్టములు శాస్త్రకావ్యము లనివించుకొనెడి వురాణేతిహాసములలో ఉండితీరును. 
ఆ భాగములను కవియెట్టు తెనుగున ఆనువదించెనా ఆవి చూచుట మ్మాతమే 
పరీక్షాస్టానము ఆ పరీక్షకు శాశుట మాతమేకాక ఇంతకంటె ఈ అనువాదము 
మెల్తరమగా చేయుట దుర్లభమనునట్టుగా తిక్కన రచించెనన్న మాట మరువ 
రాదు. నూత పాయములైన ఆ శాస్త్ర వాక్యములకు ఆయన శెలి అనువైనట్టు 
వేరొక తెలుగు కవి శైలి అనువుకాదు. ఆ ఉపదేశము చేయదగిన గురుత్యము 
కూడ ఆయనకువలె ఇంకొక తెలుగు కవికి లేదు. ఈ శైలినిబట్టియెకాక ఇతర 
యోగ్యతలను బట్టియు భారత రచనాధికారము తెలుగున తిక్కనకు తవ్ప 
మరి యొక కవికి లేదని నిన్సంచేహముగా చెప్పవచ్చును. 


ఇతిహాస రచనాధికారము : 


భారతము వంటి విపుల కావ్య కర్తకు బుషి జనో చితమైన కాంత దర్శ 
నము (pervading vision) అత్యంతావశ్యకము. మహేతిహాసము లందలి 
యితి వృత్తము అతి విన్భతమై ఆనేక దేశకాల సమ్మేళనము కల్గియుండును. 
కావునను, అందలి పాత్రల చరితము కథ వలెనే విస్తరించి వునః పునరావృత్త 
మగుచుండును గావునను ఈ మహాలోకము నంతటిని నొక్కచూవుతో (గ్రహించి, 


(పతి సూజ్ష్మాంశమును గను చెదరకుండ స్వాధీనము చేసికొని, యెచ్చటను 
స్వవచో వ్యాఘాతముగాని, పాత స్వభావ వెరుధ్యముగాని దొరలకుండ, తుది 
వరకు నిర్వహించు శక్తి గలవాడే ఈ రచనకు( బూనకొనవలెను. మటి స్థూల 
మైన ఈ కథా భాగము నతి క్రమించి, యావల దానిని నడపుచున్న యీశ్వ్యర 
చిద్వ్యిలానమనెడి శక్తిని గూడ ఆ చూపులోనే దర్శించుట, యీ [కాంతదర్శన 
ములో నింకొక భాగము. మహాకవులు, కథా మాత నిర్యహ ణమ. తో దృ్నవ్రి 
ఫౌందరు. కథ వారికి నిమిత్త మాతము. అది తెరమీ(ధి బొమ్మ. తెరచాటు 


222 


నుండి ఈ బొమ్మ నాడించు నూ త్రధారుని చేష్టితమును గుర్తించి (వదర్శించుటకే 
వారు యత్నింతురు, 

ఏవం విధ దర్శనమును, సర్యనుబోధములైన తెలుగు మాటల కూర్చు 
తోడి కలియు, తెలుగు [గంథములలో భారతమునకు వలె మజే [గంథమున 


కును ఆవ వళ్ల కముగాదు. ఆ భారతము (వానీన మువ్వురలో, వారి వారి రచనా 
భాగములను బట్టి, తికునకే యా శక్తి సమ[గముగా వశమయినదని చెప్ప 


వచ్చును . మజియ. నిజిహోస కర్రకు నర్వ సంవేద్యము, సులభమునై న శైలి 
( పాఢ జటిల శైలి యక్కరకు రాదు. పాళ్చాత్యులలో ఆ శైలిని “pC 


simplicity’ ఆని లాక్షణికముగా నందురు, 


మజియు, మహేతిహాన కర మహోదార జీవితమును గడివినవాడు 
కావలెను. (A really epic writer must have lead an epic life)- 
ధర్మము కూడం తిక్కన యందు వలె మటియే కవి యెడను సార్థకము 
కాక్క కథ డోడైనను నందలి విషయసారము మ్మాత్రము “కవిచే 

స్వయముగ ననభూతము కావలెను. లేనియెడల రచనకు జీవము కలుగ 
యి దానివలెనే తోనివేయరాని ధర్మము. ఈ పంచమ వేద 

మును గవిమర,ముగా విభజించినవుడు అందు మూడే ముఖ్య విషయములు గోచ 


౨. రొజొత ౨, యుద్దతం త్రము వీ. (బహ్మ విద్యోపదేళము. 
పుటుకచేతను, నడవదెచేతన్సు, విజ్ఞానము చేతను ఈ మూ(డు మహాధర్మ 


ములను అత్మ ధర్మములుగ గెర్వహించి అనుభవ గోచరములు చేనికొనిన కవి 
తలుయ నాట తిక్కన యొక డే ఈ కారణములచే భారత రచనకు తిక్కన 
యొక డే యత్ర్తమాధికారి యం చెవ్పనగును. ఈ యధికారము కేవలాను 
వాదమునకు. అక్కరలేదు. తన రచన శేవలానువాదము కాదని తిక్కన 
చెవ్పెకు 

“తెనుగు బాన విని గిర్మింప దివురుటరయ 

భవ్యపురుషార్థ తరు పక్య ఫలము గాదె” 


223 


త్రీ 

యర్గముననే తిక్కన భారతము పునర్నిర్మాణ మయ్యెను, వద్ధానువాదము 
కాలేదు భారతము యొక్క ఆంతరాత్మ ధర్మా ద్ర్యైత మూ ర్రియని తొలుత 
గహించినవేత ఆయనయే. ధర్మనందేశము ద్వారా ఆ అద్వైత భావమును 
నిరూపించి ర్హ, స్వరూప నిర్మాణమున కూడ దానిని సాధించెను భారత 
మంతయు నొక [వబంధ మండలిగా, నందొాక్కా క్క పర్వ మొక్కొౌక్క 
(పబంధముగా పర్వాంతర్గతములగు ను పాఖ్యానములు స్వయం సమ్మగములగు 
కొవ్యములుగా నూహించి, అవయవమునకును నవయవితో పొత్తు చెడకుండ, 
సర్వాంగ సౌష్టవమును దృఢబంధ మును గల భారతమూ రిని, శ్రీకృష్ణుని విశ్వ 
రూపమువలె తీర్చి (ప్రదర్శించిన [(బ్రహ్మయ కవిబహ్మ. కర్ణ పర్వాంతము నందలి 
ఈ |కిండి పద్యమును చూడుడు. 


విసిర్మించుట యనగా విశిష్ట రూపమున నిరించుట అని యరము. ఈ 
థె 
అలో 


చ॥ అనలుడు భాస్క_రుండును నుధాంకుడు నధ్యర సంవవర్తకుల్‌ 
వినుము నరే-ద ఈ క్రతువు విష్ణుమయం విది నిర్వహించి ర 
రునుడను కర్గుడునీ సమర రూపమునన్‌ దగ సీ |పబంధ మిం 


వ 


నొనర వరించినన్‌ వినిన నొందునరున్‌ జిర న ఖై సంవదట్‌ ” 


ఈ పర్వ మొక [్రబంధమసియు అది పరినమావ్తి నొాంచెననియు చెప్పు 
టయే కాక దానిని విన్నను వఠించినను చరసౌఖ్య సంపదల పౌందునని ఫల 
శ్రుతిని కూడ పల్కెను. తిక్కన ఒకొక పరసిము నొక్కాక్క (ప్రబంధ 
ముగా భావించెననుటకు ఈ నిదర్శన మొక_ డిచాలును. మజియు తిక్కన 
భారతములో (పతి చిన్న ఉపాఖ్యానమును సయం సంవూర్ణ మైన యొక కావ్య 
ముగా రచించుట [బాహ్మణ సమారాధన చేసెడి యొక గృహస్తు భోజనమునకు 
వచ్చి అసంఖ్యాక బాహ్మణులకు సాముదాయకముగా ఆతిధేయ మర్యాదలు 
జరువుటయే గాక |వతిబాహ్మణుని (ప్రత్యేకము ఆనాటి కాఒక్క.డే అతిధిగా 
భావించి శ్రద్దతో ఆదరించి పూజించుట వంటిది. 


నాటకీయక :_ సాహీత్యపరముగ్‌ శైలిని రెండువిధములుగ వివరింవ 


వచ్చుననియు, అందు మొదటిది కావ్య సామాన్య సరణియనియు, రెండవది వద 
గుంభన నరణియనియు మొదటి దానిలో ఆఖథ్యాన, నాటకీయ, వర్ణ నాత్మక 


224 


జేదములు డు ననియు, రెందవదానిలో బుద్ధిగమ్య, భావ 
ర పేయములనెడి మూడు భేదములుండుననియు న న్నయ [ప్రకరణ 

ఆ (పవ మాణములను బట్టియే తిక్కనశై లి నాటకీయ మనియు 
బుద్దిగమ్య మ మనియు + నిర్ణశింపవచ్చును 


ఏ కథయెనను కథనరూపమున ఉన్నపుడు ఆఖ్యానమనియు, సంవాద 
రూపమున నున్నవుడు నాటకీయమనియు అనిపించు కొనును. కథన రూపమున 
నడచిన కథ కొంత కవివశమునను కొంత ప్యాతవళమునను వర్తించును. నం 
వాద రూపముననున్న కథ కేవల పాతవశముననే వర్తించును. ఇదియే దృశ్య 
శమ్మ కావ్యములకు గల ముఖ్యభేదము. అయితే నంవాదమే నాటకీయత గాదు. 
ఆది ఆంద లో ని నొక్షభాగము మాతమే ! నాటకీయతకు [పాణము పట్టు అని 
చెవ్వదగినడ వ్‌ పాత నృష్టి. అనగా పాతలు కవిచే వర్ణింపబడక తతద్లుణ కర్మా 
సనారముగా నయం ఎవ్య క్రములగుట. పాత నృష్టిచేయ కవి వాటిని న్యయం 
వుకములనగు నరాః నర్చుటలో నికితముగా వాటి చి తవృ త్తి తి పరిశీలన మొనర్చి 
భామ క మాటలను, చర్యలను వాటి కాపొదించును. పా; [తల వ ర్తనమే 
కథ్రాగమనమనును. కావున [గంధము సంవాద రూపమున నుండుటయు, చిత 
రిశీలూను గుణమముగ పాతర్ళష్టి జరుగుటయు, సజీవమైన ఆ పాతల 

కధా మనమ, 


ర్ట 


లు, ఇర లక్షణములు సమ్మగముగాగల |గంథము నాటకము, భవ్య 
మడ కూడ్త సజీవవాత త నిర్మాణము జరుగవచ్చునుగాని అట్టి సందర్భ 

౨చిత్క్మ ముల గానే ఉ-డును. ప్మాతలు కవిచే వర్ణింపబడుటయే ఆ జాతి 
కావ్యముల లడణము. ఈ రై కొన్ని [శ్రవ్య కావ్యములలో 'సంవావ రూపమునను 


a, 


క “కుడకనకుగాని క కథనమే వాటి పధాన లక్షణము. పాతను వరించుటను 
అల్లి | ww ర అ 

(వత్యర్ష వర్దె సె యనియు (Direct method) పాతను స్వయం వ్యక్త 
మొనర్బుటను వరోక్షవ 


తి[ Indirect method )అనియు విమర్శ పరిభాషలో 
తలలో ఉతన్య ముండదు. 


ts 
లః అ 


ఖా 
లము ర రచన్నాకమమును బట్టియు, వసు స్వభావమును బట్టియు 
a కావ్యమగాని దృ లళ్యకావ్యముకాదు అనగా ఆభ్యానజాతికి చెందిన విష్ళల 


225 


నజాతిలో |వబంధములు కొంతకు కొంత నాటకీయ నరణిలో 
నడదన నడువవచ్చునుగాని వుగాపతిహాసాదులై న ఉడ్డంంథములు ఆసరణిని 
నడువజాలవు, అట్టు నదుపుటయు కష్టమే. ఈ [గంథములయందు పాతచ్నిత 
కాది నాటక లవణముల4 ఆనింపరాదు ఆ లక్షణములు లేకుండుట ఆ (గంధ 
మునకు కళంకనుకు కాదు. కాని వీదిసిగూడ అనువైకంత వరకు నాటక లక్షణ 
ముడితములను జేయగల కవి ఉన్నచో ఆతని రచనానరణనే నాటకీయము 
అందును. ఆశడై నను సంద ర్యాను హైనగినపుడే నాటకీయ పద్దతి ననుసరించును 
గాని గంధమంగ సు ఆనజిణినే వడువజాలడు. ఈ లక్షణములను బట్టి తిక్కన, 
స్థలక్షణ శోభితమైన [పబంధముగా 
నొనర్బుటయే గాక, ఆపబంధమును నాటకీయముగా గూడ నంతరించెనని సహ 
దయులకు విదితము కాక మానదు. అదియే, ఆయన సరణి నాటకీయముి 
అను మాడ లోగల తాత్పర్భము. ఇట్టమటచే అయన చేతిలో భారతకథ కథన 
రూపమున నడవనేదని గాని ప్యాతలు ఎచ్చటను వర్థింపబశలే వని గాని అను 


కొనరాడు. కాని అటి అభ్యాన క్షణముల కంటే నాటకీయ లక్షణములే ఆయన 


అక్ష మ్‌ ఇళ యస! ర టం 1 
పురాణమసిపించు కొడదగిసన భారతమును కావ 
Wr ఉల్లి 


స పల వ్‌ వ్‌ శ ఆ రే వా లో గ 
భారతమున. మిక్సు ముత సుంద మరియ నజీవ పాతసృక్షిలోను దాని 
ప 


లీ 
గ్‌ మె శు ert we అలి రాగి జు న ఇ అ ఫ్‌ ఇ 
కాధారమెన  పాతదుక భై వరికిఎంకలోను ఆయనకు గల [పతిభ నాటక 
Chretien 


rE 
ఎత్తూ, అదన దొ సజు టో అ జ అం అగ? అ స్తే 
ద్ర రల అ మా DD Th మస న స జ్ఞశకంద్ద తబ సంగతి చెప్ప అ 2 
వే Pn వ్‌ “7 Pa, 


ణు ౯ 

చొ ఇ అ నవపాంం త భై జం కే ఖా వ్‌ శ pa Mma డా - ఇ జ్‌ 

Fan నఖ నత YY Ne ల = Hx. Tis | " 

యో య (గ nw ఫీ Taf Ws యు బో సలి ఎ) సతో జీ మ్‌... ఛో ఫో ఇళ అం లం 
జో pe) 


ఖలీ జ స. OR ళ్‌ Tan జ = నా అహి సో mm & ఇ జే 
[ప్రపం వముబ పూట ఎుట్టుక్ను కు పురాణ కహాసాదులకు నాటక లక్షణము 
ళా 
ఇచ Me ల. య Aa టీ వ « వల గ వసా 
పతంచిన కవి తెపుసనన ఇంకొకడు ఇశు, ఆయన నాటక మునంచదువలత రం [ఎ 


మును, అభినయ నూదనపప, జవాంతెక సంగత ఘంఎను, పాత పవేశ నిప్ప 


స. యె శ ళ్‌ వల్ల చ్‌ చ శ లే "టే ou లో 
మజిము లను, జాతం అవయవ పవ్వపయములనునైచము (పవర్శించుము, స్వభావము 
గా ఇ. 
_ కే కచ వ న్‌ వల్‌ ఆ రోం శో mf | 
చేశ ఆయన నాటకకత్త కావలపిపవాదు. కాని ఆఖ్యాన రచనచే యటచే ఆ లక్ష 
డ్‌) 


ణములను దింయంను గవ ెది తన చన హాటతయవరణి అని అనివించుకొనెను, 

కావుననే ఆయన భారళముకు చదువుకున్న వ్ర శు కథను చదువృచున్నట్టు గాక 

నాటకమును హా: చున్న గ్రా నవ కల్లును. అవగా రసాస్వాదన జవ్యమైన ఆఅవం 
మ సీ Ly 


దము కల్లుకు. ఆసలు సాహిత్య పఠసమునకు ఫలముగా చెప్పబడిన రసాస్వా దము 
నాటక [(పవర్శనము చూచుచున్నవుడు సామాజ్లిషలకు కల్లెడి ఆశందానుభ్ధవ' 


19 


226 


వరముగ భరతునిచే చెప్పబడెను, (శ్రవ్య కావ్యమునకు గాని (వదర్శనార్హత 
లేని దృశ్య కావ్యమునకు గాని, భరతుని సిద్ధాంతము ము అన్వయింపదు. దర్శన వేళ 
కాక (శ్రవణ పఠనవేళల యందును కావ్యములు ఆనంద. దాయకము లగుచుండు 
టను గుర్తించిన అలంకారికులు తరువాతి కాలమున ఆ రససిద్ధాంతము (శ వ్యకావ్య 
ములకు కూడ అనువ ర్తింప జేసిరి, అట్టుచేయటలో వారు [శవ్యకావ్యముల 
నన్నిటిని లక్ష్యములుగా [గహింపక వత న్‌ శల్పములై న వాటియందు మామే 
రసోదయము కోల్లునని ఒక మేర ఏర్పరః [ప్రత్యక్ష కల్పము ” అనగాభూత 
పూర్వమైన వా తాం ఎతము ఇంచుమించు ma తదముగా మరల కంటి యెదుట 

కానవచ్చుట. నాపకధర్మమిదియే కదా! ఏనాడో, : ఎక్కడన్‌ జరిగిన యొక 
వృత్తాం తమును ఈనాడు మన కంటియెదుట జరుగుచున్నట్టుగా చు+పుటయే 
నాటక (వదర్శనము. అందుచేతనే కథ భూతకాలికమైనను నాటకరచన పర్త 
మాన [కియా[పయోగముతో రచింసబడును. నాటకేతరమైన కావ్య వఠన వేళను 
రసోదయము కావలెనన్నచో కథానంవిధానము నాటకమునందువలె (ప్రత్యక్షము 
కావలని యుండును, పాతల మానసిక భావవివ ర్తములను, శడిరావయవ విశ్నేవ 
ములను, గాత స్వర కాకువులను భావించి వ వా తానుగుణముగ సందర్భాను సార 
ముగ చి: (తింపగలకపులకే కావ్యమును ను పత్ణక్షగోచర మునర్చు ట్‌ సాధ్యమగును. 
అట్టి కావ్యములే రసవంతములు అగివిదు కొనును. తెలుగుకవులలో కూలం 
కష నాటకీయ (వజ్ఞగల మహాకవి తిక్కన. |పబంధక వులలో అట్టి (పజ్జక లవారు 
మటికొందరు కలరుగాని వారుతిక్సన తరువాతనే పరిగణింపదగినవారు. మరియు 
ఆ |1పబంధములు భారతమువలె ఆతివి స్పృతి కల కథలు కావు. అవి పరిమిత 
పరిమాణము కలవి. ఆందు వరించు పాతలును పరిమిత సంఖ్య కలవి. ఇక 
భారతమో, అసంఖ్యాక పా తలతో నడిచెడి అతివిస్ప్రత వస్తువవంచము. 
విపులతర మైన పటముమీద చి, (తీంవఐడిన మూర్తులలో నూక్ష్మ రేఖలు మరుగు 
వడు ననుట చ్మితలేఖన కళాధర్మములలో నొకటి. అట్టే సాహిత్యమున కూడ 
విపులతరమైన వస్తు [ప్రపంచములో సూక్ష్మ వివరణములు కవి భావనను తప్పించు 
కొసి పోవును. భారతములో అట్టి సూక్ష్మవివరణ విస్మరణ మెయ్యెడను జరుగ 
లేదు. ఈ సిద్ధాంతమునకు (గంథమ ంతయు ఉదాహరణమే. అయినను ఒకటి 
రెండు ఉదాహరణములు చెప్పెదను, (1) దె దొవడి నైరం। ధీవేషమున విరాట పురము 
చొచ్చునవుడు సైరం(ధీజాతివేషమున కుచితమౌనట్టు జడను వివ్వుకొని “ “వల 


227 


వలి దిక్కు న కించుక మలగునట్లు”కొవ్చు వెట్టుకున్నదట. (2) నుధేష్టను చేర 
బోవు నప్పుడు “తల సీరయరసి” వినయ వైభవముతో చనియెనట. (కి) గాంధారీ 
ధృతరాష్ట్రంల వెంట వనవానమునకు పోవ సంకల్పించిన కుంతీదేవి ఆ తలంపు 


మానుమని వేడుకొనిన ధర్మజునకు తనతలంపు మారదని చెప్పునపుడు- 


“నిజన్మంధంబుననున్న గాంధారి కరంబు( గరంబు నయంబున. బావి 
ఆతనిదిక్కు మొగంబై ” 


కం॥ “నీవేమియ ననకుము, నహ 
దేవుని నేమరక యరయు, దినకర నుతునిన్‌ 
భావమున దలవు, మే నాదేవ 
నముని పుట్టు వడచితిం గవటమునన్‌” అనియెను 


(1) దౌవది కీచకుని వలన తాను పడిన భంగపాటు భీమున కెరిగించు 
నదియె రాత్రివేళ మహాననశాలకు పోయి నిదలో నున్న ఆతనిని మెల్లగా సంబో 
ధించెనట. అతడు మెల్కని చీకటి గావున వ్యక్తిని గుర్తుపట్టలేక “యెవ్వరిది:” 
యనెనట. ఆమె “నేను” ఆని బదులు చెవ్పినదట. ఆ యెలుంగును బట్టి అతడు 
ఆమెను దౌవదిగా (గహించెనట. ఇట్టి శాదీరక చేష్టలు, వాచిక కాకువులు, నాటక 
(పదర్శవమున నటులు చేసెడి అభినయ విశేషములు. వాటిని కూడ కథా వర్త 
నమున ఇముడ్చుట చేతనే కావ్యార్థము _పత్యక్ష కల్పమైనది. దాని ఫలితముగా 
విషయ [(వధానమైన ఈ యితిహానము నాటకముగా రన (ప్రధానమైనది. నిర్వచ 
నోతర రామాయణ [పకరణమున నే నుదాహరించిన సీతా వివాన, రంభా రావణ 
నంవాదములు ఇయ్యెడను ఉదాహరణములు కాదగును. మరి అట్టివి వేన వేలు. 


౩ లిలో రెండవ అంశ మైన పదగుంభన సరణి 


శబ్బవిన్యాన సరణిని బట్టి ఒక కవి యొక్క శైలి భావస్ఫోరక మో 
(ఆవేశ జనక మో) కర్ణ పేయమో బుద్ధిగ మ్య మో అయి ఉండుననియు, ఈ గుణ 
ములు సందర్భమును బట్టి ఒక్కొాక్కయెడ సమ్మిశితములై యుండుట కల 
దనియు, అయినను [పధానముగా ఏదో ఒక గుణము ఒక్కోక్క కవి శైలికి 
ఆత్మధర్మ ముగా నెగడుచుండుననియ ఇతః పూర్ణము చెప్పితిని. ఆ [ప్రమాణ 
మును బట్టి తిక్కన శైలి (వధానముగ బుద్దిగ మ్యము ఆని చెప్పవచ్చును. 


228 


ఆలంకారికులు కావ్యగు: 52 ములు గా వెర్కొన్న వాటిలో ఆర్ధ వ్య క్రి (Propriety) 
సమ్మితత్వము (Precision) సంక్నేపము (Brevis), సమత (Balance) 
మొదలగు గుణములన్నియు బుద్ది గమ్మమైన శైలికి లక్షణములు. కేవల కర్ణ 
వేయములై న గుణములను తిక్కన ఎచ్చు టను ఆదరింపలేదు, భావస్పోరకము, 
బుద్ధి గమ్యములైన గుణములలో సందర్భోచితముగా ఒక్కొక్క దానికి [పాధాన్య 
మిచ్చి హృదయార్షఏతను, బుద్ధివికానమును సమముగా కలిగించును. భావా 
వెశము గల ఘట్టము లంచును బుద్ధి గుణములకే ఎక్కువ ఆధికారమిచ్చును 
గాని, ఆ ఆవేళ వవాహమున బడి మన్య. లువైచుదు దు కొట్టుకొనిపోడు. తత్సలిత 
ముగా కావ్యశిల్ప అశ్మక అములలో + కరోభూషణ మనదగిన జొచిత్య పరిపాలనము 
ఆయన రచనలో |వతివాకమునందును రు యన్ఫుటవగుడుండును. జీవితములో 
అయన మహామేధావి. ఆ మేధావితడయు ఆయన శైలికి ఆత్మధర్మము. 


ఈయన రచనలో అర్జము ననుసరించి శబ్దము నడచును గాని శబ్దము 
తీసిన దారిని నడచి అర్థము (భంళముకాము. ఏ కవికేని తన భావమునకు గోత 
రిందినదంత యు రచించి చూపుట దుర్శభము. కుద్ద భావనా [ప్రపంచమున 
సంబందించిన ఆతసి యూష మూర్త డక "దదమకదగిన థబ్దములో అవత 
నప్పటికి ఆనక సంకటములకులో నై పవమిత రూవముతోనే వ్య క్ర మగును. 
సాధారణ కవు లందరు శద్దాధికార సంకటములకు లోనయి యివి నడవిన దారినే 
తమ భావముల పోనిచ్చి యా యీషత*,లముతోనే తృవిపొం ౭దెదరు. భావ 
[భంశము నంగీకరింవని మహాకన్తలు ళబ్దమునే భావమునకు లోనుగావించి 
చు విధముల (తివి మలచి నడవెంతురు. వీరే వశ్య 


భావానుగుణకు గ దానిని వః 
వాక్కులు. ఈః కావ్యము తీక్క్తున వలె నివంహించిన తెలుగు కవి మరియికడు 


లేడు. మరియు ఈయన రచనలో నొక్కాక్క యెడ ఒకే పద్యమున కార్య 
కారణ నంబజంధము గల ఆనక వాకముల డును. ఈ వాక్యముల సంబంధము 


"I జలు జ్యా a అభీ జ్‌ 
లను మణ మూహించుకొశవలపళ2 గాసి అయ చెపాడు, 


చం! కళ యుద గెంచు ళం ప్ర యము కుం బ్‌ లన; ఆడంగునే వగన్‌ 


మిగత్తి ద దలంచినన్‌ బగకు మేలిమి ల వంబు కేశవా” 


229 


ఈ పద్యమున “వగ ఆడగించుట లెన్ని అని ఒక సిద్ధాంతము చేయ 
బడినది. ఆ ఆకగించుట [కౌర్య రహీఠతముగ జరుగవలెనని ఇంకొక నంకేత 
వాక్యము చేర్చ ల డద, ఈ రబడు వాకాములకు నడుమ ఒకదాని నొకటి పూర్వ 
పక్షము చేయుచు మూడు వాక్యములున్నవి. ఆ మీమాంసావరితము గా [కౌర్య 
రహితముగా పగదీర్చుకోనుట సాధ్యము కాదు గనుక అనలు పగ బూనుటయే 
అకార్యమని నిశ్సయిందబడినది, అర్థ సంవాదము కలిగి సమాన బలము గల 
ఇందలి వాక్యములమ ఇంకొక. కః యెనచో ఏ సీసవద్యముననో వివరముగ 
[(వాసియుండును. తీక;_నడి ఆ పద్ధతి ౩ కాదు. మరియు సిద్ధాంత మును నయు కిక 
ముగా సమర్థింపుచు తర్క. సహా హము చేడముట ఆయనకు వరిపాటి, “అమలోదాత్త 
మనీష” కలవాడు కనుక తర మునకు తాళజాలసి యె సిద్ధాంతమును చేయడు, 
ఒక్‌ పద్యము నుదాహరించెదను. 


గ! 


@- 


“పలనధికంబుగా గలుగు వైద్యులు శాస్త్రము లభ్యసించి మం 
దుల నొడగూర్చు నెర్చి, తనుజడోషము లారయు శ క్రికల్లి యా 
రులకు జికిత్స చైయదుడ, రోగము హాయమిలేదె? వారు రో 
గులగుట కాన మెట్ట? (పతిహల విథిన్‌ నరు నేర్చుక్‌ చదునే?” 


ఈ పద్యములో నరుడు తన (పజ్ఞచే (ప్రతికూల విధిని ఆత్మికమింప 
జాలడను సిద్ధాంతము చేయబడినది. దానికి, నమర్హుడెన వైద్యుడు చికిత్స చేసి 
నను రోగము పోకుండుట దా ్రృష్టాంతముగా సీయబడినది. వైద్యుడు ఆసమర్థుడే 
యైనచో ఆ దృష్టాంత మే అసమర్థమగును. కావున సమర్థుడైన వైద్యుడే (గహింవ 
బడెను. వెద్యుని సామర్థ్యమును సిహాపిళచుటకు అయిదు లక్షణములు పేర్పాన 
బడినవి. వాటిలో మొదటిది కాస్తారభ్యసనము, రెండవది మందులు చేయు నేర్చు, 
మూడవడి రోగనిదానము, నాల్గవది చికిత్సా కౌళశలము, అయిదవది “వలను”- 
అనగా ఉపాయమని సాధారణార్థము, సమయోచితోపాయము ఆస్‌ విశేషార్థము 
(Resourcefulnessy}; చికిత్స చేయునవుడు ఎవ్పటి కప్పుడు తటస్థించు 
బెట్టిద ములను తొలగు దోయు నేరు. ఈ లక్షణములలో నేదిలేకున్నను వైద్యుడు 
సమర్ధుడే కాజాలడు. వాటిలో ఉపాయము అతిముఖ్యమగుటయే కాక కాస్తా 
భ్యాసమునకు పూర్ణమే వెద్యుడు కాదలచిన వాసికి ఉండవలసిన సహజ లక్ష్మ 
ణము. అందుచే నది మొదట పర్యా _నబడెను. నులభముగా నున్న ఈ పద్య 
ములో తర్క. మయమైన ఇంత విపులార్థమున్నది. ఇందు అర్జాతికాయియమైన 


230 


శబ్దముగాని శబ్బాతిశాయియైన ఆర్థముగాని ఎచ్చటనులేదు. ఇట్టివే ఆయన శైలికి 
గల లక్షణములు. ఈ శ్రైలియే బుద్ధిగమ్యమని చెప్పదగినది. 


మరి కొన్నిచోట్ల భావము యొక్క_ లోతును బట్టి అర్థమునకు రుటితి 
న్ఫూ ర్తి కలుగదు. అనలు ఏ కవి రచించిన వద్యమునకై నను అర్థము చెప్ప 
బూనెడివాడు ఆ కవి ఆ పద్యములో చెప్పదలచిన భావమేదియో మునుముందు 
ఊహించి అవగతము చేసికొన్న నేగాని ఆర్థము చెప్పజాలడు. కవి హృదయము 
గోచరము కానినాడు ఆ పద్యమునకు అర్థమే చెప్పలేడు. అనగా వ్యాఖ్యాత 
కవికి గల భావుకత్వము కలవాడై యుండవలె నన్నమాట. ఒకటి రెండు ఉదా 
హరణములు చూడుడు :- 
కం॥ “పరిచారికాత్వ రేఖా 
పరిణతి తనమేన ఆచ్చువడు భావనకున్‌ 
తిరమై తలకొను నంతః 
కరణముతో పురము దృపదకన్యక సొచ్చెన్‌,” 


ఇది |దౌవది సుధేష్టయొద్ద నెరం|ధ్రిగా వర్రింపబోవు సందర్భమున 
చెప్పినది. ఆమె ఒక మహారాజునకు పట్టమహిషి. కాలవథమున వపదిచాదిక 
కాబోవుచున్నది. ఎంత నేర్పుతో వేషము మార్చుకొని నటింప బూనినను ఆమె 
రూపరేఖలు సహజ [పాథవమును వెల్లడించుచునే యుండును. వేషమే గాక రేఖ 
సైతము పరిచారికాత్వ స్ఫురణ కల్లింపనిచో గుట్టు బయటపడును. రేఖను 
మార్చుకొనుటకు శరిరవర్ణమును మార్చుకొన ఓటవలె ఆతి దుర్భటము. కాని 
భావితాత్ములై నవారు త్రికరణశద్ధిగా భావన చేసినచో ఆత్మీయ రేఖను గూడ 
మార్చుకొనగలరు. అట్టి భావన చేయుటకు, అంతః కరణము ఆచంచలమె 
యుండవలయును. ఈయెడ పాంచాలి తన శరీరమున వరిచారికాత్వ రేఖ 
పొచ్చెము లేకుండ ముుదితమగుటకై తాను చేయ భావన స్థిర మైయుం డదగిన 
ఆంత౩కరణముతో పురము సోచి ౧నదనీ ఈ పద్యముయొక్క “భావము. ' “భావన 
వలన రేఖ మార్చుకొనవచ్చును అనెడి యోగళాస్త్ర రహన్యమును అర్జునుడు 
బృహన్నల యయ్యెడు నందర్భమున కూడ తిక్కన వ్య కపరచెను. ఆ వాక్య 
: “వదనంబు కొమరు భావనచేని వేరుగా” అర్జునుని ముఖ సౌందర్యము 
భావన వలన మారిపోయినదట. అగాధమైన ఇట్టి ఆర్థగాంభీర్యము నూహింపలేని 


231 
వారికి ఆయన పద్యములు విన్నంతనే అర్థ ములుకావు. ఈ గుణమును [గహింప 
లేక తిక్క న కవిత్వము నకు (పస సన్నతా గుణము తక్కుువయని కొందరను 
కొందురు. ఆర్థగాంభీ క్యమును ఆపనన్నతగా తలచుట అశిక్షిత బుద్దులకు 
సహజమే! 
ఇంకొక ఉదాహరణము చూడుడు, 


“నశ్రీయెన చెలువున నెజసిన లోకర 
క్షణ మనంగగళంబు చాయదోవి' 

హరిహరనాథుడు తనకు [వత్యక్షమైనవుడు తిక్కన చేసిన ఆ రూప 
వర్ణనగల పద్యములోని పాదమిది. కాలకూటము _మింగిననాడు ఏర్పడిన 
గళంబుచాయ ఆ దేవుఫ్‌ కంఠమున కానవచ్చెనట. ఆనాడు లోకరక్షణార్గమె 
ఆయన హాలాహలమును |మింగానుగాన ఆ ఛాయయే ఇక్కడ లోకరక్షణముగా 
అభేదాధ్యవసితమైనది. అయితే ఆ నల్దనిభాయయే ఆడర్శ ప్రాయమైన సౌందర్య 
ముతో నిండియున్నదట. ఈ అర్ధమునకు తిక్కన వాడిన వాక్యము ““గుజీయైన 
చెలువున నెరసిన (filled wth ideal beauty) అని, ఈమూడు అచ్చ 
తెనుగు మాటలలో ' “ఆదర్శ ప్రాయమైన సౌందర్భముతోనిండిన”అన్న వాక్యార్థము 
ఇమిడియున్నది. ఇది గహింపలేన వారికి ఆయన కవిత్వము అ|పనన్న ముగ 
తోచుట వింతగాదు. మరి ఆధ్యాత్మికము లైన కొన్ని ఘట్టములలో వెదాంత శాస్త్ర 
పరిజ్ఞానము యోగళాస్తాినుభవము లేనివారికి ఎంత ఆలోచించినను ఆర్థముగాని 
వద్యములున్నవి, అల్లే ధర్మశాస్త్ర [పసంగములు వచ్చినవుడును అట్టివే కొన్ని 
పద్యములు గలవు. వాటినైనను ఆపనన్నతాదోషజుష్షము లనరాదు. కావ్యము 
లలో కాస్తారిర్థ | 'పనంగము వచ్చినవుడు తచ్చాస్ర్ర వరిజ్ఞానము లేనివారికి అవి 
దుర్చోధములగుట సహజమే: దానికి మన విజ్ఞానలోపమే కొరణముగాని కవి 
రచనా లోపము కారణము కాదు. 


ఆర్థమునకు మందు విన్నంతనే చెవికి ఇంపును, మనస్సునకు హాయిని 
గొల్పెడి వద్యములు తిక్కన రచనలో చాల ఆరుదుగానుండును. క్యాచిత్క_ము 
లైనవి కొన్ని ఉండవచ్చును. ఆవియైనను కేవలము ఆక్షరరమ్యతనాశించి 
వానీన పద్యములుగావు, భారతమున ఇతర భాగములందును భాగవతాది ఇతర 
[గ్రంథ సములందును సందర్భము నుండి వేరుపరచి ఇంపుగా చదువుకొన దగిన 


4 ల. a na, అరి a etn a Ff al అదం టు 
పద శ్టిముల నకములుండును. తిక్కన భారతమున ,వతి పదమును సందర ఖి 
అధ ్య శ. నఖ వ సొ po త. we Er వ. కంల క జ జు ఆన మ గ 
సంకీలిత మై అవయవితో విడరాసి పొతుము కలిగియుండును గా వ దానిని వెరు 
ఇ స ఒల్లో స్య అప మర్‌ 

పర వి ముచ్చటగా చదువుకొని ముకియుట పొనగదు. 


“చిచ్చరకన్ను మూసికొని చేతి|తికాలము డాచి లీలమై 
ఆ oo ma 

వచ్చిన రుడుచందమున |వాలెద వీవసిలోన నొర్యగా 

వచ్చునె నిన్ను నెట్టి వ మగ వారికి సే కృపన్మాశయింవగా 


వచ్చితి మేగతిన్‌ గలువవచ్చు మహాత్మ యెరురగ జేయ చే” 


ఇత్యాది వద్యములు కొన్ని సందర్భ మునుండి వేయుపరచి చదువు కొను 
టకు అన్ను వూ a నుండుసుగా గాని ఆవియునను క్‌ కలసియ యున్నప్పటి 


చిత సుఖమును విడిగా కలిగంపలేవు. అనగా ఉక_స | స్యారచనావరా మణుడు 

కాడు; కావ్యశిల్బ్ప పరాయణుడు; ఆ కిలుములో ఏ సాశమున వీ పద్యము వీ 

వాక్యము ఆవశ్యక మగునో దానినే ఘటించి మూ రి శవమును రసన ని 

కలిగించును. ఆవయవి నుండి విడదీసిన వీ అవయవమును ఇంపు గొలువదు. 
ఇంకొక విశేషము 


ఆంధవాజ్మ యములోన సంస 


(0% 
గ్‌ 
టో 
౮ 
పైక 
ర్త 
ప్ర 
te 


స్క త్‌ త 

రమ; రము, భావాతిశాయిశ బ్దము, నైఘంటికము ఆయిసే శ లియొక టియు, దేశ్య 
పదఘ టెతమ్ము నాతిసమానభూయి ఎష్టము టోళ ప్యవహార సిద్ధము ఆయిన లి 
యింకొకటియు రండు భిన్నమార్గములుగా తొలినాడే యేర్పడెను. దీనిలో 
మొదటి దానికి నన్నయయు రెండవ డానికి తిక్క నయు గురువులు, ఈ రెండు 
తెలుగు భాషలో నాటినుండి నేటికిని విడివిడిగా సాగుచునే యున్నవి. ఆర్యా 
చీనులలో నన్నయ శెలిని ఆనుకరించి కృ ఎ్రతేక్యుత్యులయిన క 

కలరు. శ్రీనాథపోతనాదులు, ఆ శెలికే మరికొంత వన, స వెట్టి గురువునకు 


a 


పులు చాలమంది 


హూ “ on శ 
ఇ ॥ నగ ఖీ గ Be wan A Tm EN చ / షి 
వత్యుపం్థలు ఇ అఆనదగినవారుగా గణన కరే, తిక్కనను అనుకరింన జూచిన 


i జర 9 it a WY లే గా Amani, Ww తా వాక తొ 
1 | న pe స ర. తల బతి ఖో జః న. క్తి 
మం | ల పజల (| “క. మే par (1 ళ్‌ ర్త న! గ్‌ ీ 
"గా హూ 
a 
న్ని 
గ 


యాలో 


చా ఖే ఇల్ల శే జ ర అ ళో మడ గ ఇ” or స్‌ wm ఎట్ల న 
ఇవి శక స్తో వవ me 3 MOE ange I Se rt he శ 
యీ కోరు ములను న ఖో అవి జు యజ అనగా అంచును. స్లైటై అస్పుక త ణి సావు ము 
ములు 


చు జో వట మై న. వజ నా లి క య. 
కాదు, MET భాద ఆ red ఇన్‌ మానా ఓవ క్రాసగ్తవ్వుపై అంగీక రింతుమేని 


ఒకని శైలి మరియొకనికెన్న డును అనుకరణీయముకాదు. అది ఆతని ఛాయ 


న్నా 


అ Ta హో శ్లో ల స్ట ఇ ల షె గో లో తో 
వంటిది. ఇచ్చట [పస్తావింవబడిన అనుకరణీయక బాహిర మైన శబ్బగతికి 


233 


సంబంధించినది మాత్రము, తిక్కన శెలి ఆననుకరణియ మన్నవ్వుడు ఆయన 


శాబ్దిక శై లియు అసాధ్యమే అనుకొనవలయును. ఆయసనవలె లోక సాధారణ 
భాషలో జీవవంతములైన వాక్యములు [వానిన కవి ఇంకౌకడు లేడు. 


వర్హనలు-చి తణము 


కావ్యమునందలి వర్ణనలు వస్తువర్ణనమనియు రూపచ్మితణమనియు భావ 
చితణములనియు మూడు విధములు. రమణయములైన సూర్యచం దోదయాది 
(పకృతి దృశ్యములును, పాత్రలు వర్తించు రంగస్థలాది నన్న వశములును, 
వస్తువర్ణనలగును. మది ఆ రంగమున (ప్రవేశించు ప్యాతఐ టూపరేఖలను, మనో 
భావములను వర్ణించుట రూపచి తణమగును. అలంకార శాస్త్రమున ఏటిలో 
మొదటి వర్గమున కుద్దిపన విభావమనియు, రెండవ 
మనియు పేర్లు_కధలో ఒక వీివాహఘట్టము సందర్భిందరిసపుడు ఆ వివాహ 
మళటపమును అందలి వేదిని నానావిధ మంగళదవ్య సముచ్చయ స్టితిని బంధు 
మిత్ర జననమావేశమును వర్షించట వస్తువర్ణనము. వెండ్రిిటమిద ఆసీనులైన 
నూతన వధూవరులను వర్ణించుట రూపచి తణము. మరి వారి మధురమనోభావ 
నంచారమును వర్ణించుట భావచ్శితజము. ఈ మూడును విడదీయరాని పొత్తు 
కలిగియుండుట నిజమే కాని, వాటికిగిల ఈషద్భేసమును గ ర్రించుట 
మా్యతము విమర్శధర్మము. ఈ మూడును ఉత్తరోత్తర చతురతరములు, 
అందును మూడవది (భావవర్ణన) క వియొక్క_ అంతర జగద్దర్శన నిపుణతకు 
పరీఇా స్థానము. నజీవపాత సృష్టికి ఆ దర్శనమే మూలభూతము. సాధారణ 
ముగా ఈమూడు విధములను వర్ణనలనియ చెప్పుచుందుము. అందు త ప్పేమియు 
లేదు. తిక్కనగారి సన్ని వేళ వరనలును, మూ రి వరనలును, భావ వర్ణనలును 


దానికి ఆలంబన విభావ 


(3) తాటి భు 


పరన్పర పోషకములై రసోచయము కలించుచుండును. 


ఆయన చేతబడిన భారత భాగమున యుద్ధభూమియు, అందు నంహార 
తాండవమొనర్చు వీరుల మూర్తులును [పథాన వర్ణసీయాంశ నలు, యుద్ధ వంచ క 
భాగమునగల కథ యంతయు ముఖ్యముగా ఈ రెండంశములతు సంబంటించినవె, 
ఈ భాగమును యుద్ధభూమిని [పవపాంచెడి రక్తవాహినులవలె రౌ చభయాగనక 


రసన, పవాహములను వెల్టీనిరియించి తిక్కన రిమఐమయభయంత ర మైన ఒక 


234 


ర్శించెను. అయన యుద్ధభూమిలో రుదునివలె ఆనంద 
ర వశ ము తాండవించ చుచు అయిదు వర్వముల వీరగితము దేవతలు ఆల 
చవి చలుగతి పాడనా? ఆని యనివించును. ఆ వీరగీతముయొక్క_ తుది 

క అప్పటికి గఓించిన పదునెనిమిది రోజులలో పోరిపోరివీర 
విన శూరుల క శేబరములను, ఆవి చివరికి జీర్ణించి గుర్తుపట్టరానీ 


స్వర్లమలంక రెంచి 

అంగవైకల్యముతో పడియున్న స్థితిని చితించుటలో ఆయన చూపిన సునిశిత 
మైన భావన ఊహిఎపవలసినదే కాని ఉగ్గడించుటకు సాధ్యముకాదు. యుద్ధము 
లను వర్ణించిన యున్ధపంచకము లో పవపాంచిన 5 రద భయానక రనముల 


చ వరమున కురుకాంత ఇ అ,కుజంముతో బాటు కరుణబీభత్స 
కియుదుండును. భర్త లశవములమీదబడి విలపించు వీఠపళ్చ్నులు, 


పుతులి శవముంమీదజడి విలపించు వీరమాతలు దుఃఖపరవళశలై. చేయు ఆ|కోళ 
నినాదములు సీరవమైన నాదముతో పాఠకుల హృదయముల లనే కాక ఆత్మలను 
గూడ డపింపజియుడుండును. ఆవర్యములో అక్షుణ్ణములై న కొన్ని వృత్తములు 


వాడబకినపి. అవి గయ, హియములు. పఠన సామర్థ్యము కలవాడు వాటి గేయ 
మనినటు చదివిన యెడల ఆ కరుణరనము ద్విగుణీకృత 


{9 
ముగా అనుభ పించబడుకు. కావ్యకళ లో కరుణమునకును గీతికిని సహజ సంబం 


లేకపోవుట యేకాదు ఛాయ్మాగాహకియం[తముకూడ (గహింపజశజాలదు. 
ag సం వా పర్‌ ఇ క g 
అుౌ అరి లి చ తీక3_న పత? కితముగా శబ బదితిత మొనర్చిన నేర్పు ఆయనకే 


ళు 
wr) చ 
చెల్లును. ఒక ఉదాహరణ చూడుడు ఇది శల్యుని శవ వర్ణన, 
గీ॥ పోరిగ 


డె చూచితె శల్యుండు వెడలియున? 
పా ఇల్లీ వ రా. , జ అప క్ట 
జహ్యదనియెడి వాయన, శేణి కృష్ణః" 


శ మం nf i శల అలో య ఇ క 
గ ఐసు "= ద గ కా రూపములను స్వాభావికముగా చిితించు 
ఓల ఆమయనకునల కొళలము భారత వై 
eas LIE ig th om ap స | et p మెలి! 3 
“క్‌ క్తిడిలను కానవ చ్చును, ఇంకొక ఉదా 
ను వో నము వ MR జు మె వ pe స న్‌ లల న 
మ 


రాజపుతి + ప ర aM కకం కొక 
పళ్ళు ఆదర పూర్వకముగా “రమ్ము” అని చేరదీయుట ఇందు వరింప 
ణు 


235 


“కనుగొని గారవంబును మొగంబు(స; గేల బురః [పసారముం 
నువున నమభావమును డంతమరీచుల సామి నిర్ణమం 

బును దనలో( గడల్కానగ భూడితరాదర రేఖ నిందు ఈ 

మ్మనవుడు నంతనంత [దువదాత్మ జచేరి ప్‌నీతి సిల్చినన్‌ ” 

సుధేష్ట, గౌరవభావము తోచెడు మొగముతో చాచిన చేతులతో, లేచి 
నపుడు నగమువంచిన శరీరముతో, చరునవ్వువలన కొంచెయి వ్యకమైన దంత 
కాంతులతో మిక్కిలి ఆదర భావము సూచించుచు ““ఇందురమ్ము"” అస చేరబిలి 
చినదట. పాంచాలి అంతంతజేరి వినీతితో నిల్చినదట. ఇంకొక కవియైనచో 
నుధేష్టజూవిన ఆదరభావమును ఆమె ఆఅవయవచేస్టా వివరములతో వనిలేకుండ 
గనె స్థూలముగా ఒక. వాక్యములో చెప్పి ముగించును. ఆ వాక్యమువలన 
నందర్భ తాత్సర్యమే బోదవడునుగాని (ప్రత్యక్షమూ ర్రిడర్శనము కలుగదు. 
మనచే ఆ మూ ర్రిదర్శనము చేయించుటయె తిక్కనగారి. శిల్పలక్షణము 
సంస్కృత కవులలో భట్టుబాణుని కాదంబరి ఈ రూపచితణ కౌశలమునకు 
[పథమోదాహరణము. ఆయినను అడి వచనరచన కనుక కొంచెము నుకరమే 
యగును. తెలుగులో ఈ (ప్రజ్జక లవారు ముగ్గురు, నలుగుడు మ్మాతము కలరు. 
వారిలో తిక్కన కాలమునుబట్టియకాక [ప్రతిభను బెట్టియు [ప్యృపధముడు, 
మరియు మూర్తి చితణములో స్థిరరూవమును వర్ణించుటకం దె చరరూపమును 
వర్ణించుట కష్టమైనపని రూవగతమైన సహజ సౌందర్యము. దాని చలనవస్థలో 
ద్విగుణీకృతమై మోహనమగును. ఆ చలనావస్థను వర్ణించు నేర్చు ఎగిరెడి 
వక్షిని కొవైడు విలుకాని నేర్పువంటిది. తిక్కన క్లేశతరమైన అట్టి చరరూప 
మును వర్ణించుటకే కుతూహలవడును. దీనివంటిదె [పాణుల ఆకారములకం టె 
తన్మనోభావముల వర్ణించుటలో గల క్షళము. ఆకారము బాహిర [ప్రపంచమున 
సంబంధించినది; ఇంగతము ఆంతర వపంద..గకు సంబంధించినది. ఉభయా 
త్మృకమైన రూపము వర్చింపబడినవ్వు గె దాసి ఆత్మ వ్యక మగును. తిక్కన 
రూపచితణలో ఆకారము, దాని చలనము, తదంతఃకరణ |వవృత్తి కలిని 
రాశీ భూత మై సమ్మగ సౌందర్యమును వెలార్చుచుండును, 
ఖాషాసృష్ట 


కావంరచనకు యోగమెన ఆం|ధభాషలేని రోజులలో శీషమెన భాషను 
S$ pee ట్ర 


నిర్మించుకొని కావ్యరచనను నిర్వహించిన నిద్ధసంకల్పుడు నన్నయ- ఆయన 


236 


చేతలో తత్ర" వ సంజాలమువతె శుద్దాం[ధ్రము పెం eras భణేదు. తతా, రణము 
నన య. పకరణమున చిపిఇతీని, అచ్చ తెనుయున కాగెరవము తెచ్చినవాడు 
హ్‌ [am 


శ కియు సంవన్నతయు, ఆది వ్య_క్రముచే యు భావ 
6భీరతను బట్టి తెలియవచ్చును. అచ్చ తెనుంగు భాష 
హూజ్మాతి హూమ్మములైన మనోభావములను వ్యక్తము చేయుటయందును ఆతి 

క్త పరమార్థములను నిష రగా వివరించుట యందును కూడ 
పయోగముచే లో మునకు చూవినవాడు తిక్కన. అట్టి 
యా భాష అంతయు ఆయన సృష్టించుకొన్న దే ఆ భాషా సృష్టిలో కొంతవరకు 


శూ a MUO ow ul శ ఎస, అట్లీ ల యాం క్‌ 
నాటి వాడుక పదముల సహాయము చాల కలదు. ఆయన వాక్యములు వ్యాకరణ 


ఖై 
ఖా! * అల గా 


ఒశ్నణానుసారముగానే ఉన్నను, భాష అంతయు వ్యావహారిక భాష. అందును 
నెల్లూరు మాండలిక పదపయోగములు ఆఅమితము*గా కలవు. దేశ్యమైన 
తెలుగుభాషను పాల్కురికి సోమనాథుడును విస్తారమువాడెను. కాని అతని 
భాషకు తిక్కన భాషవలె సాధారణీకృతిరాలేదు. దీనికి కారణము సోమనాథుని 
[వకరణమున వివకించితిని, ర చూడదగును. ఆ వ్యావహారిక భాషా పదము 
లకే పద్దదాపమును | ER వాణము నిచ్చి ఆయన భారతము రచించెను. 


“ఒక కపి యొక _ రచనా సామర్థ్యమునకు పరీక్షా స్థానము కియావద 
ప్రయోగము . use of the verb)” అని ఆరిస్టాటిల్‌ ఒకచోట నిరే 
పు క! 
ము: మానవ వర్శనమే క విత్వమునకు వకృతి. వర్తనమును 


ట్‌ 


కము డే : చేయునది కియారూపమె గాని తక్కిన భాషా భాగములు కావు. అవ 
సయ (క్రియకు ఆంగొభూతమలు. కావున వాక్యములో [కియాపవము 


హణము. మరియు శారీరక వర్తన నమను సూచించు క్రియాపదములు లభించి 


ఖ్‌ 


ల ME , సమ i ల స! | - a సి We ఆ ఇ ఆర 
నంత వచురముగి మానసిక వ్యావాఠమును నూచించునవి లభింవవు. ఆంచును 


చి కియలలో ఛాయా మాతముగ అర్థభద 


Babs woth Puls జ oa తులు Pie ఆల! త్ర న కియా 


గో 


వయోగము చేయలేని కవి తనకు న్సురిం 
వయో గించి పులిమ పుచు*ను. 





చి ది చలీ ల జ Mant, uf 
Wa wie మీ వామును టై 
సఖ hin LM) 
వం జా 
అరం మవ వనిఇలకు, పలుకకుందుము అను మాటలు ఇతర ,పాంతము 
a శో జం Nim పను అయం కిరి ప జ చి క్‌ 
Pi, జ మ న 4 య ల 
అల అందం వహి ఊిరరుండు యు అని వాడుదుకు, అపే* “వచ్చి నదానికి, యినదానికి'” 
గా 


pe am కశ" 
Crane (es చ న. క, * ఫీ age) 

షు . మసి ౧) మర్ష క్ని Or mmm a త వలం వి ర 

$$ wu జ న్‌్‌! (| ఏ జ 
అజ్ఞ ఇ పై ఎ వొయాం అదును =u గంతుయ, (ప్రశ్నార్థకమున 

wy WE అం. 
i టట TY Van Wm 
= & కర జాం చే a ae) తుది శ 


కశ 3 
యు ఎవురావా ఎట్ల అనినవీవు రావాఏమి? అని 
జ స్‌ 1. ॥| న a er PE డ్‌ . క Tw క. 
వై ఆ ట్‌ లలు వ్‌ అమున తంది తండములుగా సున్న వి, 


237 


ఈయన, ఒకే వ్యాపార ములో ఇణాయా మాత భేదము గల ఆంశయు 
లెన్నియుండునో వాటి అన్ని టికి ఆర్ధ చ్బాయ హ్‌ భేదము గల (కేయాపవములన్ని 
(పయోగించి నిష్కర్షమైన అర్థమును వ్య కీకరించును. ఓక ఉదాహరణము 
చూడుడు. 


ద్రౌవది కీచకు నింటికి నురను లేబోవు - సందర్భమున ఆమెకు కలిగిన 
భయ నందేహములలో ఎట్టి భావాంతరములు కలవో ఆవన్పియు భాయా మాత 
భేదము గల [క్రియలలో వ్యక్తము చేయ ఈ [కింది పద్యము చూడుడు. 


ఆ॥ “తలకు పుకై గొంకు కొలదికి మీరె వె 
స్ఫాటు దోచె ముట్టుపాటు దొడరె 
వెజగు పాటు దసికె నెజనాడె నొవ్స? నె 
వ్వగలు వగలు సీనె దిగులు వొదివెలొ 


రావణునిచేత ఆవ మానితయెన రంభయొక్క చిత వైకలం; 
చిన పద్య మిటువంటిదే. దాసిని ఆచ్చట వపివరించితిసి. మరియు ఒకే అర్థమును 
పలు మారులు చెప్పవలని వచ్చినప్పడు ఆయన భంగ్యుంతరముల చెవ్పును గాని 
పునరు కి దోషము సొంత బోడు. [దోణపర్వమున గల షోడళ మహం జ చర్విత 
కథనము దీనికి దృష్టాంతము. ఆ కథనమనుతో, ఎంతెంత గొప్ప ః బతుకులు 
(బతికినను ఆ వది యారుగురు మహవారాజులును తోకాంతరగతులగసట తపః 
లేదు-ఆని చెప్పవలని వచ్చెను. ఒక్కొక్క. మహారాజును గురించి “లోకాంతర 
గ తుడ య్యెను”ఆను వాక్యార్థమును థంగ్యంతరమున పది యారు పద: ఇములిలో 
పదియారు విధముల |వాసెను. 


క్క_న గారి సందేశము 


ఇట్టి మహాకవి తన రచనల ద్వారా లోకమునకు చేసిన ఉపదేశమేమి = 
కవిగా ఆయన మన కిచ్చిన సందేశమేమి?ః ఆని ఎవరైన a 

భారతమున చెప్పబడిన ఉవదేశమే ఆయన నందేశము అ? నదాస్మాధానమేు 
చెప్పవచ్చును. “అయితే ఆ భారతము తన సందేక వత: ర్ధము ఆయన 
స్వతం[తముగా [వాసిన [గంథము కాదు; ఆది వ వార్రసకృతము. ఆఅ వలి 


జూ జీ 


దేశము వ్యాసుడు చేసినట్టిదె కాని తిక్కన చేసినట్టికాదు. ” అపి భాద 


238 


నంయముగా బోథింప 


తన జారికిని అనునరణీయమును, 


లో 
bY 
లీ 


గాన 


త మును వూర్ణపక్షము చేయవచ్చును. 
డనిని తీక 


ద 
ము 


3 
ర్‌ 


కొనను, అనువాదకుడెన 


rn 


కథాచమతారము గాని 


శ 
iad 


జ 


హతుకొనినపుడే 


మాల్‌లో 


హృదయమునకు 
గానీ లేనిచో దానిని చేవటడు 


* కావున 


యి 


ము అనెడి మూడంగములు తిక న 


హృద 
కగా గక 


_ధర్మ 


న 
ల బకరా 


m7 
జాల 
మ. 


కలో 
మ. 
అష్టక 


స్త 


శ్చ 


భారతము నందలి 


మాతృ 


జై 
ణా 


టీ 
so 


ఇట్ల 
భ్‌ 


దాసిని తన రచ 


*3 
Fe 
fa 
9 నై 
“ fa స 
ష్య 9D 
2 క్ల 
hb 
EM 
“a జె 
é3 9) 
భక | 
యత్తే [సై 
న. స్‌ 
a శ్ర 
2 5 


అనగా ఒక 
ము చెప్పితిని. 


సంబంధించినది. అనువాద 


ందరము గాని మూలమున లేవనుట 


లి 
bl జే 
pee 


గుజాన వినిర్మించుట” 


ఛ్‌ఖీ జ 
తె 


ఓ 
౧ 
భు 


చేయుటయే అని ఇతఃపూ। 


ఘీ 


ay 


పల్నమువకు 


సడల న్‌ 
అలీ. 


లో 
శ్ర 


" a Frm 
a VERS న్‌ 


Vo మె మె 


hy, 


వారది ఇల్లీ జే 


మూలాను 


ములై నమన్వయకు 


ఖ్‌ 
$. 
ఆ 


ము ఇందు మించు 


ta] 
డ్డి 
వికిర 


ణు 


గుణముగా భారతమును తెను 
ఎననేకాక ధర్మ సమన్వయము 
కాడను ఆయనను వ్యాసబుషి 


ల్‌ 


శ 


జ 


de 


శ 


సి 


i 


a 


వను శిల్ప 


జమ 


న 
య ఇ న 
ర పద్య నే 


జో 
వ 


నో 
న. 
ey 
ఆ ఇం Toa Wad Tho 
A 
ale 


|. 


గా 
wm my 


ha aurtadheiid ర ie ౪ 


శ ఆ, 
We te 
io 


లా 


ళా 


మం 2 


జు. 


ఎట 


తము 
మటు ( 


ణో 


॥ ప కస Fa 


ap 


# 


i 
ఖో జ అలీ 


చు 
ప్‌, 
ఈ. 


క్‌ 
ఖు సల 


పవతెను, అయితే మూల 
యగును గాని, తానె తన 


| గ కాం 


స 
భాష్యక 


యమ 


పదేశించినవాడు కాజాలడు. కావున 
ముగా రచించిన [గంథ 


ము 


షే 


ర్త 


నాడే 
డే 
చుటకు ఆయన న్వతం్యత 


_శేదములేని 


కావ్య రసాస్వాద తపన్సుచే 


షమగు వరనచే 


మారని 
౧ ఆ 


అర అద 
యి 
రు 


రాకారత్వ లను గూర్చియు 


Po 


రా 
Ch 


అజ్‌, 


ho 


239 


అ దేవుడు నానా విధముల ఐహికాముష్మిక సుఖమును కోరు వారికి దీ కైక 
శరణ్యుడనియు హరిహదనాథ త త్తంనిరూవణ సంద! ఏమున చెవీ- 
గారు కర్మజ్ఞాన భక్రియోగాది మార్గములలో నేదో యొక దానిని అవల 
తక్కిన వాటిని ఉపేక్ష చేసిన నంకు చిత దృష్టి కలవాడుకాడు. అవన్నియు 
సోపాన పరంపరా[కమమున మోక్షప్రాప్తికి కారణములసియు అన్నియు శమ 
ముగా సంసేవ్యము అనియు [గహించుజటే కాక తదనురూవముగా తన జీవిత 


యాతను సాగించి పూర్ణపురుషుడుగా ముక్తిని పొందెను. హరిహరనాథుకు 
సర్వ దేవతా దైఇతమూ ర్తి యెకే తిక్కన సరఇభ ధర్మ మార్లాదెః 


వెలుగొందెను. 


9 
a 
న 
త) 
చళ్ళ 


{ 


ఈ సాధనను మిషగాబెట్టుకొని ఐహికమును నిర్వీర్వ్యము-నిసే 
కన్ను చేద మనస్సు కలవాడు కాదు, మం(తెగా, రాజనీతి వికారదుడు 
వైభవో పేతుడుగా, మహాకవిగా, మహాదాతగా, బహువిధ జీవిత రంగములలో 
గణనకెక్కి ఐహిక జీవితమును నవల మొనర్చుకొన్న నంసారయోగి* తనకు 
శ్రీమ_త్వము, ఆయుష్మత్వము, సుధీమత్తుము భగవడను.గహలబ్ధిములని 

థ్‌ క్రితోస్వీకరించి భోగియు, త్యాగియునై ఆ సంపదల వ్యామోహమున బడక 

నిర్హివతతో మెలగిన బహ్మజ్ఞాని. కావున తిక్క_నగారు లోకమున కిచ్చిన 
నందెశము అద్వైత మార్గానుసారియైన వూర్ణయోగసాధన. 


ఇదంతయు ఆయన పారతొకిక్ష సాదనకు సంబ దిచచిన ధర్మాచర ణము. 
కసే 


స 
ధీమత్వ పద. కటాక్ష దీపిత భక్త 


Se. సనకారికులలో మొడటి పేర్కొ న దగినవాడు మూలఘటిక 


వ్‌ ॥ మాటి లి శ 
కతన; ఇతడు సోమయ జికి అతంంత న న్నిహితుటగుటయే కొక, ఆయనకంకిత 


నం 
బ్ర 
మిచ్చిన దశకుమార చకిత పీఠికలో ఆ మహాపురుషుని మహోదారమైన బహి 
j pa 
రంతర మూరి చి.తింది లోకమున కొనంగిన శిల్పి, 
అనాలో (an 
ఇ re) ల ర్త 
కతన డెంగి డశమునందలి“ చెంటిరాల” అనే అ|గహారమునకు అగణి. 


ఆనన ఆప వకతే లెదా గామణియో? ఆ |గామము నేటి ఏలూరునకు 
గమీదమున ఊండడివట ఆడినములలో నెల్లూరు పట్టణమున సారన్వత వీఠాధి 
ఒకరు అనెక విధముల కది పండితుల ఆదరించుచున్న తిక్క_న్ననుజేరి 

టు మహీ రాడు తన కదితం పాండిత్యములకు ఆమోదముద సంపాదింప 


జగ నెబూరు చేరియుండును. అంతేకాని కేవలము ధన 


లా 
సంవ గా జం. వణ ల అడ ఏళ లలని జి 3 చే 
అరలో లము. వళ్ళు దబంపిడు, ఆఅగహారముమున క్యగణియగుటచ అటి 
వో 
జ అ? ం _ 
అందరము ఉంచి యులందద్చు. 


పతక యూ గంధమును తిళ్టున కోర్మి మిద గాక, తత్పూర్యమే 
క్ల స్య సంకల్పముతో వినివింవగా ఆయన సమ్మతించి 


నషం ఒ ఆస ప నై ల్‌ 
యు:డును, వట క ఆఅడిషింతుకొని, కృతి పదానము చేసినట్టు, కవులలో 


ఉన చ అ + 


నట వా Wm జ్‌ ఇ శ. చ్‌ బల్‌ లో దరు 
వల నం క్రుప ప్ర త భినవద ద 
we కట్ట క wed క్రైం 
u న వ జున్‌ తిక న అ న్పిక్రి యు డి వి 
లా ఎప - 
pry మ నా 1. శ (1 భో 3 
Bh a) wre ఇ అరు రుం న ఐక కాల ద్ర 
| We ait సేపు సు అప Pls | Cog ముక్తం దక్‌ 
షు 
ఖ్‌ఖే లై ళా ళో 
మ wl ఆట ల ఇ షా ' 
యు కీ ధి న్‌ దుర 3 ఐఎలీడాలను చేద్ర 
p=) 
aa fT mm ఆభ ఇట్ల ఇ శ్‌, కళ ఇల్‌ 
చట ఆ అకు ఆ; చమునక్తు 


న 
ల $6 
మ చు వన  మె5నవాని...... 


241 


అను విశేషణములనుబట్టి ఆ వీరుదము ఆతనికి తత్పూర్వుమే ఉన్న టుంతోచున 
కాని అది సిక) న |పహూడిందినదియే అసియయు, ఈజపతారెక కంతిపీకారముసకు 
ఇ 


తిక్కన అనుమతించిన పిమ్మట [వాయబడినదసియు నా ఉద్దేశము, ఈ 
సం|పదాదగము కూడ కవిలోక సాధారణమే | 


కృతి (పదాతగా కేతన తిక్కనకు బంధువగుఓయే కాక, ఆయనకు 
ిమ్య్మడనని చెప్పుకొనుటకు చనవుకూడ నంపాడించెను. ఇతడు రచిం 


చిస అండ 

భాషాభూషణ”మను తొలి తెలుగు వ్యాకరణ గద్యలో కాను రెక_న సోమయాజి 
శిమ్యడనని ఈ విదముగ ఇవ్పకానెను.” శ్రీమదుభయకవి మిత కొమ్మ శామాత; 
పు[త బుధారాధన విరాజి తిక్కన సోమయాజి వర, ససాద కవితావిలాస వేడ 
శ 


శాస్త్ర వురాబేతిహాన కళాకోవిద మానస. ,....కేతనామాత్ణ (పబితందై నో 
తిక్కన నెరపిన ఆగురుత్వము ఏ విధమైనదో చెప్పలేముగాని ఆయన ప 
వలన కేతనక కవిత్వ కళలోను, సాహిత్యములోను, ఆనేళ శాస్త్రము లలోను పెకు? 
రహస్యములు గహించి తన ప్రతిభకు మెరుగులు శిద్దుకౌని తనకు కలిగిన 
ఆ మెలునకు ష్యుడనసి చె చెప్పికొని ౮ యుండును. భ,కూష అనగా 
వై గద్యలో తిక్కనను | సోమయాజి అని పేర్కొన్న కేతన దశకుమూద 
రితమున అయనను ఆమాత్యుడు గానే పేర్కొ _నెమ, కావున దశ 
నాటికి తిక్కన యజ్ఞముచెసి యుండలే కేదనియు ఆం'ధభాషా చూవణము తిక్కన 
సోమయాజి మైన విమ్మట రచింపబడెననియు తలంవ వచ్చును. కాప్‌ దశ కమాక 


fa] 


య్య 
ఫోస్‌ 
ని 
ర్డ 
ఓకే 
4 
fn 
టన 


అ 


“మహిత దక్షిణ.లైన బహు విధ యాగంబు 


లతొనరించుననుట వర్ణనము చొవ్చు'' 


ఆగి [వాయుట బట్టి తిక్కన సోకుయాగము చేసిన తరువాతనే తత తి 
స్వీకారము చేసెనని భావింపరాదు సోమయాగ మునకు పూర 
దగిన శౌతస్మార్ర ర |కతువులు వెక్కుగలవు. అవి యన్నియు యాగములే 1 
వాటిలో సోమపాన విధానమ.ఐడదు 

“వైదిక మార్గ? నిష్టమగు వర్తనమున్‌ తగ నిర్వహించు చంది తక న 


నోమయాగమునకు పూర్వమే అట్టె కతువులు వెక్కు_కే యుండుడు 


























బాటన, 


వ ఈ గద్య కొన్ని వాత (నతులలో లేవట, కొన్నిఏ నున్న చాలు. జ. 


16 


242 


కావున దశకుమార చరిత నాటికి ఆయన సోమయాజి కాడు, మరి 
ఈ గంథమున భారత |పసావన లేకపోవుటయే గాక _నిర్వచనో త్తర రామా 
యణ (పశంసయు లేదు. తిక్కన (గంథరచనా (పళ న్తిని తడవిన ఈ (కింది 
వద్యముననై నను దాని వేరె త్రలేదు. 


కం॥ కృతులు రచియింవ నుకవుల 
కృతులొప్ప గొనంగ నొరునకుం దీరునె ? వా 
కృతిసిభుడు వితరణ శ్రీ 
యుతు డన్నమనుతు(డు తిక్కడొకనికి దక్కన్‌. 


భారత నిర్వచనో తరరామాయణములు కాక తిక్కన రచించిన ఇతర 
కృతులను మననున పెట్టుకొని కేతన ఈ పద్యమును (వాసియుండును. నిర్వచ 
నో త్తరరామాయణమే ఆనా టికి పుట్టియన్నచో అతడు దానిని [పళంసింపక 
విడువడు. ఈ కారణములబట్టి దశకుమార చరితము నిర్వచనోత్తర రామాయణ 


మునకు పూర్వరచన యని నేనే గాక పలువురు భావింతురు ఈ విషయమంతయు 
తిక్కన [పకరణమున చెప్పితిని. 


తెనుగున [గంథావతారికలలో ఏ అవతారికకును లేని _పాధాన్యము 
దశకుమారచరితా వతారికకు కలదు. అందు కృతిపతి యైన తిక్కన 
యొక్క మహనీయమైన బహిరంతర మూర్తి వర్ణ్షనచేయబడెకు. మనకు యథార్థ 
మైన కవుల బీవిత చరితలు లేవు. వారిని గురించి జీవిజాంశములు వాయ 
తల పెట్టిన చరితకారులకు ఉపకరించు ఆధారములు సైతము చాల తక్కువ. 
రాజాంకితములై న |గంథముల అవతారికలలో ఆయా రాజులయొక్క_ చరిత 


కొంతవరకు కానవచ్చును గాని అదియు రాజకీయ చరిత వర్ణనమేగాని కృతిపతి 
యొక్క ఆత్మీయతా వర్ణన గాదు. 


దశకుమార చరిత ఒక మహాకవి యొక్క. లోకాతిశాయి యెన న్వరూప 
న్వభావములను శబ్దములతో చి తించీ ఆయన వర్ణది తములేని లోటును తీర్చెను. 
అంతేకాదు తిక్కన వంటి కారణజన్ముడు ఆవిర్భవించుటకు అర్లకేతమైన 
కొట్టరువు వంశమును మూడు నాలుగు తరముల వూర్వమునుండియు. వర్జించి 
తిక్కన చర్మితమును (వాయువారికి ఆధారమును  కల్సించెను, తిక్కన తానై 


243 


భారతమున గాని, నిర్వచనో తర రామాయణమునగాని తన వంశమును 
కొనని లోటుకూడ ఈ “మూలము గా డీరెను, 


దండి దశకుమార చరిత్రము వసిద్ధ ములైన 


నంన సత గద్య కావ్యము 
అలో రెండవది. మొదటిది భట్టబాణుని కాదంబరి. దినిని కూడ శ్రేశనకాలము 


లోనే ఇంకొక కేతన పద్య (ప్రబంధవ ముగా తై! ఎగించినట్లు సంకలన [గంథములలో 
నున్నది ఆ కేతన కొట్టరవు కితనయనసియే పలువురి ఆభి పాయము. ఆడి 
యటులుండుగాక. ఒకే శతాబ్దిలో ఆ రెండు గద్యకృతులను ఇరువురు కవులు 
చంపూకావ్యములుగా పరివర్తనము చేయుట చూడగా ఆకాలము వారికి ప పద్య !వబం 
ధములవై గల ఆదరము _ కేవలగద్యకృతులమీదలేదని తలప వలసి వచ్చును. 
గద్య పద్యాత్మక ములైన చంపువులు ఉభయతారకములగు నన్న నిబ్బరము 
చేతనో గద్యము పద్యమువ లె ధారణ యోగము కాదను అనుమాన నము చేతనో 


పద్యమువలె గద్యము క్రీ రి కారణము కాదనెడి నిరసన భావముచేతనో మన 


వూర్వ కవులు పత్యేక గద్య రచనల నాడరింపరై రి. కావిచో కాదంబదీ దశ 
కుమార చరితలు ఉత్తమ గద్య [ప్రబంధములుగానె తెలుగున ఆవతరించి యుం 
డును. తెనుగు దశకుమార చర్మితలో ఏవచన భాగమునైనను మూలముతో 
హపోల్చిచూ చినపుడు ఆ అనువాద నరణిని బట్టి పై పె అభ్మిపాయము నిజమనిపించుకు. 


సంస) గా ్భతమున దండి దశకుదూర చర్మిత కిక చితాభ్యాయిక. ఇదె కేవ 

లము కలిత ముకొడనియు ఇందలి కథాపణాశిక కథా సరిత్సాగరములోని మృగాం 

కదత్తుసి చరిత్ర (ప్రణాళికను ఎ టోలియున న్నది యు ఈ కథలలోకొన్ని అందలి కథ 

లతో నంవదించ చు=డునని యు శ్రీ వేదము వేంకటరాయ ళా, డ్రైవారు ఒకచో 

ననిరి. ఆ పోలికలున్నను దండిరచనా విధానమంతయు స్వతం:తమే: ఈ 
(గంధముస కథా (పణాళిక ఈపివముగా నుండును. 


కథా[పణాళిత 


మగధ దేశాధీపడైన రాజహంసు డను రా